Beyoncé en Jay Z zijn de nieuwe elite, het powerkoppel van de moderne pop

Hiphop Met hun eerste album samen, een geweldige videoclip en een wereldtour, onderstrepen rap-icoon Jay Z (48) en popkoningin Beyoncé (36) hun status als popartiesten. Hun concert in Amsterdam was niets minder dan een triomftocht.

Met hun eerste gezamenlijke album, een veelbesproken videoclip in het Louvre en een wereldtour die hen deze week in Amsterdam bracht, presenteren rap-icoon Jay Z (48) en popkoningin Beyoncé (36) zich definitief als het powerkoppel bij uitstek van de moderne popmuziek: The Carters.

Zestien jaar na hun eerste duet ‘03 Bonnie & Clyde’, verschenen afgelopen weekend zonder vooraankondiging ineens hun eerste gezamenlijke album Everything Is Love en een in het Louvre opgenomen videoclip bij de single ‘Apeshit’. Op die aanstekelijke eerste single van hun nieuwe album benadrukt het echtpaar vooral hoe goed ze het voor elkaar hebben. Ze stapelen geld op geld, winkelen bij de duurste modewinkels in Parijs, en Beyoncé stipt nog even het privévliegtuig aan dat ze voor haar man kocht.

Dat klinkt – en is – hyper-materialistisch, maar Jay Z en Beyoncé plaatsen het vieren van hun artistieke en financiële succes steevast ook in een urgente, maatschappelijke context van onder meer systematisch racisme, sociale uitsluiting en dedain voor zwarte cultuur. Jay Z verbindt in het krachtige ‘Murder to Excellence’ uit 2011 bijvoorbeeld zijn megasucces („black excellence, opulence, decadence”) aan het grimmige vooruitzicht voor te veel jonge zwarte mannen in de VS. „They said by 21, I was supposed to die, so I’m out here celebrating my post-demise.” Jay Z rapte in dat nummer ook dat hij „een miljoen meer” zwarte mensen wil zien op de elitaire plekken waar hij nu komt.

Dat is een terugkerend thema in het werk van Jay Z en Beyoncé en het is ook de context van hun vorige week verschenen nieuwe videoclip ‘Apeshit’ als The Carters, waarin het duo het museum in Parijs overneemt. De prachtige clip die regisseur Ricky Saiz schoot, is een kunstwerk dat de inhoud het nummer een zinderende extra laag geeft. Ooit het paleis van de Franse monarchie, nu een museum vol iconische kunstwerken en een van de meest elitaire plekken van Europa, is het decor van twee ontspannen poserende moderne pop-iconen en hun dansers en stelt zwarte cultuur centraal in een door witte (en koloniale) kunst gedomineerde omgeving.

Bekijk hier de clip van ‘Apeshit’.

Het Louvre wordt regelmatig gebruikt als decor voor speelfilms en andere kunst – dat is vanuit museumperspectief ook niet onlogisch, miljoenen fans van Beyoncé en Jay Z zien nu in een klap alle pracht en praal. Die schoonheid domineert deze clip, die inzoomt op veelzeggende details van legendarische schilderijen en kunstwerken, en de schitterende sierplafonds en locatie, en er prachtige beelden aan toevoegt. Een donkere, knielende engel op sneakers; het duo dat in krachtige kostuums verstild, of met kleine, intieme interacties, poseert voor de beroemdste werken in het museum; een zwarte man die ontspannen zijn haar laat kammen voor de Mona Lisa; dansroutines die verwijzen naar de protesten in het American Football tegen racisme en politiegeweld.

Swagger

De sieraden en kostuums in de clip, de choreografie van de Belg Sidi Larbi Cherkaoui en de beeldende kunst, ze baden allemaal in het meest prachtige, gloedvolle licht. De lens van de camera zoomt in op details van schilderijen en geeft ze door de context of door ze uit te lichten nieuwe betekenis. De clip is een statement op duizelingwekkend veel niveaus en onderstreept de sterrenstatus van Jay Z en Beyoncé. Ook houdt de nieuwe elite zo de oude een spiegel voor.

Op de moderne trapbeat van ‘Apeshit’ sluit de zuidelijke swagger waarmee Beyoncé rapt naadloos aan op de soepele nonchalante grootspraak waarmee Jay Z beroemd werd. Het is een ode aan het succes van het echtpaar, hun onafhankelijkheid en status als powerkoppel. Jay Z onderstreept dat hij Amerikaanse instituten als de Super Bowl en de Grammy Awards niet nodig heeft; de Carters regeren op eigen voorwaarden over hun eigen stadions. „Have you ever seen the crowd go apeshit?”

Everything Is Love lost een zestien jaar oude belofte in maar is ook de afronding van een recenter traject. In 2016 verscheen het briljante Lemonade van Beyoncé, waarin ze de trots en worsteling van de zwarte vrouw in een door wit en man gedomineerde wereld centraal stelde, in het licht van in de pers breed uitgemeten particulier relatiedrama, nadat Jay Z zou hebben opgebiecht dat hij vreemdging. In 2017 verscheen 4:44 van Jay Z, waarin hij open en schuldbewust rapte over het jonge gezin dat hij bijna kwijtraakte, maar ook reflecteerde op wat het betekent een succesvolle zwarte man te zijn.

