Opinie

Trump, luister naar Dr. Ruth

Vluchtelingen

Dr. Ruth, ze ontsnapte als kind aan de Holocaust, vertelt nog een keer waarom we vluchtelingen moeten opnemen. Journalist zit er naast en luistert.

Dr. Ruth Westheimer foto Rick Loomis/The New York Times

José, een jongetje van vijf uit Honduras, werd vorige maand door immigratiebeambten gescheiden van zijn vader, nadat ze samen bij El Paso de grens waren overgestoken. De vader werd afgevoerd naar een detentiekamp. José werd helemaal alleen op het vliegtuig naar Michigan gezet en ondergebracht in een gezin van vriendelijke, maar angstige onbekenden.

’s Nachts in zijn slaapkamer klampt hij zich vast aan de tekeningen die hij heeft gemaakt – van zijn moeder en broertjes en zusjes in Honduras, tussen de epidemie van bendegeweld, en van zijn vader in een Amerikaanse gevangenis. En hij blijft maar vragen: „Wanneer zie ik mijn papa weer?”

Deze kwelling voor José – het steeds normalere gevolg van het immigratiebeleid van de regering-Trump waarin kinderen van hun ouders worden gescheiden als ze zonder papieren de Verenigde Staten binnenkomen – deed me denken aan een gesprek dat ik een paar jaar geleden hoorde, tussen de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger en sekstherapeut Ruth K. Westheimer. We waren te gast bij een diner in New York voor bondskanselier Angela Merkel, over wie ik een portret had geschreven. Er zaten Amerikaanse en Duitse figuren uit de buitenlandse politiek aan tafel en ik kon me indenken waarom dr. K. daarbij was, maar waarom dr. Ruth, dat was me een raadsel – haar kende ik alleen als dat kleine sekstherapeutje van de tv.

Dit was in het najaar van 2015, op het toppunt van de Europese migrantencrisis. Duitsland had aangekondigd dat het een miljoen vluchtelingen zou toelaten, van wie het merendeel de burgeroorlog in Syrië was ontvlucht. Dit besluit was Merkel op zware kritiek komen te staan en onder de soep kreeg de kanselier ook een tirade van Kissinger (92); zijn eigen ervaring als Joodse vluchteling uit nazi-Duitsland lag inmiddels tachtig jaar achter zich.

Hij kon de humanitaire aanvechting om één mens te redden natuurlijk bewonderen, zei hij, maar een miljoen? Dat zou de ‘Duitse beschaving’ veranderen. Net alsof de Romeinen de barbaren binnen de stadspoorten hadden gelaten, zei Kissinger. Merkel luisterde, aandachtig als altijd, en had als enige weerwoord: „Wat hebben we voor keuze?”

Toen Kissinger, ter rechterzijde van de kanselier, was uitgesproken, richtte Merkel zich tot Dr. Ruth, die links van haar zat. Of zij hier nog iets aan toe te voegen had? Dr. Ruth is vijf jaar jonger dan Kissinger en zo klein dat ze niet met haar voeten bij de vloer kan. (Ze vroeg of ik haar stoel wilde aanschuiven, zodat ze haar soep kon eten.) Ze had er inderdaad iets aan toe te voegen, zo bleek. Haar hoge, montere Frankfurter tongval is even vertrouwd als de sombere Beierse keelklanken van Kissinger, maar ze nam zacht, bijna verontschuldigend het woord, alsof ze zich niet te veel gezag wilde aanmeten bij een onderwerp dat niets te maken had met het orgasme.

Lees ook dit portret van Dr. Ruth in The New Yorker

Ze vertelde ons het verhaal van de Conferentie van Évian, gehouden in juli 1938 aan het meer van Genève, waar landen uit de hele wereld bijeenkwamen om de benarde toestand van de Duitse Joden te bespreken. Uiteindelijk was maar één land – de Dominicaanse Republiek – bereid een aanzienlijk aantal Joodse vluchtelingen op te nemen. Alle andere, waaronder de Verenigde Staten, hadden uitvluchten.

„Zonder het Kindertransport zou ik hier nu niet zijn”, zei Dr. Ruth.

Vier maanden na de mislukking van Évian, in november, volgde de Kristallnacht. In die tijd was Karola Ruth Siegel een Joods meisje van tien dat met haar ouders in Frankfurt woonde. De nazi’s kwamen haar vader, een vertegenwoordiger, thuis in hun appartement arresteren. Terwijl ze hem meevoerden naar een gesloten vrachtwagen, keerde hij zich om en keek naar Ruth, die voor het raam stond. Ze zwaaide en hij zwaaide terug. Toen lachte hij, zodat ze niet zou huilen. Ze had hem nooit meer teruggezien.

Twee maanden later, in januari 1939, zette Ruths moeder haar met andere Duits-Joodse kinderen op de trein naar Zwitserland, als onderdeel van het Kindertransport. Haar moeder had haar op het perron omhelsd, vertelde Dr. Ruth aan Merkel en de rest van ons, en om te voorkomen dat ze zou gaan huilen, zong ze tijdens de treinreis liedjes die haar terugvoerden naar de gelukkige tijd dat hun gezin nog bij elkaar was.

Dr. Ruth overleefde de oorlog en de Holocaust in Zwitserland. Haar ouders kwamen om in de nazi-vernietigingskampen. „De conferentie van Évian bood ons geen hulp”, zei Dr. Ruth. „Zonder het Kindertransport was ik hier nu niet geweest. Ik hoop dat er dit gesprek over de Syrische vluchtelingen meer oplevert dan Évian.” Daarbij keek ze recht naar Kissinger.

Half verontschuldigende toon

Nu begreep ik waarom Merkel haar bij dat diner had willen hebben. In haar stem klonk geen spoor van verwijt – ze had het verhaal al die tijd verteld op dezelfde, half verontschuldigende toon – maar niemand, en zeker niet Kissinger, had haar kunnen misverstaan: u en ik waren hetzelfde, en ook hetzelfde als de Syriërs. Ik ben dat niet vergeten. U wel?

De hele tafel zweeg. Daarna ging het gesprek verder over de Amerikaanse politiek. Over een paar maanden zouden de voorverkiezingen voor het presidentschap zijn en ook al was Trump inmiddels een mediasensatie, hij was geen opgelegde kanshebber. Merkel wilde weten of hij zou kunnen winnen.

De Amerikaanse deskundigen aan tafel waren eensgezind – kansloos. Trump zou algauw weer vergeten zijn en de Republikeinse partij zou zich achter een gevestigde kandidaat scharen: Jeb Bush, Ted Cruz misschien. Met hun jarenlange ervaring in de binnen- en buitenlandse politiek zagen de deskundigen geen reden om te geloven dat de regering van president Trump een paar jaar later duizenden gevluchte kinderen zou scheiden van hun ouders. Niet om ze te redden, zoals het Kindertransport indertijd, maar om zo’n schaamteloze wreedheid ten toon te spreiden dat andere ouders niet meer de grens van Amerika zouden oversteken in een poging hun kinderen van het gevaar te redden.

Dr. Ruth zei de verdere avond niets meer. Ze had ons verteld wat ze ons wilde laten horen.

Vertaling: Rien Verhoef