Onverschrokken verdediger van burgerrechten vastgezet

Nasrin Sotoudeh Iraanse activist Ze wist niet dat er een veroordeling was, laat staan een celstraf van vijf jaar. Toch zit Nasrin Sotoudeh sinds woensdag vast.

Nasrin Sotoudeh in 2013, vlak na haar vrijlating. Foto Behrouz Mehri/ AFP

Ze rook al onraad. Toen president Trump vorige maand het nucleaire pact met Iran opzegde, voorspelde de befaamde Iraanse mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh direct dat de aanhangers van de harde lijn hierdoor zouden worden versterkt. „We kunnen slechte dagen voor activisten voor burgerrechten tegemoetzien”, zei ze tegen The New York Times.

Woensdag maakte haar echtgenoot Reza Khandan bekend dat Sotoudeh zelf is opgepakt. Meteen na haar arrestatie zag ze kans naar huis te bellen. Vanuit de gevreesde Evin-gevangenis in het noorden van Teheran meldde ze dat ze een straf van vijf jaar moest uitzitten. Dat er sprake was van een veroordeling, laat staan een lange gevangenisstraf, kwam als een volslagen verrassing voor zowel Sotoudeh als haar familie.

De 55-jarige advocate staat bekend als een onverschrokken verdediger van de burgerrechten. De afgelopen maanden stond ze bijvoorbeeld een jonge vrouw bij die was gearresteerd omdat ze – net als enkele anderen – had betoogd tegen het verplicht dragen van de hoofddoek.

Ook verzette ze zich openlijk tegen een plan van de Iraanse justitie om verdachten in zaken die de veiligheid van het land raakten slechts de keus uit een twintigtal door de staat goedgekeurde advocaten te geven. Volgens Sotoudeh is dit voornemen strijdig met de constitutie en komt het neer op „een afscheid” van het recht op verdediging.

Met haar hongerstaking in de gevangenis slaagde Nasrin Sotoudeh er in 2012 in een einde te maken aan intimidatie van haar familie.Lees daarover: Iraanse activist blijft ook gevangen actief

„De conservatieven hebben het justitiële apparaat in handen en profiteren daarvan”, legde Sotoudeh NRC al een jaar geleden op haar werkkamer thuis uit. Op de muur achter haar hingen nog de kaarten en tekeningen die kinderen uit het buitenland aan haar stuurden om haar op te beuren tijdens haar gevangenschap tussen 2010 en 2013. Ze ontving haar bezoek, nog altijd een betrekkelijke zeldzaamheid in Iran, zonder hoofddoek.

Anders dan veel andere analisten vreesde Sotoudeh dat ook de herverkiezing van de relatief liberale president Rohani niet zou leiden tot meer vrijheid. „Tijdens de eerste termijn van Rohani zijn er bijvoorbeeld heel veel burgerrechtenactivisten gearresteerd”, zei ze, zoals altijd kalm en zorgvuldig haar woorden kiezend. „Ook zijn er meer executies geweest dan in de periode daarvoor. Veel voorschriften werden strenger in plaats van soepeler.”

Sotoudeh, afkomstig uit een religieus middenklassegezin, concentreerde zich pas wat later in haar loopbaan op de mensenrechten. Na haar studie rechten en enkele jaren voor het ministerie van Woningbouw en een staatsbank te hebben gewerkt richtte ze zich steeds meer op de burgerrechten. Ze nam het onder meer op voor kinderen en moeders die misbruikt waren door hun vaders of echtgenoten. Ook sloot ze zich aan bij een andere vermaarde Iraanse mensenrechtenactivist, de latere Nobelprijswinnares Shirin Ebadi.

In 2010 werd Sotoudeh zelf tot een celstraf van elf jaar veroordeeld. Ze zou anti-Iraanse propaganda hebben verspreid en de staatsveiligheid hebben bedreigd. Drie jaar bracht ze in de Evin-gevangenis door. Ze ging er al vrij snel in hongerstaking tegen de volgens haar belabberde behandeling die ze er kreeg. Niet alleen werd ze hard ondervraagd, ook werd ze in eenzame opsluiting vastgehouden.

Haar vrijlating volgde in 2013 aan de vooravond van een bezoek van president Rohani aan de Verenigde Naties in New York.

Sotoudeh kan ook in het buitenland op een brede schare bewonderaars rekenen. In 2012 kreeg ze, terwijl ze nog vastzat, de prestigieuze Sacharovprijs van het Europees Parlement. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken was er deze week ook snel bij om haar vrijlating te eisen. Eerder had Amnesty International dat ook al gedaan.

Lees ook de column van Carolien Roelants: Met dank aan Trump, een steeds repressiever Iran
    • Floris van Straaten