De eerste atoombommenwerper

Superfortress

Fifi, een van de laatste vliegende B-29's, komt vast nooit meer naar Europa. vloog boven Florida een stukje met haar op.
Fifi in de lucht boven Florida, gezien vanuit het vliegtuig van Piercarlo Ciacchi Foto Goof Bakker

‘Het vliegtuig komt niet naar Europa”, schrijft Brad Pilgrim me in een e-mail. „Misschien wel nooit meer. Veel van onze donateurs zijn ertegen.” Brad doet de public relations voor ‘Fifi’, een Boeing B-29 Superfortress-bommenwerper uit 1944. In de Verenigde Staten vliegt het toestel van het ene vliegveld naar het andere. Verschrompelde veteranen staan in de rij om een rondleiding te krijgen en een souvenir-petje te kopen. De rijken kunnen meevliegen, als ze er 1.200 dollar voor overhebben.

Fifi is niet zomaar een vliegtuig, maar het zusje van Enola Gay, het vliegtuig dat op 6 augustus 1945 een atoombom op Hiroshima afwierp. Fifi, een van twee nog vliegende B-29’s, wordt met veel pijn en moeite in de lucht gehouden door de Commemorative Air Force: een groep burgers die zo de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend wil houden. Al speelt persoonlijke fascinatie met de ronkende machines uit die duistere periode zeker ook een rol.

Saillant detail: de groep werd ooit opgericht door een groep rijkaards uit het zuiden van de VS, onder de naam Confederate Air Force (CAF). Dat was een verwijzing naar de strijdkrachten uit de Amerikaanse Burgeroorlog, en is later vervangen door een minder politiek beladen naam met dezelfde afkorting.

Twee B-29’s staan nog in musea. In 1995 zou nog een exemplaar geborgen worden, vanaf een ijsvlakte op Groenland, waar het viermotorige vliegtuig in 1947, tijdens de Koude Oorlog, een noodlanding had gemaakt. Het vloog echter bij de eerste startpoging al in brand en werd volledig vernield. Misschien speelt dat kostbare drama ook een rol bij de aarzeling om Fifi naar Europa te brengen.

Hoe dan ook zouden alle Europese opiniepagina’s er vol van staan! De voors en de tegens. Sensatiezucht of historisch verantwoord spektakel? Ook in Amerika is het toestel niet onomstreden. Vijftien jaar geleden diende de Japanse ambassadeur nog een officiële klacht in, toen in Texas een vuurwerkshow gehouden werd, compleet met paddenstoelwolk, terwijl Fifi eroverheen vloog.

Twee jaar geleden raakte ik in Florida bij toeval met de mannen van de CAF in gesprek en kreeg een rondleiding. Geen sinecure: met een laddertje klauter je via het bommenruim naar binnen, je schuifelt door naar de cockpit, en door een nauw luik aan de voorzijde weer naar buiten.

De allesoverheersende indruk is hoe eenvoudig en primitief alles oogt: aluminium stoeltjes, de canvas riemen, bakelieten schakelaars. Verbijsterend, dat daarmee het meest verwoestende wapen uit het menselijke arsenaal werd ingezet.

De dag erna werd ik gebeld door een bekende van me, Piercarlo Ciacchi, een lokale piloot. Zijn fotograaf had zich op het laatste moment afgemeld. Of ik mee wilde, om foto’s van Fifi te maken. Hij zou met zijn kleine Italiaanse straaljager barrel rolls draaien om het toestel.

Drie uur later hang ik in de lucht. Beide vliegtuigen volgen de kustlijn bij Cape Canaveral, terwijl Piercarlo’s toestel rond de immense bommenwerper dwarrelt. Minutenlang gaat het door, tot de piloot in mijn koptelefoon brult dat ik nu vast wel genoeg foto’s heb.

We laten Fifi alleen haar weg vervolgen naar Fort Lauderdale, waar een volgende rij veteranen wacht.

Als we geland zijn bekijk ik mijn foto’s en bedenk dat het toch wel jammer is, dat het toestel waarschijnlijk niet naar Europa komt. Maar ach, de andere kant op, richting Japan, zal Fifi zéker nooit meer gaan.

    • Goof Bakker