Zat directeur Ruf van het Stedelijk toch goed en NRC goed fout?

Stedelijk schandaal of storm in een glas kunst? Ruf ten onrechte beschuldigd van belangenverstrengeling, kopte het Parool dinsdag. Delen van het onderzoek naar de opgestapte Stedelijk-directeur Beatrix Ruf, dat pas later en onder embargo zou verschijnen, waren die ochtend gelekt naar de lokale zender AT5, die het nieuws zo bracht: Ex-directeur Stedelijk ten onrechte beschuldigd van belangenverstrengeling.

Het onderzoek, ingesteld na nieuws in NRC over een persoonlijke bv en nevenfuncties van Ruf, pleitte de directeur overwegend vrij. Het rapport signaleert een veelvoud aan slordigheid en fouten, maar stelt dat die aan haar niet „ernstig verwijtbaar” zijn. Dat werd ook over de grens het nieuws. The New York Times, die de zaak op de voet volgde, mengde zich zo in het koor: Inquiry Clears Museum Director Who Quit in Conflict-of-Interest Storm.

Hoe zit het dan met die berichtgeving in NRC, vragen nu enkele lezers, moet de krant daar geen verantwoording voor afleggen? Een van hen vindt het „laf” dat de krant pas woensdag een bericht bracht, met de insteek dat drie leden van de Raad van Toezicht opstapten. Een ander vraagt zich af of de kop niet had moeten zijn dat op de bijverdiensten van Ruf „helemaal niets aan te merken was”.

Liegt er niet om, allemaal.

Eerst even die chronologie. Keek de krant dinsdag weg? Nou nee, dat zit anders. Het lek bepaalde die dinsdagochtend de spin in de berichtgeving: Ruf zat goed, NRC fout. Maar de NRC-verslaggevers wilden zich niet op dat lek baseren maar eerst het hele rapport lezen. Dat kwam pas die avond; geen A4-tje, maar een complex stuk van 127 pagina’s, plus bijlagen. Toen stapten ook nog eens de bestuurders op, en werd dat, logisch, het eerste nieuwsfeit.

Dan de inhoud. Hoe zit het daarmee?

Ruf wordt in het rapport vrijgepleit van belangenverstrengeling, dat is een feit. Maar dat er niets aan de hand zou zijn geweest, is moeilijk vol te houden voor wie het hele rapport leest. De onderzoekers concluderen dat alle betrokkenen „integer” handelden, maar kritiek op de „slordige omgang” met de regels is een rode draad. Het schortte aan transparantie en toezicht – en daar gaat het nu juist om bij governance. Over Ruf wordt vastgesteld dat ze het belang van het museum niet heeft geschaad. Maar ook dat ze „niet altijd lijkt te hebben begrepen” dat ze ook „in de geest” van de regels had moeten handelen. De aanbeveling om die regels aan te scherpen en na te leven is er dus ook niet voor niets.

En de feiten die de crisis inluidden? Rufs bv Currentmatters blijkt door haar inderdaad, zoals de krant berichtte, niet te zijn vermeld in haar cv, noch in haar lijst met nevenfuncties „noch in enig ander stuk”. Een schenking van ruim een miljoen Zwitserse frank meldde Ruf naar eigen zeggen aan de voorzitter van de Raad van Toezicht, maar die ontkent dat. Het bedrag is niet te vinden in notulen „noch in enig ander stuk”.

Verslaggevers Arjen Ribbens en Daan van Lent, die de zaak vorig jaar aan het rollen brachten, wijzen er ook op dat zij de directeur in hun berichtgeving niet hebben beticht van belangenverstrengeling (al dook dat woord wel op als trefwoord bij één stuk), maar dat zij vragen stelden waar Ruf noch het Stedelijk op wilde antwoorden. Die vragen kwamen niet uit de lucht vallen. Achtergrond waren eerdere onthullingen van beide verslaggevers over het in bruikleen nemen van een naar later bleek valse Mondriaan en over een ‘gift’, de Borgmann-collectie, waarvoor 1,5 miljoen euro betaald bleek. Dat noopte tot verdere vragen over de bedrijfsvoering.

Over Rufs bv, waar NRC over berichtte, schrijft het rapport nu dat dit geen „kunstadviesbedrijf” was, zoals de krant beweerde, maar een „pensioenvoorziening”, waarin Ruf inkomsten stortte uit goedgekeurde klussen. Hoe zit dit? Ribbens en Van Lent baseerden zich op documenten van de Amsterdamse en Zwitserse Kamers van Koophandel. In die laatste, van currentmatters GmbH, staat de bv omschreven als een besloten vennootschap voor „adviezen, dienstverlening, informatie- en kennisoverdracht, onderwijs, organisatie en productie op het gebied van kunsten en cultuur”. Dat hebben ze samengevat als ,,kunstadviesbedrijf’’ – verdedigbaar. Ze wijzen er ook op dat de gift van een miljoen, het leeuwendeel van het inkomen in de bv, niet door Ruf was gemeld, zoals ook het rapport vaststelt.

Alles in orde dus? Nou, nee. Ik begrijp de lezers die zich deze week verbaasden en meer verantwoording vroegen van de krant. Want wat ontbrak na dat eerste nieuws, was een apart, uitvoeriger stuk over de inhoud van het rapport. Wat staat daar nu precies in? En dan geen parafrase maar citaten, een feitenoverzicht of een ‘vijf vragen over’-artikel, een dienstbaar genre waar de krant inmiddels veel ervaring mee heeft. De kwestie smeekt erom, juist omdat NRC er een cruciale rol in heeft gespeeld. Wel verscheen een kort interview met de nieuwe Amsterdamse wethouder van cultuur, die zei het gevoel te hebben in een intercity te zijn gestapt. Ook het Commentaar blikte alweer vooruit.

Vanwaar die omissie?

Hier wreekte zich de timing van het rapport, dat eerst selectief werd gelekt en dinsdag laat werd vrijgegeven. Dan botsen de belangen van snelle berichtgeving voor de volgende dag (deadline die avond) en een uitgebreide blik op het rapport op de noodzaak de jongste ontwikkelingen te verslaan, zoals het aftreden van de bestuurders. Daar komt bij: de crisis van het Stedelijk is een woest en veelkoppig monster dat zelfs voor kenners niet snel te temmen is. Het rapport gaat over veel meer dan nevenactiviteiten van Ruf, de complete bestuurscultuur wordt op de schop genomen. Dat goed lezen, uitpluizen, beoordelen, wikken en wegen kost tijd.

Maar dan nog. Dat neemt niet weg dat een tussenstijds overzichtsartikel meer dan nuttig was geweest, al is het maar om ons lezers de belangrijkste letterlijke passages en beweringen uit het rapport mee te geven. Dat had de verdenking kunnen voorkomen dat de krant duikt of zich verstopt.

Intussen dendert de intercity door. In deze zaterdagkrant verschijnen alsnog twee stukken van de verslaggevers met meer feiten en duiding. Op basis van het rapport en gesprekken met betrokkenen maakten Ribbens en Van Lent een reconstructie van de affaire, die laat zien hoe die escaleerde en er ten slotte toe leidde dat Ruf ontslag nam. In een nieuwsanalyse wordt nu ook het rapport nader bezien.

Nuttig – want niet alleen als wethouder, ook als lezer zit je soms liever in een stoptrein. Dan zie je beter wat er langs komt.

Reacties: ombudsman@nrc.nl

    • Sjoerd de Jong