CPNB: negatieve reacties rond Boekenweek ‘niet verwacht’

De CPNB kreeg van bijna driehonderd schrijvers het verwijt dat het thema ‘De moeder de vrouw’ niet eigentijds is. De reactie van de stichting heet ‘Moeder aan het roer, niet achter het fornuis’.

Murat Isik, winnaar van de Libris Literatuurprijs 2018 en beoogd auteur van het Boekenweekessay 2019. Foto Ivo van der Bent

De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) heeft verbaasd gereageerd op de verontwaardiging rond het Boekenweekthema ‘De moeder de vrouw’. In een reactie op een open brief aan de stichting, maandag gepubliceerd in NRC, schrijft de CPNB dat zij nooit had gedacht dat het thema ‘moeder’ zulke negatieve reacties en zelfs verzet zou oproepen.

In de open brief verwijten bijna driehonderd schrijvers en anderen uit het boekenvak de CPNB de genderongelijkheid in het literaire vak te bestendigen. De CPNB maakte vorige week bekend dat het Boekenweekthema ‘De moeder de vrouw’ is, naar het gedicht van Martinus Nijhoff, en dat Murat Isik en Jan Siebelink het essay respectievelijk het geschenk zullen schrijven.

Oneigentijds

De 283 ondertekenaars van de brief vinden dat de CPNB de vrouw oneigentijds met het moederschap te identificeren, en bovendien dat hier uitsluitend door mannen op gereflecteerd zal worden. „Alleen zonen over hun moeders laten horen, sluit naadloos aan op de pijnlijke traditie die de woorden van vrouwen negeert, en anderen voor hen laat spreken”, klinkt het in de brief.

In een reactie op de open brief schrijft het CPNB vandaag aan NRC dat het gedicht van Nijhoff gaat over een vrouw die hij aan het roer ziet staan op een schip over de Waal: „Een sterke vrouw aan het roer, dat was het beeld dat wij centraal wilden stellen, in geen enkel opzicht een of ander traditioneel of conservatief idee over de rol van de vrouw.”

Lees ook Mogen vrouwen ook iets zeggen als het over vrouwen gaat?

Bovendien zegt de CPNB pal te staan achter de keuze van Isik: „Inhoudelijk past Murat Isik helemaal in de lijn van ‘literaire kinderen’ die over hun moeder schrijven (Van Dis, Grunberg, Keuls, Van Keulen, etc). […] De kwestie dat hij een man is, heeft ons niet weerhouden; het getuigt volgens ons juist van emancipatie dat een essay met het thema moeder niet per se door een moeder of een vrouw geschreven hoeft te worden.”

Vasalis

De CPNB schrijft ook graag in geprek te gaan met de ondertekenaars van de brief, die voorstellen dat er een extra bundel wordt uitgegeven waarin ook vrouwen over het thema aan het woord komen, en eventueel twee extra essays over het gedicht ‘Moeder’ van Vasalis. De initiatiefnemers van de brief kondigden al aan actie te zullen voeren tijdens de Boekenweek (van 23 tot en met 31 maart 2019), en ook zijn er plannen om één of meer alternatieve Boekenweekgeschenken te laten uitgeven, als de Boekenweek niet de vorm krijgt waar iedereen zich in kan vinden.

De moeder de vrouw

Ik ging naar Bommel om de brug te zien.
Ik zag de nieuwe brug. Twee overzijden
die elkaar vroeger schenen te vermijden,
worden weer buren. Een minuut of tien
dat ik daar lag, in ’t gras, mijn thee gedronken,
mijn hoofd vol van het landschap wijd en zijd -
laat mij daar midden uit de oneindigheid
een stem vernemen dat mijn oren klonken.

Het was een vrouw. Het schip dat zij bevoer
kwam langzaam stroomaf door de brug gevaren.
Zij was alleen aan dek, zij stond bij ’t roer,
en wat zij zong hoorde ik dat psalmen waren.
O, dacht ik, o, dat daar mijn moeder voer.

Prijs God, zong zij, Zijn hand zal u bewaren.

Martinus Nijhoff

Moeder

Zijzelf was als de zee, maar zonder stormen.
Even blootshoofds en met een brede voet.
Rijzend en dalend op haar vloed,
als kleine vogels op haar schoot gezeten,
konden wij lange tijd haarzelf vergeten,
rustend en rondziend en behoed.
Haar stem was donker en wat hees
als schoven schelpjes langs elkander,
haar hand was warm en stroef als zand.
En altijd droeg zij om haar bruine hals
dezelfde ketting met een ronde maansteen,
waar neevlig blauw een kleine gele maan scheen.
Voorgoed doordrongen door haar kalm geruis
waren wij steeds op reis en altijd thuis.

Vasalis

    • Nynke van Verschuer