Shi’ieten eten vaak een half uur later dan sunnieten

Ramadan Deze week is het Suikerfeest, het einde van de ramadan. Hoe dat gevierd wordt verschilt per stroming.

Hoeveel koekjes ze ongeveer hebben gebakken? „Oef…” Rasha Khalil (31) uit Maassluis vraagt of haar moeder een schatting kan doen. „Een kilo baklava, een kilo koekjes met poedersuiker en dan nog twee kilo kleche”, is het antwoord. Kleche is een typisch Iraaks koekje met kardemom, gevuld met dadels. „Die zijn natuurlijk niet allemaal voor onszelf hè”, zegt Khalil. „Het is voor de hele familie en de buren.”

Deze vrijdag is het tijd voor het Suikerfeest – dat is bepaald aan de hand van de maansikkel, die goed zichtbaar moet zijn. Het driedaagse feest markeert het einde van de vastenmaand ramadan voor alle moslims – of ze nu tot de dominante sunnitische geloofsstroming behoren, zoals praktisch alle Marokkanen en de meerderheid van de Turken, of tot de shi’itische stroming, waartoe wereldwijd 15 procent van de moslims behoort. Schattingen van het aantal shi’ieten in Nederland lopen uiteen van 5 tot 15 procent van de moslims. Zij zijn onder meer afkomstig uit Irak, Iran, Afghanistan en Syrië. De verschillen in opvattingen tussen de richtingen zijn gedeeltelijk fundamenteel, zoals over de rechtmatige opvolging van de profeet Mohammed, maar soms klein, zoals over de begin- en einddatum van de ramadan. De shi’itische Khalil is met een sunnitische Egyptenaar getrouwd en hun ‘ramadanschema’s’ lopen niet altijd synchroon. Maar dit jaar wel, dus vieren ze hoogstwaarschijnlijk ook tegelijk Suikerfeest, zegt Khalil. „Voorgaande jaren liepen wij steeds een dag achter doordat shi’itische geestelijken er een iets andere berekening op nahouden.”

Het Suikerfeest wordt door haar Iraakse familie en Egyptische schoonfamilie op praktisch dezelfde manier ingevuld. „We kopen allemaal cadeautjes en nieuwe kleren voor de kinderen en we gaan allemaal bij familie langs.” Wie geen tijd heeft om kilo’s koekjes te bakken, kan ook gewoon bij islamitische bakkers en supermarkten terecht. Bij ‘Eufraat en Tigris’, een grote levensmiddelenwinkel in de Amsterdamse Javastraat, staan de dozen met zoetigheden voor het Suikerfeest in de vitrine. Het zijn voornamelijk verschillende soorten noga, met kardemom, pistache, amandel of abrikoos – twaalf euro voor een kilo. „Marokkanen en Turken komen hier niet veel”, zegt medewerker Amin Zaytun (33). „Die hebben hun eigen winkels. Wij hebben vooral Syrische, Iraakse en Libanese producten, dus de meeste klanten komen ook daarvandaan.”

Zaytun, die drie jaar geleden vanuit Aleppo in Syrië naar Nederland vluchtte, heeft de komende dagen vrij. Hoewel de Syrische burgeroorlog zijn familie uiteen heeft gerukt, vieren ze het toch nog een beetje samen. „Ik heb een broer en een zus in Nederland, dus ik ben samen met hen. Mijn ouders zijn naar Turkije gevlucht. En ik heb nog een broer en een zus in Aleppo. Met Suikerfeest gaan we allemaal met elkaar chatten.”

Minder groots onder Iraniërs

Voor de Nederlands-Iraanse Abbas Ehyaeian, die een restaurant in Amsterdam runt, betekent het Suikerfeest niet zo veel. Het wordt in Iran minder groots aangepakt dan in de meeste andere islamitische landen en ook zijn landgenoten in Nederland doen er weinig aan, zegt de 39-jarige inwoner van Almere. „Iraniërs gaan lang niet altijd bij familie op bezoek met Suikerfeest maar maken gebruik van hun vrije dagen om een paar dagen weg te gaan, naar de Kaspische Zee bijvoorbeeld. Wij hebben andere nationale feestdagen, zoals Noroez, Perzisch Nieuwjaar, dat wel heel uitbundig gevierd wordt.”

