‘GPS-trackers en camera’s ingezet bij opsporen bijstandsfraude’

Rechtsdeskundigen waarschuwen voor de “ruime bevoegdheden” die sociale diensten hebben bij het opsporen van fraude.

Beeld van een beveiligingscamera. Foto Piroshka van der Wouw/ANP

In de jacht op bijstandsfraude zetten sociale diensten onder meer GPS-trackers en verborgen camera’s in. Zij kunnen deze middelen zonder toestemming van justitie inzetten, meldt de Volkskrant zaterdag. Verschillende rechtsgeleerden maken zich zorgen over deze inbreuk op het privéleven van bijstandsgerechtigden.

De krant baseert zich op tien dossiers van bijstandsfraude. In vijf van de tien gevallen zijn de verdachten inmiddels vrijgesproken. Zij werden onder meer achtervolgd door rechercheurs en werden veelal zonder aanwezigheid van een advocaat verhoord.

Een 44-jarige vrouw uit Delft, die werd vrijgesproken van fraude, werd volgens de krant in twee maanden tijd 97 keer bespied door de sociale dienst in haar gemeente. Een vrouw uit Druten had een camerawagen in de straat staan, maar de camera bleek gericht te zijn op de woning van de buren in plaats van op degene van wie bijstandsfraude werd vermoed.

Bestuursrecht

Waar de politie bij de inzet van dit soort middelen in strafzaken toestemming moet hebben van een officier van justitie, is dat bij bijstandsfraude niet het geval. Volgens de Utrechtse hoogleraar sociaal recht Frans Pennings komt dat omdat deze fraude onder het bestuursrecht valt en de grenzen voor inzet van deze middelen daarin “veel ruimer” zijn, zo zegt hij tegen de Volkskrant.

Pas als er een eventuele boete bij komt kijken, valt de overtreding onder het strafrecht. Dan moeten verdachten wel op hun zwijgrecht worden gewezen onder de zogeheten cautiebepaling. Bij het terugbetalen van de onjuist verkregen bijstand geldt deze plicht niet. “Het is belabberd geregeld voor bijstandsgerechtigden, in het strafrecht is het beter”, zegt advocaat Gerard Gijsberts tegen de Volkskrant.

Het ministerie van Sociale Zaken onderzoekt momenteel of de wettelijke grondslag voor de inzet van camera’s en GPS-trackers verstevigd kan worden. De Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen roept sociale diensten op “hun verregaande bevoegdheden” op “een behoorlijke manier” in te zetten.

    • Jorg Leijten