Vrij zijn is…amateurtoneel

en fotograaf laten zien hoe we uit de sleur breken.

‘Eigenlijk zijn we allemaal toneelspelers”, zegt Jochanan Speelman (80). „Als je verdrietig bent of onzeker, laat je dat niet zomaar zien, toch? Maar op het podium kan dat wel. En dat maakt je niet zwak, maar juist sterk. Op het podium voel ik me gelukkig en vrij: ik bén er en ik stá hier.”

Sinds zes jaar doet Speelman aan amateurtheater. Hij speelde een asielzoeker, had een rol waarin hij alleen maar op zijn knieën zat – „maar we speelden wel” – en hij vertelde zijn oorlogsherinneringen in een stuk over de oorlog. Momenteel repeteert hij elke maandag in een zaaltje van de scholengemeenschap Lentiz Life college voor zijn zesde voorstelling, ‘Kleurbekennen’, een stuk voor middelbare scholieren dat gemaakt werd in opdracht van de gemeente Schiedam. „Op 25 juni is er een proefvoorstelling. En dan gaan we op 6 oktober in première.”

In het stuk vertelt Speelman zijn levensverhaal: op zijn zevenentwintigste trouwde hij met een vrouw, op zijn dertigste kwam hij uit de kast, op zijn achtenvijftigste trouwde hij met een man en op zijn zeventigste bekeerde hij zich tot het jodendom. „Maar er is ook een moslima die haar verhaal doet. Dat ze in Brabant is geboren, met een Turk is getrouwd, twee kinderen heeft, pas later haar hoofddoekje is gaan dragen. Er is een transgender die helemaal aan haar coming out werkt. Een lesbische vrouw die geweldig zingt. Een Egyptische homojongen van zeventien die zelf op het Lentiz Life College zit. En twee heteromeisjes, van diezelfde school. We zijn zo leuk met elkaar, hoe we het doen.”

De regisseur plaagt me vaak, dan roept hij: ‘Kijk Jochanan eens! Staat hij daar te dansen, op die leeftijd!’

Jochanan Speelman (80)

Regisseur Bob van der Lugt (65): „De voorstelling gaat over intimiteit. In het najaar zullen we de voorstelling 24 keer spelen op verschillende Schiedamse middelbare scholen, in de klas zelf. En na afloop gaan de acteurs in gesprek met de leerlingen.”

Speelman: „Wat dit stuk met mij doet? Nou, ik sprak vanmiddag toevallig met een moslima, in de lift van mijn flat. Het kwam erop neer: we zijn allemaal mensen. Zij dacht ook zo. We zijn mens en wat voor achtergrond je ook hebt, daar gaat het niet om. Ik heb ook weleens vooroordelen, daar ben ik niet vrij van. Maar dan geef ik mezelf, plat gezegd, op mijn lazer.”

Dan zegt hij: „Anderen waarderen voor wie ze zijn en van jezelf houden zoals je bent, daar gaat het om. Het heeft lang geduurd voordat ik dat durfde. Theater heeft daarbij geholpen. De regisseur plaagt me vaak, dan roept hij: ‘Kijk Jochanan eens! Staat hij daar te dansen, op die leeftijd!’ En inderdaad, potverdomme, wat heb ik te klagen op mijn tachtigste? Hoeveel mensen lopen niet achter een rollator? En ik vlieg de trap op. Zeker als ik me leuk heb aangekleed, met mijn haren goed, dan stap ik naar buiten en pats, daar ben ik.”

    • Peter de Krom
    • Raoul de Jong