Helemaal niets bijzonders met Suikerfeest? Jawel, ik ga de WK-wedstrijd Iran-Marokko kijken

Abbas Ehyaeian

Een belangrijk verschil tussen de sunnitische en shi’itische ramadan is dat de shi’ieten drie avonden van rouw hebben, zegt Ehyaeian. „Dan herdenken we de eerste imam Ali, volgens de shi’ieten de enige rechtmatige opvolger van de profeet Mohammed, die in 661 tijdens de ramadan werd vermoord.” Ook Ehyaeian doet mee aan de ramadan. Maar niet omdat hij nou zo uitgesproken praktiserend moslim is, bekent hij. „Ik voel me aangetrokken tot het spirituele aspect van de ramadan. De bezinning en het stilstaan bij mensen die arm zijn. Het is meteen een soort detox. Ik ben ook een paar kilootjes kwijtgeraakt. Alleen mijn moeder is echt religieus, zij deed altijd mee toen haar gezondheid nog beter was. Mijn vader niet, die lacht ons uit. De meeste Iraniërs in het buitenland zijn gevlucht voor het regime en hebben afstand genomen van het geloof.” Doet Ehyaeian helemaal niets bijzonders met het Suikerfeest? „Jawel, ik ga de WK-wedstrijd Iran-Marokko kijken, haha.”

‘Weinig met elkaar om’

„We verschillen niet veel van elkaar, maar in de praktijk gaan sunnieten en shi’ieten toch weinig met elkaar om”, zegt Arjen Buitelaar (36) uit Zwolle. „Dat heeft ook te maken met sektarisch geweld in het Midden-Oosten, dat invloed heeft op hoe verschillende moslims in Nederland naar elkaar kijken.” Buitelaar, die uit een kerkelijk gezin komt maar op zijn negentiende de shi’itische geloofsrichting ging volgen, wilde een positieve bijdrage leveren aan het onderlinge contact en besloot een paar jaar geleden een iftar – de maaltijd na zonsondergang tijdens de ramadan – te organiseren voor sunnieten en shi’ieten. De daaruit voorgekomen stichting Su-Shi zet zich met lezingen en activiteiten in voor een dialoog tussen beide groepen moslims en organiseerde afgelopen maand ook iftars. Een van de opvallendste verschillen tussen de sunnitische en shi’itische interpretatie is het moment waarop de vasten wordt verbroken, vertelt Buitelaar. „Sunnitische moslims mogen weer eten en drinken wanneer het laatste puntje van de zon onder de horizon is gezakt. Het precieze moment van zonsondergang dus. De meeste shi’itische geleerden zijn van mening dat het beter is te wachten tot de roodheid ook helemaal uit de lucht is, om te voorkomen dat je per ongeluk te vroeg de vasten verbreekt. Daar kan dus wel een half uurtje tussen zitten.”

Wat doet Buitelaar zelf met het Suikerfeest? „Gezellig met het gezin uit eten.”

Dat samenzijn met familie is voor de Nederlands-Afghaanse huisarts Zohra Moallemzadeh (32) uit Groningen ook het belangrijkste aspect van de komende drie dagen. „De ochtend van het Suikerfeest beginnen we door gezamenlijk te bidden. Ik ben dan altijd zo dankbaar dat ik gezond genoeg ben geweest om een hele maand te vasten en daarmee te doen wat God van ons vraagt.” Vervolgens gaat de bel aan één stuk door: „Mijn ouders zijn allebei heel sociaal actief en mijn vader is een bekende theoloog in de shi’itische gemeenschap, dus er komen veel vrienden en kennissen langs.”

    • Lamyae Aharouay
    • Anna Krijger