Primeur op het WK: strafschop!

Dag drie van het WK was de dag van een moderne revolutie in het voetbal. De VAR liet zich voor het eerst gelden.

Keeper Mathew Ryan van het Australische team spreekt met scheidsrechter Andres Cunha. Op de achtergrond bereidt de Franse speler Antoine Griezmann zich voor op het nemen van de strafschop. Foto John Sibley/REUTERS

Dat we eraan moeten wennen was te verwachten. Dat er nog altijd twijfels bestaan vermoedelijk ook. Een revolutie zou immers geen revolutie zijn als er geen weerstand tegen was. Al helemaal niet in de doorgaans zo conservatieve voetbalwereld.

En toch, als op zaterdag 16 juni 2018 één ding is vast komen te staan is het wel dat de weg naar vooruitgang onomkeerbaar is. De video assistant referee, beter bekend als de VAR, heeft officieel zijn intrede gedaan en zal hoogstwaarschijnlijk ook nooit meer verdwijnen, hoe zuur Bert van Marwijk zich zaterdagmiddag ook voelde, na de memorabele wedstrijd tussen Australië en Frankrijk (1-2).

In de Kazan Arena waande de Nederlandse bondscoach van Australië zich het eerste slachtoffer van een groep mannen die zich dat moment 819 kilometer verderop in het International Broadcast Center in Moskou bevond. Daar, gezeten voor een wand met flatscreens, ieder met een ander beeld uit dezelfde wedstrijd, oordeelden de Argentijn Mauro Vigliano en zijn twee assistenten dat de ogenschijnlijke correcte charge van Josh Risdon op Antoine Griezmann mogelijk een overtreding was.

De scheidsrechter in Kazan, Andres Cunha uit Uruguay, had de tackle anders beoordeeld, maar op voorspraak van zijn collega’s voor de tv legde hij het spel stil, liep hij naar zijn eigen tv langs het veld, waarop hij zag wat ze ook in Moskou hadden gezien.

Strafschop!

Wie het zag gebeuren, om 14.20 lokale tijd in Kazan, was getuige van een primeur. Een mijlpaal in de geschiedenis van het voetbal en het WK. Vergeet Maradona en zijn hand van God. Vergeet de stiekeme beet van Luis Suárez. Vergeet de afgekeurde golden goal van Italië tegen Zuid-Korea. De VAR, die zaterdag voor het eerst ingreep op het WK, kent geen genade bij list en bedrog, noch bij buitenspelgoals en te harde charges. Big Brother is watching.

Lees ook: Nieuw in het voetbal: de videoscheidsrechter.

Ophef in de Bundesliga

Vanzelfsprekend is de aanwezigheid van de VAR niet. Niet alleen omdat elke verandering in het voetbal tot scepsis leidt: een arbitrale blunder heeft toch ook zijn charme? Ook omdat de FIFA het systeem overhaast zou hebben ingevoerd. Voormalig FIFA-baas Sepp Blatter zei onlangs in Duitse media dat de VAR „zijn laatste haren recht overeind doet staan”. Er zou onvoldoende zijn getest.

„De FIFA heeft maar één doel met de VAR en dat is slagen”, zei Danny Makkelie voorafgaand aan het WK. Hij is een van de dertien videorefs in Moskou. „Wij zijn daar medeverantwoordelijk voor. Iedereen kijkt nu, dit is het grootste podium ter wereld.”

Aan de twee strafschoppen van zaterdag – ook Peru kreeg een penalty via de VAR – hangt een voorgeschiedenis die teruggaat tot een eerste oriënterende vergadering bij de KNVB in 2011. De Nederlandse bond is een van de grondleggers van het systeem, heeft het uitvoerig getest en had in 2016 de wereldwijde primeur met de eerste officiële wedstrijd met een VAR. Ajax-Willem II in de beker. Meteen werd er een speler via de VAR van het veld gestuurd.

Terwijl Nederland weifelde om het systeem in de eredivisie door te voeren - vanaf 2018-2019 - zetten landen als Duitsland door. En niet zonder scepsis. De spelers van Freiburg en Mainz werden afgelopen seizoen in de rust uit de kleedkamer gehaald omdat Mainz alsnog een strafschop kreeg toegekend. De scheidsrechter had na het affluiten meteen zijn oortje uitgetrokken, waardoor de videoref hem niet had kunnen inseinen over de handsbal die hij vlak voor rust had gemist.

Vier spelsituaties

De VAR mag dit WK bij vier spelsituaties ingrijpen. 1) Strafschoppen (gemist of ten onrechte gegeven). 2) Doelpunten (ontstaan uit buitenspel of na een overtreding in de aanvalsfase door het scorende team). 3) Rode kaarten (gemist of ten onrechte gegeven). 4) Persoonsverwisseling (gele of rode kaart aan de verkeerde speler getoond).

Vervolgens is het aan de scheidsrechter zelf om de beelden te bekijken, langs het veld. Hij heeft het laatste woord. „De VAR mag de scheidsrechter niet dwingen om te kijken”, zegt Makkelie. „De scheidsrechter blijft eindverantwoordelijk.”

De afgelopen vijf jaar heeft hij met het systeem getest. In aparte hokjes bij de KNVB in Zeist leerde hij communiceren met collega’s, terwijl hij zich ondertussen aanleerde om elk mogelijk discutabel moment te herkennen, ook als het de spelers zelf was ontgaan. „Je denkt altijd: zou dit iets kunnen zijn? Stond-ie misschien op zijn voet?” De nieuwe norm? „Check, dubbelcheck.”

Makkelijk is zijn taak niet. Eerder „heel moeilijk”, zegt Makkelie. „ Het wordt wel onderschat. Je moet snel kunnen handelen, stressbestendig zijn, de cameraopstellingen weten, direct de juiste herhaling weten te vinden, het protocol uit je hoofd kennen en moedig zijn om de beslissing van je collega in twijfel te trekken, wetende dat je met jouw ingreep de wedstrijd op zijn kop kan zetten. Van een scheidsrechter op het veld snapt men dat hij fouten kan maken, van een VAR die alle beelden tot zijn beschikking heeft niet.”

Discussie is er altijd

Als het aan Dick van Egmond had gelegen, scheidsrechtersbaas van de KNVB, was er op toernooien al „veel eerder” van de VAR gebruikgemaakt. „Maar ik besef dat het van belang is dat bijna iedereen de noodzaak ervan inziet. Draagvlak is belangrijk. Het is in elk geval goed om de VAR in actie te zien nadat we in Nederland nauw betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling.”

In Kazan was Bert van Marwijk minder enthousiast. 33 camera’s, haarscherpe herhalingen en toch een strafschop tegen. Ook na het bekijken van de beelden sprak de bondscoach van Australië van een „dubieuze” strafschop.

Die discussie zal er altijd zijn. Ook de IFAB, de spelregelcommissie van de FIFA, erkende zaterdag nog maar eens dat het systeem niet 100 procent onfeilbaar zal zijn. Grote fouten worden uitgebannen, de discussie over tackles en vermeende elleboogstoten niet. „Het blijft interpretatie”, zegt Makkelie. „De ene VAR vindt het een rode kaart of een strafschop en de ander niet. De VAR is er ook niet om beslissingen beter te maken, maar om de duidelijke fouten eruit te halen.”

Correctie (17 juni 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd Kazan in ‘Oost-Rusland’ gesitueerd. De stad ligt nog ten westen van de Oeral, de grens tussen Europa en Azië.

    • Fabian van der Poll