Het laatste kunstje van de Voetballer des Vaderlands

Mexico’s aanvoerder Rafael Márquez komt op het WK in een illuster rijtje: het is zijn vijfde WK. Maar er zit een smetje aan zijn reputatie. Hij wordt in de VS verdacht van banden met een drugskartel.

Rafael Márquez (links) begint zijn vijfde WK met een zege op wereldkampioen Duitsland. Rechts de Mexicaanse bondscoach Juan Carlos Osorio. Peter Powell/EPA

De wedstrijd Duitsland-Mexico is 73 minuten gevorderd als op het elektronische bord van de vierde official in rood nummer 18 en in wit nummer 4 oplicht. Of Andres Guardado zich aan de zijlijn wil melden om te worden afgelost door Rafael Márquez, 39 jaar en 144-voudig international. De in Eindhoven en wijde omgeving geliefde voetballer ontdoet zich van zijn aanvoerdersband en windt die respectvol om de arm van de Voetballer des Vaderlands, die op 5 februari 1997 op zeventienjarige leeftijd debuteerde voor het Mexicaanse nationale team. In Nederland staat hij bekend als het lijdend voorwerp bij de schwalbe van Arjen Robben in de achtste finale van het WK in 2014, met als gevolg een strafschop tegen en uitschakeling.

Márquez betreedt het veld van het Loezjnikistadion in Moskou onder hartstochtelijk gejuich van tienduizenden Mexicanen. Wie anders dan de speler, die nu met zijn landgenoot Antonio Carbajal en de Duitser Lothar Matthäus recordhouder is met vijf actieve WK-deelnames – evenzo vaak als aanvoerder – heeft het Mexicaanse elftal op zo’n moment nodig. Er moet een 1-0 voorsprong op wereldkampioen Duitsland verdedigd worden. Dan doe je als trainer een beroep op een man van stavast, op een oude krijger, op een speler met grote verdiensten voor het Mexicaanse voetbal.

Nee, Márquez is niet meer de statige verdediger van weleer, die in het shirt van Barcelona tweemaal de Champions League won, maar met zijn ervaring en inzicht voor de resterende twintig minuten wel het baken van rust dat het steeds nerveuzer wordende elftal kan kalmeren. Márquez is voor dergelijke situaties door bondscoach Juan Carlos Osorio opgeroepen voor dit WK, terwijl hij vorige maand bij Atlas Guadalajara al afscheid had genomen als clubvoetballer. Nog een kunstje, dan mag de natuurlijke leider van de Mexicaanse ploeg voorgoed met voetbalpensioen.

Sprookjesachtig afscheid

Een sprookjesachtig afscheid, zou je zeggen. Zeker als Mexico ver komt in het toernooi, wat na de zege op Duitsland niet ondenkbaar is. De groepswinnaar ontloopt in de achtste finales zeer waarschijnlijk Brazilië.

Maar de positie van Márquez als voetballer steekt schril af tegen zijn privésituatie. Zijn naam wordt in verband gebracht met het drugskartel van Rául Flores Hernández in zijn woonplaats Guadalajara. Zo nadrukkelijk dat de Amerikaanse autoriteiten Márquez hebben geplaatst op een lijst van verdachte personen met wie bedrijven geen zaken mogen doen. De voetballer wordt door de Amerikanen verdacht van het witwassen van drugsgelden via zijn voetbalscholen, gezondheidsinstituten en sportoutlets. Hijzelf ontkent in alle toonaarden.

Tijdelijke schorsing

Na een tijdelijke schorsing door de Mexicaanse bond, die werd opgeheven nadat Márquez een aantal rechtszaken had gewonnen, werd hij opgeroepen voor de nationale WK-ploeg. Bondscoach Osorio creëerde met die move een gecompliceerde situatie, want Márquez kon vanwege de dreiging van een arrestatie bijvoorbeeld niet mee op trainingskamp naar de Verenigde Staten.

Op sterk aandringen van hoofdsponsors als Coca-Cola, Banamex en Movistar mocht de aanvoerder evenmin officiële kleding van het Mexicaanse team dragen. Die bedrijven met grote belangen op de Amerikaanse markt wilden niet het risico lopen bestraft te worden. Better safe than sorry, is hun uitgangspunt. Op trainingen van het Mexicaanse team leidde het verbod tot de vreemde situatie dat Márquez als enige in neutrale kleding opdraafde.

Is Márquez in Mexico inmiddels van zijn voetstuk gevallen? Allerminst, zegt Jorge Martinez, een marketing-directeur van een medisch bedrijf uit Mexico-Stad en in Moskou een van de talrijke, warmbloedige fans.

Bij het duiden van de kwestie-Márquez is de voetbalsupporter realistisch. Martinez: „De Mexicanen geloven niks van Márquez’ betrokkenheid bij witwaspraktijken. Helemaal niet nadat hij op een persconferentie nadrukkelijk zijn onschuld heeft bepleit. Waarom zou hij, is een breed gedragen gevoel. Voor het geld hoeft hij zich niet tot die praktijken te verlagen, vindt men. En hij heeft ook nog eens een eigen foundation. Het kan niet anders of zo’n man heeft een zuiver geweten, menen de meeste Mexicanen.”

Vooralsnog geeft Martinez de voetballer het voordeel van de twijfel, maar hij voelt ook de broosheid van die opvatting. Omdat Mexico verloedert als gevolg van drugsbarons en gecorrumpeerde overheden. „De drugskartels verspreiden zich meer over het land. De corruptie in politieke kringen is enorm. En vooral vanwege de toenemende armoede neemt de veiligheid op straat af. Op 1 juli zijn er presidentsverkiezingen. De linkse kandidaat Andres Manuel Lopez Obrador heeft mijn steun, in de hoop dat hij de criminaliteit en corruptie enigszins kan indammen.

Martinez spreekt van sombere vooruitzichten. „Maar gelukkig hebben we het nationale voetbalelftal nog. De verslechterde leefomstandigheden verhogen de populariteit van het team, helemaal bij een succesvol WK. Want nu kan alleen voetbal de Mexicanen nog trots maken.”

En daarbij is wellicht een belangrijke rol weggelegd voor Márquez, die dit toernooi ook nog in een ander uniek rijtje kan komen: spelers die op vier verschillende WK’s hebben gescoord.

Correctie (20 juni 2018)”: In een eerdere versie stond dat West-Duitsland de WK-finale in 1982 met 3-2 verloor. Dat is veranderd in: 3-1.

    • Henk Stouwdam