Opinie

    • Caroline de Gruyter

Let nu op Poetin!

De National Security Archive in Washington heeft onlangs dagboekaantekeningen gepubliceerd van Anatoli Tsjernjajev, buitenlandadviseur van Sovjetpresident Leonid Brezjnev uit 1978. Tsjernjajev schrijft dat Brezjnev van plan was Duitsland los te weken uit de Europese Gemeenschap en de NAVO. Hoofddoel was dat Duitsland „ons als partner nummer één kiest en niet de VS”. Rusland zou zijn economie moderniseren met Duitse technologie, Duitsland zou Russische grondstoffen krijgen.

Hier kwam, zoals bekend, niets van terecht. Bondskanselier Helmut Schmidt was overtuigd atlanticus. Maar dat Moskou midden in de Koude Oorlog op een deal met Duitsland aasde, is interessant. Zeker nu sommigen denken dat Vladimir Poetin ook een charmeoffensiefje begint.

Sinds de G7 in Canada trilt Duitsland op zijn grondvesten. Het land dankt zijn naoorlogse politieke en economische status aan Amerika. Zonder Amerikanen was er geen Marshallhulp geweest en waarschijnlijk geen Europese Gemeenschap – althans niet in deze vorm, waarbij Duitsland als schuldige, verliezende partij als gelijke van andere Europese landen in de EG werd opgenomen. Door Duitsland met anderen in een harnas van (markt)regels te hijsen, wilden de overwinnaars voorkomen dat het land het continent wederom zou domineren. Ook zette Amerika, door de West-Europese veiligheid te garanderen, een rem op de Duitse militaire macht.

De Amerikaanse terugtrekking begon in 1989. Maar nu pas wordt duidelijk waar dit heengaat: Washington wil van de verantwoordelijkheid voor Europa af. President Trump richt zijn pijlen vooral op Duitsland. Een land waarvan de president de transatlantische betrekkingen „onze ruggegraat” noemde. Het land, ook, van het naoorlogse motto ‘Mehr Autos, weniger Panzer’. Gaat Duitsland focussen op tanks, nu Trump geen Mercedessen meer op 5th Avenue wil? Onwaarschijnlijk.

Frankrijk en Groot-Brittannië zijn óók afhankelijk van Amerika. Maar zij zijn militaire machten. Duitsland is dat niet en wil het, gezien het verleden, ook niet worden. Daarom is het fenomeen Trump een existentieel probleem voor Duitsland. En voor Europa. Want in de nieuwe wereldorde is militaire macht bepalend.

Het vertrek van de Amerikanen en de ontreddering van de Duitsers bieden Poetin een kans. Poetins strategie, die van ordeverstoorder om de NAVO te verzwakken en de EU te verdelen, werkt niet. Hij heeft geen solide relaties met China en Amerika. De sancties bijten. Poetins geklier met trollen en desinformatie, de Skripal-affaire en zijn brute solisme in Syrië hebben hetzelfde effect als Trumps rondzwaaiende knotsen: Europeanen zoeken dekking in de EU.

Maar nu Amerika Europa verlaat, kan Poetin in het gat stappen. Susan Rice, VN-ambassadeur onder Obama, schreef in de New York Times: „Als de VS en Europa wankelen, profiteert Rusland.” Poetin moet zich dan wel constructiever opstellen. Was zijn bezoek aan Wenen, vorige week, een test? Sommige denken het. Alles liep op rolletjes. Zalvende speeches, nauwelijks protest ditmaal. Er werd op goede relaties, kunst en contracten getoost. Véél contracten.

Veel Duitsers willen toenadering tot Rusland. Oud-politici als Gerhard Schröder werken daaraan. Merkel wantrouwt Poetin. Maar zonder Amerikaanse ruggengraat voelt ze zich onbeschermd. Ze moet kiezen: met de Fransen (en Britten?) een Europese defensie opzetten, eventueel tégen Rusland, of pacifistisch blijven mét Rusland. Het zou weinigen verbazen als ze optie twee kiest. Recentelijk reisden veel Duitse ministers naar Moskou. De Berliner Zeitung schreef: „Dingen bewegen naar een détente.”

Wordt Europa straks een speelveld waarop Amerika, China en Rusland hun belangen uitvechten? De positie van Duitsland is, als altijd, cruciaal. En Poetin weet dat.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.
    • Caroline de Gruyter