Opinie

    • Carolien Roelants

Met dank aan Trump, een steeds repressiever Iran

Iran heeft Europa nodig. Dus waarom heeft het de bekende mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh vastgezet, vraagt Carolien Roelants zich af.

Eigenlijk zou ik hier nog wel even willen doorgaan met het WK voetbal, met bijvoorbeeld zo’n chef van de Saoedische voetbalbond die, lees ik, zijn spelers berechting in het vooruitzicht stelde na hun kansloze 5-0 nederlaag tegen Rusland. Ja, waartoe overspannen verwachtingen van de eigen grootsheid kunnen leiden. Maar u en ik moeten vandaag Iran aanpakken waar zoals u misschien al in deze krant heeft gelezen mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh is gevangengezet.

Lees ook: Onverschrokken verdediger van burgerrechten vastgezet

Ze werd woensdag thuis opgepakt om een gevangenisstraf van vijf jaar uit te zitten waarvan ze niets afwist, zei haar man. En de oppakkers deelden ook niet mee waarvoor ze dan was veroordeeld. Maar daar gaat het natuurlijk niet om. Het gaat erom dat ze binnen de rechtszaal, en daarbuiten, opkomt voor allerhande slachtoffers van het regime, onder wie de laatste tijd met name de vrouwen die wegens hun antihoofddoekprotest zijn gearresteerd. Dus het beoefenen van de advocatuur op een manier die de autoriteiten niet zint. En haar zeer publieke kritiek op alle vormen van repressie waaraan de autoriteiten zich schuldig maken. In de ogen van het regime: het in gevaar brengen van de nationale veiligheid. (De nationale veiligheid is in het hele Midden-Oosten kennelijk nogal zwak als geweldloze activisten als Sotoudeh of de Saoedische vrouwen die onlangs werden gevangengezet, haar zo makkelijk in gevaar brengen.)

Sotoudeh kent de gevangenis allang vanbinnen. Ze werd in 2010 tot zes jaar gevangenis veroordeeld, maar kwam in 2013 vervroegd vrij toen Rohani aantrad als president en er een tijdje een pragmatischer wind woei. Na haar vrijlating startte ze onmiddellijk een campagne van straatprotest en juridische middelen om haar schorsing als advocaat ongedaan te maken. Die campagne had na enige maanden succes.

„Dus protest werkt?”, vroeg ik haar in de zomer van 2015, toen ik in Iran was om de stemming te peilen rond het nucleaire akkoord. Ja, in mijn geval, zei ze, duidend op haar internationale bekendheid. Ze vertelde hoe de mensen die haar protest steunden door de veiligheidsdiensten werden gesard en bedreigd. Wie minder bekend is, loopt nog meer gevaar dan de actievoerders die een naam hebben in het buitenland.

De haviken in Iran voelen zich steeds sterker nu de VS ook het pragmatischer deel van het Iraanse regime hebben laten vallen.

Veel Iraanse opposanten zijn in de loop der jaren vertrokken – Nobelprijswinnaar Shirin Ebadi voert een machteloze campagne vanuit het buitenland. Maar Sotoudeh zei er niet over te piekeren om weg te gaan. „Ik wil híér leven, met mijn man en kinderen. Ik heb hetzelfde recht om hier te zijn als de anderen.”

Maar waarom is Sotoudeh juist nú weer opgepakt? Iran heeft op dit moment toch dringend de steun van Europa nodig om de Amerikaanse sancties te omzeilen die weer worden opgelegd na Trumps terugtrekking uit het nucleaire akkoord? Ik bedoel, de Saoedische kroonprins kan het zich permitteren zijn mensenrechtenactivisten vast te zetten, daar kraait geen buitenlandse haan naar – heeft u dan ergens iemand horen protesteren anders dan mensenrechtenorganisaties? Maar niet alleen Washington heeft direct Sotoudehs vrijlating geëist – dat kon je verwachten – ook in Europa heeft haar arrestatie veel ophef gewekt.

Dus waarom? Gewoon omdat het kon, denk ik. Omdat de haviken in Iran zich steeds sterker voelen nu de VS samen met het nucleaire akkoord ook het pragmatischer deel van het Iraanse regime hebben laten vallen. Want hadden zij, de verdedigers van de islamitische revolutie, niet altijd al gezegd dat de buitenwereld niet te vertrouwen was? Met dank aan Trump, een steeds repressiever Iran.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.
    • Carolien Roelants