Regeringscrisis Duitsland krijgt twee weken uitstel

Migratiebeleid in Duitsland

Van de Beierse CSU mag Merkel nog even proberen een Europees asielbeleid voor elkaar te krijgen. Is het uitstel van executie voor de Duitse coalitie?

Bondskanselier Angela Merkel. Foto Hayoung Jeon

Een dreigende regeringscrisis in Berlijn is voorlopig afgewend. Maar al binnen twee weken kan het alsnog tot een breuk komen tussen CDU en CSU. Grote verdeeldheid over het vluchtelingenbeleid blijft bestaan tussen bondskanselier Angela Merkel en haar CDU enerzijds, en de Beierse zusterpartij CSU en minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer anderzijds. De uiteindelijke confrontatie daarover is maandag twee weken opgeschoven.

Merkel krijgt van de CSU tot het eind van de maand om afspraken te maken over een Europees asielbeleid, in bilaterale besprekingen met andere landen dan wel tijdens de EU-top van eind volgende week. Is er dan nog steeds geen duidelijk resultaat, dan wil Seehofer zijn plan doorzetten om asielzoekers die al in andere Europese landen geregistreerd zijn meteen aan de Duitse grens terug te sturen. Aanvankelijk had de Beierse partij over dit omstreden punt onmiddellijk een beslissing willen forceren.

Merkel is tegen zo’n eenzijdig nationale maatregel, een Duitse alleingang. Ze vreest dat dit een domino- effect tot gevolg zal hebben, waarbij landen als Italië en Griekenland, die de grote aantallen asielzoekers toch al niet aankunnen, met extra problemen worden opgezadeld. Ze wil daarom een Europese aanpak.

Hard tegen hard

Hoe hard de twee partijen nog tegenover elkaar staan, bleek maandag. Op twee aparte persconferenties – Merkel in Berlijn, Seehofer in München – maakten de tweepartijleiders duidelijk dat ze nog lang geen inhoudelijk compromis hebben gevonden. Dat de derde coalitiepartner, de SPD, zich ook nog in een oplossing moet kunnen vinden, kwam bij beiden niet eens aan de orde.

Merkel benadrukte dat het gemeenschappelijke doel van CDU en CSU is om het aantal asielzoekers te verminderen. Doelend op aangescherpte regels en sterk afgenomen aantallen asielzoekers zei ze dat er al veel bereikt is sinds de grote stroom asielzoekers in 2015 en 2016 naar Duitsland kwam.

Maar met klem zei ze dat het „geen automatisme” is dat Seehofer zijn plan kan doorzetten als er in Europees verband geen afspraken tot stand komen. Seehofer op zijn beurt zei dat de geloofwaardigheid van de rechtsstaat op het spel staat en dat hij hoe dan ook vasthoudt aan zijn plan.

Merkel waarschuwde dat een minister zoiets ingrijpends volgens in Grondwet vastgelegde regels niet op eigen houtje kan doen, zonder instemming van de bondskanselier – een impliciete dreiging met ontslag. Seehofer zei laconiek dat ze tegen hem nog nooit met die regels had „gewapperd”, en dat dit tussen partijleiders ook ongepast zou zijn.

Angela Merkel probeerde dit weekeinde de val van haar regering af te wenden. Ze staat er zwakker voor dan ooit.

Het enige aanknopingspunt voor een toenadering kwam, voor wie goed luisterde, van Seehofer. Al was zijn toon hard, hij zei níét dat hij bij het ontbreken van een Europese oplossing zijn plan meteen in werking zál stellen. Hij zei: „Dan wil ik de zaak in werking stellen”, wat nog enige ruimte laat om uiteindelijk toch nog iets in te binden. In oktober zijn er echter deelstaatverkiezingen in Beieren, en de CSU wil koste wat kost de indruk vermijden te zwichten voor Merkel.

Stabiliteitsanker

Merkels positie is niet alleen in eigen land verzwakt door de crisis met de CSU, maar ook binnen de Europese Unie. De landen waarmee zij de komende twee weken moet onderhandelen over een gezamenlijke aanpak, kunnen haar nu hoge eisen stellen. Ze weten dat Merkel een akkoord hard nodig heeft om het voortbestaan van haar coalitie, en daarmee haar eigen politieke overleven, veilig te stellen.

Anderzijds kan Merkel het feit dat ze in eigen land nu zo onder druk staat ook gebruiken: als jullie me niet tegemoetkomen, moeten jullie het straks zonder mij doen, valt mijn regering en kun je niet meer rekenen op Duitsland als stabiliteitsanker in een onrustig Europa. Het is alleen de vraag of die tactiek veel indruk zal maken op regeringen die Duitsland zien als bron van problemen in Europa.

    • Juurd Eijsvoogel