Opinie

    • Frits Abrahams

Veel liefs van Uw zoon Chris

Hoe één briefje je dag kan bepalen. Hoe het door je hoofd kan blijven spoken en hoe het je inscherpt dat je nooit te veel mag klagen over je veilige leventje in een welvarend, democratisch land.

Het overkwam mij op een vakantiedag in Noordwijk, toen ik er het Museum Engelandvaarders, gevestigd in een Duitse munitiebunker, bezocht. Het museum vertelt het verhaal van de Engelandvaart: de mensen die in de Tweede Wereldoorlog over zee of land (neutrale landen als Zwitserland en Portugal) ontsnapten om vanuit Engeland te strijden tegen Duitsland. Ongeveer tweeduizend Nederlanders bereikten Engeland of een ander geallieerd gebied.

Over de Noordzee was de kortste, maar ook de gevaarlijkste route. De opvarenden van de vaak gebrekkige vaartuigen werden bedreigd door mijnenvelden en Duitse patrouilles. Van de 136 pogingen waren er maar 31 succesvol, volgens de cijfers van het museum. Er kwamen via deze zeeroute ten minste 172 personen in Engeland aan, enkele honderden mensen moeten zijn verdronken of gearresteerd.

Je bent het museum nog maar nauwelijks binnen of je wordt al geconfronteerd met dat dramatische briefje, geschreven in november 1941 door Chris van Blitterswijk, een Rotterdamse machinebankwerker en verzetsstrijder, toen hij met drie andere opvarenden op de zeilboot ‘Zeemeeuw’ stuurloos ronddobberde op de Noordzee. De brief staat ook afgedrukt in het boek over de Engelandvaart Vrijheid achter de horizon van Jan Bruin en Jan van der Werff, waaraan ik ook andere gegevens ontleende.

‘Lieve Ouders Broers Zusters, als ge deze brief ontvangt ben ik niet meer. Ik hoop dat ge mij vergeven hebt dat ik Woensdag 19 November verdween. Ik ging in de hoop om Engeland te bereiken, maar sindsdien zwerven wij steeds op zee. Wij zijn met z’n vieren Henk 30 jaar Koos 25 jaar Cas 19 jaar en ik 18. Wij leven van een klein stukje brood en 2 wijnglaasjes water per dag. Wij hebben al die tijd slechts 3 vliegtuigen gezien en voor de rest niets anders dan lucht water en meeuwen. Lieve Moeder, ik heb U dikwijls verdriet gedaan ook Vader en de jongens. Ik wilde dat ik vergeving kon vragen voor alles wat ik U heb aangedaan. Lieve Moeder Vader broer en zusters bid voor Uw ongelukkige zoon en broer Chris, die de laatste dagen als goed Katholiek doorbrengt en als zodanig hoopt te sterven.

P.S. Moeder als u Annie soms ziet zeg dan tegen haar dat ik tot het laatste oogenblik aan haar gedacht heb. Vraag of ze veel voor me bid en vraag of ze dat fototje wil bewaren. Veel liefs van Uw Zoon Chris.’

Een landvoogd van een Duits Waddeneiland vond de brief in een aangespoelde fles. Daarin ook een halfvergane foto van Annie Geerders, Chris’ vriendin. Op de achterkant had Chris nog geschreven: ‘Vergeef mij m’n plotselinge verdwijnen, motor kapot, kompas verspeeld, bijna geen drinken meer; er komen wel vliegtuigen over, maar die zien ons niet.’

Het is onduidelijk hoe Chris en de anderen precies aan hun einde zijn gekomen. Een vijfde opvarende had de boot al eerder verlaten, een andere is misschien door de Duitsers levend opgepikt en later in een gevangenkamp omgebracht. De brief van Chris belandde bij de Sicherheitspolizei, die daarop zijn vader, broer en vriendin aan een kruisverhoor onderwierp over zijn vertrek.

    • Frits Abrahams