Met het nieuwe album, en hun On The Run II-wereldtour, sluiten de popsterren die periode af, en zijn ze weer in de modus waarmee ze zich ooit presenteerden: twee zelfverzekerde, zeer talentvolle en sterke onafhankelijke zwarte sterren met hun eigen muziekbedrijven en streamingdienst, die samen heel de wereld aankunnen.

Symbiose

Everything Is Love (‘Alles is liefde’) is vanaf het begin een eerbetoon aan hun samenzijn, en hun macht en kracht. Ze bedrijven de liefde op een warm strand en wanneer het afkoelt, slaat Jay Z een jas om Beyoncé. Ze scheppen op over hun positie, en gebruiken die om anderen te motiveren en te wijzen op het belang van delen van invloed en welvaart. Beyoncé onderstreept fijntjes, met een heerlijk relaxte flow alsof ze op een veranda in Zuid-Frankrijk hangt, dat haar achter-achter-kleinkinderen nu al steenrijk zijn. „Dat zijn een hoop bruine kinderen in je Forbes-lijst.”

De afgelopen jaren verschenen West-Afrikaanse goden plotseling in het hart van de popcultuur. Lees hier hoe dat zo gekomen is (het is vooral Beyoncé).

Het album is qua artistieke richting minder uitgesproken dan hun recente solowerk. Het is vooral de wijze waarop de twee elkaar aanvullen, die Everything Is Love zo genietbaar maakt. Ze rappen en zingen met plezier en reageren losjes op elkaars teksten. Ze verwijzen tongue in cheek naar de relatieperikelen– „You fucked up the first stone, we had to get remarried”, zegt Beyoncé terwijl Jay Z schaapachtig lacht op ‘Lovehappy’, dat met een warme, rijke soulsample op een harde drumbreak een symbiose is van hun oeuvres, waarin ze beiden op eigen wijze putten uit rap en r&b.

Subliem concert

Ook hun optreden in Amsterdam stelde dinsdagavond die onderlinge chemie centraal. Met aan de linkerkant de alleenheerser over het moderne livecircuit, de ijzersterk zingende Beyoncé, die de kunst van de grootse moderne popproductie heeft geperfectioneerd en tot in de puntjes uitvoert. En aan de rechterkant: het heerlijk ontspannen flowende hiphop-icoon Jay Z, de man die op deze tour vaker van outfit wisselt dan we een rapper ooit zagen doen (van baseballjack naar leren jasje met rasta-symboliek naar kogelvrij vest naar colbertjasje, enzovoort).

Het is een overweldigend visueel festijn, dat ietwat teniet wordt gedaan doordat het lang te licht blijft om echt te genieten van alle vlammen en de prachtige visuals.

Foto genomen tijdens het concert in Amsterdam, dinsdagavond 19 juni. Foto Robin Harper/Parkwood/PictureGroup

Ook in het geluid laten de beperkingen van het voetbalstadion zich gelden; te vaak klinkt het als een rommelige geluidssoep met een diepe brommende bas en hard dreunende drums, waarin de vocalen – de kracht van beide artiesten – te weinig tot hun recht komen. De live gespeelde muziek – door in knallend rood gestoken muzikanten in een oogverblindend hoog tableau aan de achterkant van het podium – is vol, stevig en strak, maar mist bij een overweldigende, van origine elektronische kraker als ‘Niggas in Paris’, muzikaal de pit en overtuigingskracht van de studioversie.

Maar het is live-entertainment op topniveau, van twee door de wol geverfde performers, die hun privéleven uitventen op grote videoschermen, in een perfecte stadionproductie vol intense kleuren, beelden, bewegende podia en prachtige choreografie. De stijlen van de twee smelten subliem samen: Beyoncé met haar danseressen in strijdbare formaties en prachtige verstilde poses, Jay Z veel vaker solo, maar steeds reagerend op elkaar, terwijl ze in 2,5 uur langs de bekendste tracks uit hun oeuvres razen – in een verbluffende medley waarin nummers in heel korte versies indruk moeten maken en de aandacht voor de mooie videobeelden soms de vaart haalt uit de live-energie van de show.

Het is niets minder dan een triomftocht. Na decennia popsucces, leunen de twee op hun ervaring en talent, en ook op elkaar. De persoonlijke nummers over liefde, vreemdgaan en familie, krijgen extra zeggingskracht, omdat de persoon over wie de nummers (lijken) te gaan, ook aanwezig is, op het podium, of even backstage. ‘99 Problems’ van Jay Z gaat via het geluid van een sirene naadloos over in ‘Ring The Alarm’ van Beyoncé. De zangeres zingt met geweldige ontspannen dictie een stukje uit klassieker ‘You Don’t Love Me’ van Dawn Penn en rockt met stevige uithalen in ‘I Care’. Jay Z’s ‘The Story of O.J.’ wordt voorafgegaan door een expressieve live-balletdans op de originele muziek van Nina Simone, waarna hij kalm en overtuigend rapt terwijl de confronterende clip - over racisme en niet kunnen ontsnappen aan je huidskleur - groot op de achtergrond draait.

„This is real life”, staat aan het begin van het concert op de grote schermen. „This is real love”, staat er aan het eind. Het echtpaar geeft elkaar op het podium een voor het publiek bevrijdende kus. De eindcredits rollen over het scherm.

    • Saul van Stapele