Opinie

    • Arjen Fortuin

Een ontluisterende film over het vrouwentekort

Zap De wereld komt 177 miljoen vrouwen tekort voor een evenwichtige bevolkingsopbouw. Een Duitse documentaire legt uit hoe dat komt.

Beeld uit de documentaire Bloss keine Tochter! (Arte)

We hebben te weinig vrouwen. Onder auteurs van Boekenweekuitgaven, maar ook in het algemeen: de wereld komt 177 miljoen vrouwen tekort voor een evenwichtige bevolkingsopbouw. De oorzaak ligt in Azië, waar ouders liever zonen hebben.

In China worden na jaren eenkindpolitiek voor elke 100 meisjes 135 jongens geboren. In India en Zuid-Korea is het niet veel beter, leerde ik uit de documentaire Bloss keine Tochter! die dinsdag door Arte werd uitgezonden. Een film waar je boos en ongelukkig van wordt.

Want cijfers zien er onschuldig uit, maar als je ze omrekent naar mensen zie je dat van alle vrouwelijke foetussen in China één op de vier wordt geaborteerd. Achter de demografie gaat een woud van verschrikkingen schuil. Schaarste leidt tot handel. Mensenhandel in dit geval. De documentaire begint bij een Chinees echtpaar wier jonge dochter werd ontvoerd. Waarschijnlijk wordt ze grootgebracht in een gezin met een jongen. Als ze groter zijn, kunnen ze trouwen.

De kwestie wordt door de makers in een ontluisterend historisch perspectief geplaatst. Want het vrouwentekort mag in Azië optreden, het Westen heeft een belangrijke rol gespeeld in het scheppen van de voorwaarden. Na de oorlog vreesden Amerikaanse demografen dat snelle bevolkingsgroei de wereld onleefbaar zou maken. Er moesten minder kinderen geboren worden. Preciezer: minder arme kinderen.

Dus werd geboortebeperking een voorwaarde voor ontwikkelingshulp. Er werden grote (ook gedwongen) sterilisatieprogramma’s opgezet, er werden spiraaltjes vermomd als kerstversiering naar India verscheept en toen de resultaten tegenvielen overwoog men om anticonceptiemiddelen met een sproeivliegtuigje over de armen uit te storten.

Lees ook Journalist Mara Hvistendahl schreef een boek over selectieve abortus, tradities en westerse bevolkingspolitiek

Schaarste

Geboortebeperking is in de praktijk vrouwenbeperking. De pijnlijke paradox is dat juist de middelen die in het Westen een grote bijdrage leverden aan de emancipatie van de vrouw (anticonceptie, abortus) in Azië resulteren in de geboorte van steeds minder vrouwen.

De film laat zien hoe de Amerikaanse bevolkingsbeperkers pleitten voor het snel ter beschikking komen van tests om het geslacht van een foetus te bepalen. De voorkeur van Aziatische gezinnen voor een zoon zou de rest doen.

Een Indiase vrouw vertelt hoe ze door haar schoonfamilie werd gedwongen om in acht jaar zes abortussen te ondergaan, steeds als ze in verwachting was van een meisje. Een ander werd ontvoerd en in een dorpje gedwongen met een man te trouwen. „We hebben 900 dollar voor haar betaald!” riep hij verontwaardigd nadat hij was opgespoord. ‘We’ want zowel de kosten als het ‘gebruik’ van de vrouw deelde hij met een aantal dorpsgenoten.

Lees ook hoe de Indiase premier Modi probeert het aborteren van meisjes tegen te gaan

Dat soort praktijken zijn verboden – maar de combinatie van technische en medische mogelijkheden, geboortebeperking en de traditionele voorkeur voor jongens levert een moeilijk te bestrijden kluwen van perverse prikkels op.

Oplossingen hebben allemaal nadelen. Je kunt prenatale screening verbieden – of abortus. Je kunt oorlogen organiseren om het aantal mannen omlaag te brengen. Geweld ontstaat waarschijnlijk vanzelf: mannen worden minder agressief als ze een relatie hebben en kinderen krijgen.

Aan het slot van Bloss keine Tochter! (nog op de Arte-site te zien) wordt ingezet op onderwijs en het op alle mogelijke manieren stimuleren van de zelfbeschikking van vrouwen. Ongetwijfeld de juiste weg, maar vooral ook een hele lange weg.

    • Arjen Fortuin