Technische fouten in onderzoek mediterraan dieet

Randomisatieproblemen

Mediterraan eten is nog steeds gezond, maar met een beroemd onderzoek ernaar blijkt nu wel wat mis.

Mediterrane etenswaar. Foto Mariana Medvedeva/Unsplash

Een belangrijke wetenschappelijke publicatie over het mediterrane dieet is wegens fouten teruggetrokken, herschreven en opnieuw gepubliceerd. De publicatie stond in het beroemde The New England Journal of Medicine (NEJM). En staat daar nu weer in. Het mediterrane dieet is nog even gezond. Dit stukje gaat over wetenschapsfraude.

De Spaanse studie was het enige langlopende (ruim 4,5 jaar) gerandomiseerde onderzoek naar het mediterrane dieet. De bijna 7.500 deelnemers lieten door het lot bepalen hoe ze jarenlang gingen eten. Voor een dieetstudie is dat uniek. De deelnemers waren mensen van 60 tot 80 jaar oud met een verhoogd risico op hartziekten. Na 4,5 jaar was de kans op een hartziekte met ongeveer 30 procent gedaald. Het is vergeleken met een controlegroep die het advies had gekregen om minder vet te eten. Gezond eten helpt ongeveer net zo goed als pilletjes tegen cholesterol en hoge bloeddruk.

Wat ging er mis met dat onderzoek? Dat verhaal begint bij John Carlisle, een Brit, verbonden aan een afdeling anesthesiologie van een Brits ziekenhuis. Hij onderzocht met een statistische techniek of anesthesisten die zeggen gerandomiseerd onderzoek te hebben gedaan dat wel goed deden. Hij bracht vervalst onderzoek aan het licht – een schandaal was geboren.

Onder anesthesisten rees de vraag: gaat er bij ons zo veel meer mis? Carlisle vergeleek 5.087 gepubliceerde gerandomiseerde onderzoeken in de zes beste anesthesistentijdschriften en twee beroemde algemene medische tijdschriften, waaronder de NEJM). Carlisle concludeerde dat niet iedereen even goed randomiseert. In de NEJM vond hij bij elf studies afwijkingen. De NEJM-redactie verwerpt de kritiek op vijf studies – bij vijf andere zijn statistiekfouten rechtgezet.

De Spaanse studie bleef over. De onderzoekers gaven toe dat ze niet hadden gemeld dat 425 deelnemers niet waren gerandomiseerd omdat ze een huishouden deelden met wel gerandomiseerde deelnemers. Deze praktische oplossing stond in het protocol, maar was niet vermeld in de publicatie. Verder had een van de elf deelnemende instituten het randomiseren te makkelijk genomen, waardoor 467 mensen niet goed waren gerandomiseerd. Het is gecorrigeerd en opnieuw gepubliceerd– de resultaten blijven gelijk.

Er was al kritiek op de studie omdat er werd vergeleken met een laag-vet-dieet (dat betekent: meer koolhydraat). Volgens de moderne inzichten is dat geen veilig dieet.

    • Wim Köhler