SNCF hervormd, staking Frankrijk nog niet voorbij

Hervormingen

President Macron wint de eerste slag met vakbonden: de hervorming van het spoorbedrijf SNCF is door Frans parlement geloodst.

Een demonstrant tegen de kabinetsplannen op het station Paris Montparnasse. Foto Zakaria Abdelkafi/AFP

Voor de dertigste dag sinds begin april legde woensdag een deel van het personeel van het Franse spoorbedrijf SNCF het werk neer. De „prikstaking”, waarbij iedere vijf werkdagen steeds twee dagen werd gestaakt, heeft het bedrijf naar eigen zeggen al zo’n half miljard euro gekost. Maar de vakbonden staan nog altijd met lege handen: de hervormingen gaan gewoon door. En hun stakingen voorlopig ook.

Na de Assemblée Nationale stemde donderdag ook de Senaat in met de wetgeving die de SNCF moet voorbereiden op in de EU afgesproken concurrentie op het spoor. De plannen werden pas in februari door premier Édouard Philippe gepresenteerd. Maar haast was geboden: in 2020 mogen andere aanbieders op het TGV-spoor rijden en vanaf 2019 al kunnen ze meedoen aan aanbestedingen voor regionale spoorlijnen.

Achterstallig onderhoud

De SNCF kampt met achterstallig onderhoud, zo bleek woensdag weer toen een groot deel van de dag het treinverkeer op het Parijse station Saint-Lazare platlag. De oorzaak: een kapotte schakelaar uit 1966. Het bedrijf hikt ondanks goede operationele resultaten bovendien tegen een oplopende schuld aan die nu al zo’n 47 miljard euro bedraagt.

Maar de hervorming heeft ook grote symbolische waarde. De strijd met de vakbonden is een belangrijkste test geworden voor de slagkracht van president Emmanuel Macron.

Lees meer over problemen bij het Franse spoorbedrijf SNCF: "Als je de TGV werkelijk rendabel wilt krijgen, dan moet je de ticketprijs verdubbelen"

Nadat hij kort na zijn aantreden zonder al te veel verzet op straat de arbeidswetgeving had geliberaliseerd, hield de Franse regering na de presentatie van de SNCF-plannen rekening met een ongelimiteerde staking die het spoorbedrijf weken lam zou leggen. Toen dat in 1995 na deels vergelijkbare hervormingsplannen gebeurde, nam de regering van premier Alain Juppé gas terug. Dat verlammende effect is nu uitgebleven.

Dat komt vooral door de gekozen stakingsvorm. Terwijl de eerste dagen een groot deel van de treinen uitviel, nam de animo na een paar weken af. Op haast alle trajecten bleef verkeer mogelijk. Het ongemak was groot, maar weinig reizigers zijn daadwerkelijk gestrand. Op langere afstanden was het vaak mogelijk om te boeken en op forenzentrajecten was alleen de wachttijd wat langer.

Scheurtjes in het front

De prikstaking was door de radicale bond CGT bedacht om de inkomstenderving voor medewerkers te beperken. Maar andere bonden klagen inmiddels dat dit een strategische fout is geweest. Reizigers planden om de stakingen heen en media berichtten na de eerste weken nauwelijks meer over de staking. Toch staan tot eind juni nog zes stakingsdagen gepland. Die lijken vooralsnog door te gaan. Maar het vakbondsfront vertoont scheurtjes. De gematigde CFDT heeft aangekondigd de staking tijdens de eindexamens voor scholieren volgende week „op te schorten”.

De SNCF wordt nu, net als bijvoorbeeld de NS, in rechtsvorm privaat. Maar dat betekent niet dat het bedrijf geprivatiseerd wordt of dat de overheid controle verliest. Veel Fransen, of ze nu wel of niet met de trein reizen, hechten aan goede publieke dienstverlening. Nadat linkse parlementariërs suggereerden dat de hervorming stilzwijgend een eerste stap naar privatisering is, werd in de nieuwe wet expliciet vastgelegd dat alle SNCF-aandelen in staatshanden blijven.

Een ander gevoelig punt bleef ook overeind: nieuw personeel maakt geen aanspraak meer op de gunstige arbeidsvoorwaarden van het ‘statut cheminot’. Omdat concurrenten hier niet aan gebonden zijn, zou de SNCF op voorhand op achterstand staan. De precieze invulling van het oude statuut vereist echter nieuwe cao-onderhandelingen. Het is een van de redenen dat de CGT overweegt in de zomer nieuwe stakingen te organiseren. „We zijn nog lang niet bij het eind van de staking, het moet concreet worden”, zei CGT-voorzitter Philippe Martinez.

Om het bedrijf een betere uitgangspositie te geven, neemt de Franse staat 35 miljard euro van de schuld van spoorbeheerder SNCF Réseau over. Dat laatste heeft consequenties voor de Franse begroting.

Volgens parlementslid Joël Giraud van Macrons partij breekt dat bedrag de dalende trend in het begrotingstekort. Frankrijk heeft het tekort dit jaar voor het eerst in tien jaar onder de in de eurozone afgesproken 3 procent weten te brengen en koerst voor 2020 af op een tekort van 0,9 procent.

Maar als dat jaar, zoals gepland, een eerste tranche van 25 miljard euro schuld wordt overgenomen, dan leidt dat volgens ramingen tot een stijging van het tekort met 1 procentpunt. Het ministerie van Financiën hoopt in Brussel een uitzonderingspositie te bedingen omdat het om een niet-structurele uitgave gaat. Maar zeker is dat nog niet.

    • Peter Vermaas