Britse krant publiceert lijst met 34.361 omgekomen vluchtelingen

Al bijna 25 jaar probeert een Nederlandse stichting zoveel mogelijk sterfgevallen van vluchtelingen die naar Europa proberen te komen in kaart te brengen. De lijst is verre van compleet.

Migranten aan boord van de boot Aquarius, die recent de toegang tot Italië geweigerd werd, Foto Lousie Gouliamaki/AFP

Het meest recente sterfgeval op de lijst is van 5 mei. De informatie is summier: het gaat om een anonieme man ergens uit Afrika die stierf voor de kust van Tripoli. De kustwacht van Libië weigerde het schip waarop hij meevaarde toegang. 114 vluchtelingen worden gered: nog drie personen zijn vermist.

De Britse krant The Guardian heeft woensdag, op Wereld Vluchtelingendag, een lijst gepubliceerd met 34.361 sterfgevallen van migranten, vluchtelingen en asielzoekers die naar Europa probeerden te komen. De lijst met doden, die bijgehouden wordt door de Nederlandse stichting United for Intercultural Action, werd in een bijlage van 64 pagina’s afgedrukt.

Twitter avatar scottygb Scott Bryan The Guardian today has printed in their newspaper a list of 34,361 refugees who are known to have died trying to make it to Europe. https://t.co/IqqLD5rCCX

De lijst bevat zoveel mogelijk gedocumenteerde sterfgevallen, maar is verre van compleet. Geert Ates is directeur van de stichting die de gegevens bijhoudt en denkt dat een op de drie sterfgevallen opgenomen wordt. Hij gelooft wel dat de lijst de laatste jaren completer is geworden: het internet maakt het verzamelen van informatie makkelijker en overheden tonen meer interesse.

Ates: “Er blijft veel onzekerheid. Als een boot zinkt, hoeveel mensen verdrinken dan?” Volgens hem is er voor het identificeren van oorlogsslachtoffers meer interesse - “tot DNA-onderzoek aan toe.” Maar voor de slachtoffers van migratie op zee is die interesse er eigenlijk niet. Net als de onbekende man uit Afrika sterft tachtig procent van de vluchtelingen op zee, bljkt volgens The Guardian uit de gegevens. Ook zijn de meeste slachtoffers anoniem: de namen van slechts 1.000 doden zijn bekend.

Volgens Ates is in de lijst het Europese migratiebeleid van de afgelopen jaren af te lezen: “Na elke beleidsverandering verandert de plek waar mensen sterven. Nu Turkije dicht is, gaat men via Italië. En als Italië dichtgaat gaan de vluchtelingen via Bulgarije of via Marokko naar Spanje.”

Groter verhaal

Het idee voor de lijst ontstond in 1992, vertelt Ates. Vrijwilligers verzamelden kleine, onopgemerkte berichten over migrantendoden om zo een groter verhaal over het migratievraagstuk te vertellen. Tot een paar jaar geleden werden hun inspanningen eigenlijk amper opgemerkt, aldus Ates. Toen de lijst duizend slachtoffers telde, wilde hij het onder de aandacht brengen, maar geen enkele partij toonde interesse.

Ates: “Pas sinds de grote migratiegolf – zo’n vijf jaar geleden, toen hele boten ten onder gingen – krijgen we de media af en toe over ons heen.” De lijst, die gebaseerd is op bronnen van overheden, media of hulporganisaties, wordt een keer per jaar geactualiseerd en op Wereld Vluchtelingendag gepubliceerd.

Amerikaanse migratiecriss is voer voor complotdenker.

‘Sober monument’

In 2017 publiceerde de Duitse krant Der Tagespiegel de lijst, die toen 33.293 doden telde. De 48-pagina’s tellende bijlage vormde een “sober monument”, merkte NRC-correspondent Juurd Eijsvogel op over de “lange lijst met doden”.

De stichting werkt samen met musea en kunstenaars. Ook deze uitgave is gecoproduceerd door Chisenhale Gallery in Londen, waar bezoekers een gratis exemplaar van The Guardian kunnen halen. Een bewerkte versie van de gegevens hing begin 2017 in het MOMA in New York en in 2007 werden delen van de lijst op 110 billboards rond Amsterdam geplakt. Een groep demonstranten print de dodenlijst steevast uit op een lange rol papier, zegt Ates, en rolt hem uit door de gangen van het Europees Parlement in Straatsburg.

Lees ook: Ook Europa schuift migratieproblemen van zich af.
    • Rik Wassens