Recensie

Benedict Cumberbatch haalt alles uit de kast als adellijke junk

Serie In de miniserie ‘Patrick Melrose’ speelt Benedict Cumberbatch op indrukwekkende wijze een verslaafde zoon uit de Britse upperclass.

De serie, vanaf maandag te zien op NPO 2, toont het verval van de Britse adel. Foto Showtime

Tv-series vervangen de romans, zeggen ze. Als je kijkt naar de vijfdelige Britse serie Patrick Melrose, geldt dat zeker. De serie is zo rijk aan taal, karakterschetsen en inzichten, dat ze doet denken aan een psychologische roman. Een roman die je niet kunt wegleggen.

De serie – die NPO 2 vanaf maandag uitzendt – is gebaseerd op de autobiografische romancyclus (1992-2012) van Edward St Aubyn. Patrick Melrose is een verslaafde zoon uit de Britse upperclass, die zijn leven lang worstelt met wat zijn tirannieke vader en afwezige moeder hem als kind hebben aangedaan. Op de achtergrond zien we het verval van de Britse adel, die lege levens voortbrengt, en een perfide moraal.

Tegelijk biedt diezelfde upperclass een schitterend decor voor de serie. Want als we toch willen kijken naar ouders en kinderen die elkaar ongelukkig maken, dan het liefst in de trillende hitte van een Zuid-Frans buiten, tijdens een zwierig feest in een Brits paleis, of na een begrafenis in een Londense club.

De serie drijft op acteur Benedict Cumberbatch (Sherlock, Doctor Strange) die op indrukwekkende wijze de vele kanten van zijn hoofdrol uitdiept. Hij kan de charmante, gevatte rijkeluiszoon zijn, die alles op afstand houdt met snedige ironische trefzinnen, maar hij laat even makkelijk de wankele junk en alcoholist zien, de onhandige vader, of de door woede en wanhoop verteerde zoon.

Cumberbatch wordt geflankeerd door Jennifer Jason Leigh, als de droevige, onmachtige moeder, en Hugo Weaving als zijn gevreesde vader, met de sarcastische lach om zijn wrede mond.

Junkie in New York

Bijzonder aan de serie is dat de Duitse regisseur Edward Berger ieder deel zijn eigen kleur heeft gegeven. Vooral het verschil tussen de eerste twee afleveringen is radicaal.

In de eerste, die zich afspeelt in New York 1981, zitten we midden in Patricks verslaving aan heroïne, die hij bij voorkeur gebruikt met cocaïne als voorafje. Als hij clean probeert te blijven, doet hij dat met drank, Quaaludes en speed. In een nerveuze, wilde stijl zitten we bovenop Patrick – de rest van de wereld bestaat nauwelijks. Hij wordt heen en weer geslingerd tussen roes en cold turkey, die er allebei nogal onaantrekkelijk uitzien.

Hoewel het gaat over een junkie die zijn vader net heeft verloren, is de toon luchtig. De groteske uitwassen van een verslaving kunnen heel geestig zijn als Cumberbatch ze vormgeeft.

In de tweede aflevering lijkt het alsof je in een andere serie bent beland. Dit deel is een langzaam gefilmde, landerige flashback naar Zuid-Frankrijk 1967, waar we te zien krijgen wat Patrick als kind heeft meegemaakt. Het lachen vergaat je snel, om plaats te maken voor buikpijn. Bij de felgekleurde aftiteling kun je alleen maar denken: geen wonder dat die jongen verslaafd is.

In het derde deel zien we Patricks sociale omgeving op een adellijk feest, en hoe hij daar steeds meer afstand van neemt. In deel vier en vijf zien we de huisvader Patrick die een beter mens probeert te zijn dan zijn ouders, maar nooit helemaal van hen loskomt.

Engeland tegen Amerika

De serie, een samenwerking tussen de Amerikaanse betaalzender Showtime en de Britse zender Sky Atlantic, handelt ook over de relatie tussen Britten en Amerikanen.

De verarmde adellijke mannen in de serie trouwen met rijke Amerikaanse vrouwen. De Britse edelen zijn opgevoed om niets te doen, en verarmen dus na een tijdje. De Amerikaanse vrouwen hebben rijke vaders die met hard werken hun miljoenen hebben verdiend. Uiteraard kijken de Britten neer op de vulgaire Amerikanen, maar tegelijk kunnen ze hun verouderde stand alleen maar ophouden met de nieuwe dollars.

De Amerikanen hebben een directe stijl, ze benoemen gevoelens en problemen. Als Patricks beste vriend over hun drankprobleem wil praten, zegt Patrick sarcastisch: „Gaan we Californisch doen?” De Britten spreken eloquent, ze houden een afstandelijke façade op met een superieur gevoel voor ironie. Praten over geestelijke problemen, of er iets aan proberen te veranderen, is „sentimentalisme”.

Verdorven moraal

Fantastisch om naar te luisteren – wat zijn die Britten toch gevat – maar de serie laat ook zien wat er achter zit: een verdorven moraal die gedragsproblemen laat voortwoekeren, en kindermishandeling goedpraat als ‘karaktervormend’.

De Amerikaanse „Freudiaanse abacadabra” wordt ook belachelijk gemaakt, en duidelijk is dat de Britse stijl aantrekkelijker is, maar Patrick heeft er veel baat bij om zijn problemen onder ogen te zien, en om te proberen uit te stijgen boven zijn afkomst. Amerika wint dus, de Britse levenswijze sterft in schoonheid.

Uiteindelijk gaat het om vergiffenis. Om vergeving vragen, en vergeving schenken. Dan pas kan haat en zelfvernietiging plaats maken voor milde droefenis.

    • Wilfred Takken