Profiel

Muharrem Ince presidentskandidaat

‘Door de Turkse crisis is er geen ‘wij’ en ‘zij’ meer’

Hij jaagt de Turkse president Erdogan voortdurend op de kast. Ince wil de nieuwe president worden voor álle Turken.

Het centrale plein van het Turkse dorp Elmalik is klaar voor de iftar, de maaltijd om de vasten te breken. Obers zetten alvast baklava neer op de tafels, mensen zoeken een plekje. Het wachten is op Muharrem Ince, presidentskandidaat van de oppositiepartij CHP. Hij heeft beloofd om bij de laatste iftar van de ramadan in zijn geboortedorp te zijn.

Als Ince het plein op komt lopen, begint iedereen luid te applaudiseren. Daarna is het dringen rond de tafel van hem en zijn familie. Maar de normaal zo grappige en benaderbare presidentskandidaat is niet in goeden doen. Er kan nauwelijks lachje af. Na tien minuten pakt hij de microfoon om zich te excuseren. „Ik voel me niet goed vandaag. Husein, mijn broer, geef iedereen zoveel thee als hij wil. Het salaris van de president is hoog, dus we kunnen het betalen.” En weg is hij.

Ince is zichtbaar vermoeid door zijn campagne: de laatste 39 dagen heeft hij 89 verkiezingsbijeenkomsten gehouden door heel Turkije. En dat tijdens de ramadan. Volgens Ince staat er veel op het spel bij de parlements- en presidentsverkiezingen van 24 juni. „We stemmen om de democratie te redden”, zegt hij een dag later in een interview in de tuin van zijn ouderlijk huis. „Als Erdogan wint, wordt Turkije nog armer, en zullen onze vrijheden verder worden ingeperkt. Als ik win, keert de hoop terug.”

Ince heeft een ongekend enthousiasme losgemaakt bij de oppositie. Eindelijk een kandidaat die net zo’n politieke straatvechter is als Erdogan, en die de president fel van repliek dient, in dezelfde populistische taal. Ince presenteert zichzelf als een man van het volk, geboren in een simpel, conservatief gezin. En hij schildert Erdogan af als een vermoeide autocraat, die na zestien jaar aan de macht zijn contact met het volk kwijt is.

Ince belooft Erdogans presidentiële systeem, dat na de verkiezingen van kracht wordt, terug te draaien ten faveure van het oude parlementaire stelsel. „Geen sterveling zou zo veel macht moeten krijgen”, meent Ince. „Ook ik niet.” Hij wil niet in Erdogans 1.100 kamers tellende paleis gaan wonen als hij president wordt. Hij wil er een wetenschapscentrum van maken. „Waarom zou ik het paleis verwoesten? Ik zal de cultuur waarvoor het staat verwoesten.”

Lees ook: Kan de Turkse oppositie deze keer Erdogan echt verslaan?

Vechten met Grijze Wolven

Ince groeide op in een boerengezin in Elmalik, een dorp in de provincie Yalova, ruim een uur met de boot vanaf Istanbul. „We waren arm”, zegt Inces broer Husein, een grove, ongekunstelde man die helpt bij de campagne. „Soms hadden we alleen een paar sneetjes oud brood, die mijn moeder in het water doopte om ze zacht te maken. Ik was fysiek sterk, dus ik werkte met mijn vader op het veld. Maar Muharrem stond erop dat ik ging studeren. Om daarvoor te zorgen, sloeg hij me zelfs in elkaar.” Hij lacht.

Ince bezoekt de provincie Trabzon, waar de familie van zijn moeder vandaan komt. Foto Yalova Gazetisi

Ince had al vroeg politieke ambities. In de jaren zeventig was Turkije het toneel van politiek geweld tussen ultralinkse en ultrarechtse groepen. Dat gold ook voor Elmalik. „Ince en zijn broer hadden communistische sympathieën”, vertelt Hayri Tezcan, een journalist van de lokale krant Yalova Gazetisi, die Ince kent van vroeger. „In het dorp vochten ze geregeld met de Grijze Wolven [een nationalistische jeugdbeweging, red.].”

Toen Inces broer een keer in elkaar was geslagen, kwam de familie bijeen om wraak te nemen. Maar Ince stak er een stokje voor. „Hij zei: ‘Er wordt niet meer gevochten’”, vertelt Husein. „Mijn vader was boos op hem, maar deed wel wat hij zei. Als er een conflict was in de familie, dirigeerde Muharrem ons altijd richting een besluit. Iedereen respecteerde hem omdat hij oprecht was.”

