Opinie

    • Hans Beerekamp

Twin Peaks is de ‘Citizen Kane’ van de tv-series

Cliffhanger De impact van het derde seizoen van Twin Peaks was vrij gering. Toch was het beter dan de rest volgens .

Carel Struycken in Twin Peaks: The Return.

Heel lang werd Citizen Kane (Orson Welles, 1941) algemeen beschouwd en bij verkiezing onder kenners aangewezen als ‘de beste film aller tijden’. Dat wekte steevast verbazing bij veel andere mensen. De film won een enkele Oscar (voor het beste originele scenario), trok slechts een heel klein publiek en wordt tegenwoordig wel gewaardeerd, maar de positie van nr. 72 op de ranglijst aller tijden volgens gebruikers van Internet Movie Database (IMDB) doet geen sublieme reputatie vermoeden.

Je zou kunnen verdedigen dat Citizen Kane zijn tijd te ver vooruit was. De zogeheten deep focus-fotografie van cameraman Gregg Toland maakte gebeurtenissen op de achtergrond even belangrijk als die op de voorgrond. De opgeroepen mysteries rond een legendarische krantenmagnaat (gespeeld door Welles zelf), werden maar voor een klein deel opgelost. Nog belangrijker: de traditionele dramatische opbouw, met een begin, midden en eind en een voor iedereen waarneembaar onderscheid tussen goed en kwaad, werd losgelaten en vervangen door een mozaïekstructuur, waarin hoofd- en bijzaken volstrekt door elkaar heen gingen lopen.

In 1941 hield de filmkunst op met het slaafs volgen van de regels van het 19de-eeuwse toneel. De moderne cinema, van de Franse nouvelle vague tot de mozaïekfilms van Robert Altman of Paul Thomas Anderson, zou een andere bedding krijgen door het bestaan van Citizen Kane.

Zonder Twin Peaks geen Six Feet Under, The Sopranos, Desperate Housewives of The Leftovers

Dat we vanaf het einde van de jaren 90 een nieuw soort televisieserie in het vizier hebben gekregen, met onduidelijke plotwendingen, door elkaar schuiven van hoofd- en bijzaken, van goed en kwaad, en met ruime aandacht voor bovennatuurlijke fenomenen als alledaagse realiteit, danken we vooral aan de serie Twin Peaks (1990-91), gecreëerd door filmregisseur David Lynch en televisiescenarist Mark Frost. De cultstatus was groot, maar de invloed op de mogelijke definitie van een tv-serie vele malen groter. Zonder Twin Peaks geen Six Feet Under, The Sopranos, Desperate Housewives of The Leftovers, om maar eens een kleine selectie van navolgers te noemen.

Toch werd de 25 jaar uitgestelde terugkeer van een derde seizoen Twin Peaks, geheel onder verantwoordelijkheid van Lynch en Frost, niet het succes dat je ervan had mogen verwachten. De Amerikaanse betaalzender Showtime en de Nederlandse vertoner Videoland geven geen kijkcijfers vrij, maar het is duidelijk dat de impact vrij gering was. Ten onrechte, want ook het laatste seizoen van Twin Peaks doet de hele rest van het serieaanbod min of meer verbleken.

De trailer van het derde seizoen.

Maar voor de hand ligt die kwaliteit niet. Ook seriekijkers moeten nog wennen aan het idee dat het verhaaltje en de beantwoording van de vraag wie de dader was, niet het enige doel van een serie hoeven te zijn. Lynch is een surrealist en een expressionist, die soms kiest voor louter abstract beeld en geluid. Aflevering 8 van dit seizoen bestaat grotendeels uit een gedetailleerde verbeelding van een nucleaire explosie, met plaatjes en muziek, die je volgens de traditionele genreaanduidingen rustig ‘experimenteel’ mag noemen: van Penderecki tot Nine Inch Nails.

Lees ook: Wat Twin Peaks en The Beatles met elkaar gemeen hebben

De verschijningen uit de geestenwereld herinneren soms aan een film van Frans Zwartjes, dan weer aan een goedkope horrorproductie of een kermisattractie. Bijna elke aflevering eindigt met een live-optreden van een vooraanstaande indie rock-act, grappig genoeg vooral de in trek zijnde namen van een jaar of tien geleden: Chromatics, Lissie, Au Revoir Simone, Sharon Van Etten. Het zijn kleine, tot meditatie uitnodigende mini-concerten voor een dansend en drinkend roadhousepubliek.

Lees ook het interview met acteur Kyle MacLachlan (agent Cooper): ‘Twin Peaks is ingewikkeld, veeleisend en briljant’

Twin Peaks is bovendien volgens Lynch geen serie in 18 delen, maar een film van rond de 17 uur, die je bij voorkeur achter elkaar zou dienen te bekijken. Dat is ook voor de doorgewinterde binge-kijker nogal een uitdaging, die niet wordt beloond met een bevredigend, alle losse eindjes aan elkaar knopend einde. Maar ik denk dat we net als bij Citizen Kane over 77 jaar nog wel met grote waardering zullen kijken naar dit gesamtkunstwerk onder de series.

Twin Peaks: The Return. Afl 1-18. Gecreëerd door David Lynch en Mark Frost. Videoland.
    • Hans Beerekamp