Sober en in vrijheid de vasten breken aan de Bosporus

Overal in Istanbul kun je aanschuiven bij iftar-maaltijden. Sommigen komen voort uit protesten tegen president Erdogan, ziet Toon Beemsterboer.

Inwoners van het district Tarlabasi in Istanbul breken de vasten. Foto Bulent Kilic/AFP

Tijdens de ramadan lijkt Istanbul soms één grote gaarkeuken. Overal worden iftars georganiseerd, maaltijden om de vasten te breken. Iedereen mag aanschuiven.

In de wijk Üsküdar zitten mensen op het gras naast de Bosporus. Met plastic bordjes in hun hand turen ze over het water naar de ondergaande zon. Het Taksimplein biedt elke avond een diner in de open lucht, met plastic tafels en een podium voor optredens. De gelovigen nuttigen er hun iftar, omringd door posters voor de parlements- en presidentsverkiezingen van 24 juni.

In Kadikoy, een seculiere buurt van Istanbul, vond vorige week een opmerkelijke iftar plaats. Zo’n vijftig mensen ontvouwden een lang, wit kleed op de stoep voor de Grieks-Orthodoxe kerk. Ze zetten eten neer, gingen op het kleed zitten en deelden borden en bestek rond. De klanten op het terras aan de overkant van de straat keken verbaasd toe.

Toen de oproep van de muezzin klonk, verzonk het gezelschap in gebed. Daarna mocht er gegeten worden. De maaltijd was simpel: brood, olijven, kaas, dadels, watermeloen. „We eten hetzelfde als onze profeet, een eenvoudige en bescheiden man”, zegt Sultan, een meisje van 23 met een gouden hoofddoek. „We nuttigen de iftar liever op de grond tussen gewone mensen. Dat doen AKP’ers niet meer.”

De iftar was georganiseerd door een groep anti-kapitalistische moslims. „We doen dit sinds 2011, uit protest tegen de groeiende populariteit van luxe en copieuze iftars in hotels”, zegt Ihsan Eliaçik, de voorman van de groep, een imposante man met een grijze stoppelbaard. Tijdens het bewind van de AKP van president Erdogan is er een nieuwe elite van vrome moslims ontstaan, die het breed laat hangen tijdens religieuze feestdagen. In hotels kost een iftar voor vier personen al gauw 1.400 lira, voor veel Turken een maandsalaris.

De Yeryüzü Sofrasi (maaltijden op de grond, met iedereen op gelijke hoogte), zoals Eliaçiks iftars worden genoemd, trokken aanvankelijk slechts een kleine groep linkse moslims. Ze kregen meer bekendheid tijdens de Gezipark-protesten in 2013, toen een confrontatie tussen burgers en de autoriteiten over de sluiting van een park in Istanbul uitmondde in een golf van protesten in het hele land tegen Erdogans AKP-regering. „We waren er vanaf het begin bij”, zegt Eliaçik. „We hadden een gebedsruimte ingericht, gingen langs bij andere groepen demonstranten en waren betrokken bij alle acties. Zonder Gezi zouden onze iftars nooit zo wijdverbreid zijn geweest als nu.”

Onder de AKP van Erdogan is een nieuwe elite van vrome moslims ontstaan, die het breed laat hangen bij religieuze feestdagen

Sindsdien worden Yeryüzü Sofrasi in heel Turkije georganiseerd, vooral in het zuiden en zuidoosten. Dat gebeurt vaak op uitnodiging van maatschappelijke organisaties die zijn voortgekomen uit Gezi, of politieke partijen. In Kadiköy was Eliaçik uitgenodigd door de pro-Koerdische oppositiepartij HDP. „Tijdens de verkiezingscampagne willen alle partijen graag laten zien dat ze net zo religieus zijn als de AKP.”

De deelnemers aan de iftar waren veelal jonge activisten van de HDP die betrokken zijn bij de verkiezingscampagne. Eén van hen was Ahmet, een student van begin twintig uit de zuidelijke stad Mardin die samen met vier vrienden in Istanbul campagne voert. Hij is erg enthousiast over zijn eerste Yeryüzü Sofrasi.

„Het is bijzonder om de vasten te breken in zo’n sfeer van vrijheid en saamhorigheid”, zegt hij. „Ik heb veel mensen ontmoet met allerlei politieke opvattingen, en heb nieuwe vrienden gemaakt. Toen we hier samen heen liepen, voelden we ons gesteund door omstanders, die ons onthaalden met applaus.”

Volgens Ahmet heeft dat te maken met het seculiere karakter van Kadiköy, waar meer vrijheid is en de geest van Gezi levend wordt gehouden. „Gezi symboliseerde de woede van het Turkse volk in reactie op het systeem. Er zijn veel goede dingen uit voortgekomen. Deze iftar is daar een mooi voorbeeld van.”