Ondanks zijn politieke ambities koos Ince voor een studie natuurkunde aan de Universiteit van Balikesir. Na zijn studie ging Ince doceren aan een dershane, een studiehuis waar leerlingen worden voorbereid op hun toelatingsexamen voor de universiteit. Journalist Tezcan laat een foto uit die tijd zien: een jonge Ince poseert met twee leerlingen, die behoorden tot de vijf beste van Turkije.

Foto Yalova GazetisiInce plant bomen samen met zijn leerlingen.
Ince poseert met twee van zijn leerlingen, die tot de vijf beste van Turkije behoorden.

Foto Yalova Gazetisi
Foto Yalova GazetisiInce plant bomen samen met zijn leerlingen.

Foto Yalova Gazetisi
Boven: Ince poseert met twee van zijn leerlingen, die tot de vijf beste van Turkije behoorden.
Onder: Ince plant bomen samen met zijn leerlingen.

Foto Yalova GazetisiInce

Vlammende toespraken

Toch bleef de politiek lonken. In 2002 stopte Ince met doceren omdat hij voor de CHP werd verkozen in het parlement. Als parlementariër stond hij bekend om zijn vlammende toespraken. Ince klom langzaam op in de partijhiërarchie en besloot in 2014 een gooi te doen naar het partijleiderschap. Maar hij verloor van de zittende partijleider Kemal Kiliçdaroglu. „Velen dachten dat Ince daarna op een zijspoor zou worden gezet, maar dat is niet gebeurd”, zegt Tezcan.

Integendeel. Toen Erdogan in april vervroegde verkiezingen uitschreef, besloot het partijbestuur Ince te kandideren voor het presidentschap. „Kiliçaroglu wist dat hij niet populair was bij kiezers, daarom kon hij zelf geen kandidaat zijn”, zegt Tezcan. „Dat was een goede zet. Ince jaagt Erdogan voortdurend op de kast met zijn scherpe uitspraken en dringt hem voor het eerst in het defensief.”

Het helpt dat Ince een gelovige man is, waardoor Erdogan hem niet kan wegzetten als een vertegenwoordiger van de seculiere elite. „Mijn broer bidt niet vijf keer per dag, maar we vasten wel en we gaan elke vrijdag naar de moskee”, vertelt Inces broer Husein. „Dat hebben we van huis uit meegekregen. Onze vader bepaalde niet hoe we ons geloof moesten belijden, maar vertelde vooral mooie verhalen. Dat is totaal anders dan de regeringspartij op dit moment doet.”

Ince danst op een bruiloft in Elmalik. Foto Yalova Gazetisi

Toch weigert Ince religie te gebruiken in zijn campagne. „Niemand weet dat hij op hadj is geweest”, zegt zijn broer. Volgens Ince zijn mensen moe van Erdogans identiteitspolitiek, die de Turkse samenleving heeft gepolariseerd. Ince: „Ik maak geen onderscheid tussen seculier en religieus, links en rechts, Turken en Koerden, alevieten en sunnieten. Ik zal de president van alle 81 miljoen Turken zijn.”

Ince doet vooral moeite om de Koerden – zo’n 15 tot 20 procent van de kiezers – voor zich te winnen. Hij riep op tot de vrijlating van Selahattin Demirtas, de leider van de pro-Koerdische partij HDP, en bezocht hem in de gevangenis. „We zullen vrede brengen in dit land”, belooft Ince de Koerden. „We zullen onze kinderen drie talen leren: Turks, de taal die ze thuis spreken, en een buitenlandse taal.”

Ondanks zijn handreiking aan de Koerden krijgt Ince ook steun uit nationalistische kringen. Zelfs van Yasar Okuyan, de leider van de Grijze Wolven in Elmalik, waarmee hij vroeger op de vuist ging. Op de vraag hoe dat kan, antwoordt Ince: „Er is een Afrikaans spreekwoord: als de antilope, het luipaard, de zebra en de leeuw in dezelfde richting vluchten, dan is duidelijk dat het bos in brand staat. De crisis in Turkije is zo groot, dat er geen sprake meer is van ‘wij’ en ‘zij’, alleen van ‘ons’.”

    • Toon Beemsterboer