ECB houdt rente nog lang ultra-laag

Monetair beleid

De Europese Centrale Bank wil na dit jaar stoppen met de omstreden opkoop van staatsschuld. Een historisch besluit? Toch niet helemaal.

Euro tegenover dollar omlaag

Een historisch besluit aankondigen, maar dat met zo veel voorbehoud omkleden dat het met de minuut minder historisch klinkt. Dat deed Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, donderdagmiddag in een persconferentie, zodat het klonk als een ingewikkelde balanceeract.

Het einde van het even ingrijpende als omstreden programma van de ECB, de massale opkoop van hoofdzakelijk staatsleningen, komt na meer dan drie jaar in zicht. Na dit jaar moet het afgelopen zijn met de aankoop van nieuwe leningen, besloot het ECB-bestuur tijdens een vergadering in de Letse hoofdstad Riga. Dat zou je, na de koop van intussen ruim 2.400 miljard euro (vijf keer de Nederlandse staatsschuld), een keerpunt kunnen noemen in het geldbeleid van de ECB, dat de rentes ultralaag houdt, tot de hypotheekrentes in Nederland aan toe.

Maar een keerpunt was het toch niet helemaal, als je goed luisterde naar Draghi. Beleggers hoorden vooral: blijvend lage rentes. En een blijvende rol van de ECB als babysitter van de economie. Draghi zei dat de ECB „klaarstaat” om „al haar instrumenten” (inclusief het opkoopprogramma) opnieuw in te zetten als het economisch tegenzit. Prompt na Draghi’s persconferentie kelderde de koers van de euro met meer dan anderhalf procent ten opzichte van de dollar, naar 1,162 donderdagavond. Veel beleggers hadden verwacht dat de ECB een scherpere breuk met het lagerentebeleid zou aankondigen.

Slag om de arm

Continuïteit, dat was juist de boodschap van Draghi. Misschien was het toeval, maar hij klonk steeds nét iets vastberadener wanneer hij passages voorlas die het grote besluit om het opkoopprogramma te beëindigen, verzachten.

Eén zo’n passage: het bestuur „anticipeert” er slechts op dat de maandelijkse opkoop van staats-en bedrijfsleningen voor het einde van dit jaar wordt beëindigd. De huidige maandelijkse opkopen van 30 miljard euro moeten na september naar 15 miljard euro per maand en na december naar nul. Dat is een duidelijke slag om de arm: de voorwaarde is dat economische data tot die tijd de inflatieverwachtingen van de ECB „bevestigen”.

Nog een belangrijke kanttekening: de berg van ruim 2.400 miljard euro aan leningen op de ECB-balans zal tot en met december nog oplopen met meer dan 150 miljard en zal „voor een lange periode” niet krimpen. Leningen die aflopen, worden vervangen door nieuwe. Het monetair beleid blijft dus ruim. Alleen komen er vanaf volgend jaar dus in principe geen nieuwe leningen meer bij.

Rente ultralaag

En, misschien nog wel het belangrijkste: de ECB is er nog niet aan toe zijn eigen rentetarieven te verhogen. In de verklaring staat dat die rente tenminste „tot in de zomer” van 2019 ongewijzigd blijft. De rente in de eurozone staat extreem laag: 0 procent voor banken die geld lenen bij de ECB en minus 0,4 procent voor banken die geld stallen bij de ECB. Ter vergelijking: woensdag verhoogde de Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de rente naar tussen de 1,75 en 2 procent.

Dat de ECB rond deze tijd een besluit zou nemen over het einde van de opkopen, lag al in de rede omdat de grenzen van het programma in zicht komen. De hoeveelheid leningen die de ECB mag kopen, raakt uitgeput. Toch wilde Draghi zo lang mogelijk aan de opkopen vasthouden. Uiteindelijk valt het besluit net nu het economisch weer wat lijkt tegen te zitten. De inflatie loopt weliswaar op, richting het ECB-doel van vlak onder de 2 procent, maar er zijn ook „toenemende risico’s” voor de economie zei Draghi, zoals de handelspolitiek van de Amerikaanse president Trump.

Klaas Knot

Het Nederlandse bestuurslid, Klaas Knot, wil al veel langer af van het opkoopprogramma. De president van De Nederlansche Bank meent dat de bijwerkingen ervan groter zijn dan de voordelen. Het zou verstorend werken op de financiële markten en op de huizenmarkt. Bovendien zou het de druk op regeringen wegnemen om te hervormen. Knot steunde het besluit, dat het 25-koppige ECB-bestuur donderdag unaniem nam.

Knots belangrijkste winst: eindelijk is er nu een einddatum voor dat opkoopprogramma. „Ik ben tevreden met deze uitkomst”, laat Knot weten. Hij spreekt van een „betekenisvolle stap gezet richting normalisatie” van het ECB-beleid.

In het nieuws pagina 4-5Commentaar pagina 17
    • Mark Beunderman