Opinie

    • Joyce Roodnat

Liever pisbak dan Moeder de Vrouw

Joyce Roodnat Werd ‘Fountain’ door Marcel Duchamp gemaakt of door Elsa von Freytag? Het maakt Joyce Roodnat niet uit – wat haar wel stoort is dat ze tot nu toe barones Elsa niet kende. Wat een geweldige vrouw.

Moeder de vrouw. Foto Nationaal Archief/Collectie Spaarnestad/Adriaan Boer

Een pispot? Nee joh, dat heet een pisbak. In 1917 werd zo’n urinoir op zijn kop gezet onder de titel Fountain en dat zette de kunstgeschiedenis weer op zijn kop. Het subversieve geval is van Marcel Duchamp. Of niet? Het zou best zo kunnen zijn dat barones Elsa von Freytag-Loringhoven geboren Plötz het concipieerde en dat haar vriend Duchamp zich het ding heeft toegeëigend. Eh... waarom zou hij? Hij had in 1913 al gescoord met een fietswiel op een kruk. Maar deze is beter, dit ding zet de mannelijke sekse te kijk op een sokkel.

Nou is er welbeschouwd alleen indirect bewijs dat barones Elsa ermee kwam. Zo is er die brief waarin Duchamp schrijft dat „een van mijn vriendinnen” verantwoordelijk was voor de ‘pissotière’ bij wijze van sculptuur. Maar, wordt er tegengeworpen, dat bedoelde hij anders. En dan volgen er verklaringen die doen denken aan de wiskundeleraar die zegt dat hij expres een fout maakte „om te kijken of jullie wel opletten”. Anderzijds noemt Duchamp in die brief barones Elsa niet met name.

Lees ook waarom diverse wetenschappers twijfelen of Duchamp de maker van ‘Fountain’ is: De leugen van Marcel Duchamp

Ik volg het debat over de kwestie. Het valt me op hoe heilig Duchamp is en ik denk: maak je niet zo druk. Fountain bestáát, dat is het voornaamste. Wat me meer raakt, is dat ik pas nu weet heb van de invloedrijke Duitse kunstenares die tussen 1913 en 1923 de New Yorkse avant-garde opschudde, met haar lichaam als instrument en haar leven als kunstwerk in progress. Ik koop haar biografie (van Irene Gammel, 2003) en geniet me wezenloos. Wat een geweldige vrouw. Pure dada. Hoe kan het dat zij zo weinig bekend is? Waarom wel al die tentoonstellingen over Marcel Duchamp en niet over haar?

Barones Elsa von Freytag-Loringhoven (1874-1926) was een vrijgevochten kunstenaar. Zoals zij bewonder ik er veel meer. Isadora Duncan, Coco Chanel, Elsa Schiaparelli, Frida Kahlo, Yoko Ono, Marina Abramovic en Melanie Bonajo. Ook Simone de Beauvoir, Sophie Calle, Mathilde Willink, Madonna en Lady Gaga zijn haar erfgenamen. Allemaal voorlopers en voorvechters. En allemaal verdacht gemaakt omdat ze hun seksualiteit niet verdoezelen. Ze zijn vrouw en dat willen ze weten.

Gedenk hen en je snapt waarom ‘Moeder de Vrouw’ als boekenweekthema zo aanstootgevend is. Het viert de seksloze vrouw. Lief, veilig. Borsten voor het zog, vagina om te baren. Met dit gevaarte koos de CPNB tegen álle vrouwen.

Ik denk aan barones Elsa die op een feestje arriveert in een ruimte met zwarte muren. Voor de gelegenheid schoor ze haar schedel kaal en smeerde hem in met rode zegellak. Ze draagt een lap zwarte crèpe die ze pikte van een rouwkamer. Als alle aanwezigen haar hoofd bewonderd hebben, trekt ze de lap van haar 47-jarige lichaam. „Het werkt beter als ik naakt ben”, verklaart ze.

Wat waar is.

    • Joyce Roodnat