Duitse publieke omroep moet inbinden op internet

Mediawet Geen tekst, wel beeld en geluid. Zo mogen ARD en ZDF zich vanaf nu uiten op internet. Die beperking geldt nog lang niet in Nederland.

De app van de Tagesschau, het journaal van de ARD, vormde teveel een concurrent van de geschreven media, aldus het Federale Gerechtshof in december. Beeld ARD

Bijna 1.200 woorden telt het artikel van dinsdag op NOS.nl. ‘Oranje niet op WK: deze sectoren voelen dat in de portemonnee’. Zo’n stuk past nog net op één krantenpagina. Maar het kan nog langer. In een artikel van drieduizend woorden schreef de NOS vorig jaar over het Witte Huis: ‘Wie hebben (nog) het oor van president Trump?’. En ongeveer 2.500 woorden telde de digitale reconstructie van de komst van het Europese medicijnagentschap EMA naar Amsterdam.

Digitale ‘longreads’ van de publieke omroep zijn een bron van ergernis van commerciële uitgevers. De online-nieuwsactiviteiten van de publiek gefinancierde omroep leiden tot oneerlijke concurrentie met private nieuwsorganisaties, stelt bijvoorbeeld NDP Nieuwsmedia, branche-organisatie van de krantenuitgevers. Het is lastig geld vragen voor nieuws als het nieuws elders gratis wordt weggegeven, luidt de redenering.

Rundfunkstaatsvertrag

Het debat speelt in Nederland, België, het Verenigd Koninkrijk (tegen de machtige BBC) en in Duitsland. In dat laatste land hebben de uitgevers vorige week een overwinning behaald op de publieke omroep. ARD, ZDF en Deutschlandradio moeten hun online-activiteiten beperken tot video en audio. Eventueel gebruik van tekst moet vergezeld gaan van audiovisueel media-aanbod. Voor de twijfelgevallen richten uitgevers en omroepen een gezamenlijke arbitragecommissie op.

Dat hebben uitgevers en omroepen afgesproken met de presidenten van de Duitse deelstaten in een geactualiseerde editie van het zogenoemde Rundfunkstaatsvertrag. Dat is de Duitse mediawet, die niet federaal is geregeld maar per deelstaat.

In ruil mogen de Duitse publieke omroepen hun televisie- en radio-uitzendingen nu langer dan zeven dagen online aanbieden. Tot nu toe konden Duitse kijkers en luisteraars tot slechts een week uitzendingen terugvinden op internet.

In december bepaalde het Duitse federale gerechtshof al dat de publieke omroepen online moesten inbinden. Toen sprak het hof zich uit in een zaak van de machtige Duitse uitgevers tegen de app van de Tagesschau, het journaal van publieke omroep ARD. De app bevatte te veel tekstuele nieuwsberichten, aldus het gerechtshof.

De app van Tagesschau, het journaal van publieke omroep ARD, bevat volgens het gerechtshof te veel tekst. Beeld Tagesschau

Populairste nieuwsmerk

Het nieuws van de ARD (Tagesschau, Tagesthemen) is het populairste (traditionele) nieuwsmerk in Duitsland, aldus het vorige week gepubliceerde Digital News Report van het Reuters Institute for the Study of Journalism. Volgens het internationale onderzoek naar nieuwsgebruik kijkt 55 procent van de Duitsers minstens één keer per week nieuws van de ARD. ZDF staat tweede met 48 procent. Digitaal is Spiegel Online de grootste: 17 procent van de Duitsers bezoekt die site en app minstens eens per week. Voor de ARD is dat 14 procent. Bild Zeitung, de grootste krant van Duitsland, staat zowel bij offline als online media rond plek 10.

Bild-uitgever Mathias Döpfner, tevens bestuursvoorzitter van mediaconcern Axel Springer en voorzitter van de Duitse federatie van krantenuitgevers, reageerde verheugd op de nieuwe mediawet. „Boven alles kunnen wij nu gezamenlijke werken om de verhouding ten opzichte van de Amerikaanse tech-platformen zo vorm te geven dat de journalistiek een goede toekomst heeft.”

In België speelt een vergelijkbare discussie. Daar gaf de openbare omroep VRT vorig jaar toe dat zijn nieuwe nieuwssite VRTnws.be te veel tekst en te weinig video bevatte. Dat is in strijd met de zogenoemde beheersovereenkomst in België. Nu de site ook nieuwsvideo’s biedt – van VRT.nu – is er in verhouding meer bewegend beeld en minder tekst op de VRT-nieuwssite.

Brandbrief van uitgevers

In Nederland kennen de publieke omroepen nauwelijks wettelijke beperkingen bij het publiceren van geschreven nieuws. Digitale activiteiten, bijvoorbeeld op het gebied van nieuws en educatie, horen volgens de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) juist bij eigen taakopdracht.

In 2015 schreven 53 hoofdredacteuren en uitgevers een brandbrief aan toenmalig staatssecretaris Dekker (Media, VVD). Daarin riepen zij op de „oneerlijke” concurrentiepositie van de publieke omroepen te beëindigen. De uitgevers ageerden tegen de plannen van de NPO om de komende jaren nadrukkelijk in te zetten op digitale media.

De huidige bewindspersoon, minister Slob (Media, CU), stelde in november dat hij nieuwe activiteiten van de publieke omroep strenger wil beoordelen op verwachte marktverstoring en maatschappelijke meerwaarde. Een wetsvoorstel daartoe ligt nu bij de Raad van State en wordt waarschijnlijk dit najaar ingediend.

    • Jan Benjamin