Moeilijke vrouw in ruig landschap: de vijf kenmerken van de detective

Detectivemaand In de Detectivemaand toont NPO 2 dagelijks een misdaadserie. Mignon Huisman, die series aankoopt voor de publieke omroep, vertelt wat de eigenschappen van een hedendaagse detective zijn.

In de Zweedse tv-serie Rebecka Martinsson keert een succesrijke advocaat (Ida Engvoll) terug naar het hoge Noorden. KRO_NCRV

„Het gaat natuurlijk om de moord en de puzzel – puzzelen is het allerleukste – maar de beste detectives geven een kijkje in de menselijke ziel. Dat is wat ik er boeiend aan vind. Wat drijft de mens?”

Mignon Huisman koopt al sinds 1989 buitenlandse tv-series aan, eerst voor de KRO, nu voor de hele publieke omroep. Eens in de twee jaar stelt zij de Detectivemaand samen. Vanaf 15 juni is vrijwel iedere avond een detective te zien op NPO 2. Dit jaar toont Huisman zes series. De Detectivemaand is ooit bedacht als alternatief voor de grote voetbaltoernooien. Huisman: „De gedachte was: mannen voetbal, vrouwen detectives. Maar ongeveer 40 procent van onze kijkers is man.”

Huisman streeft naar een zo gevarieerd mogelijk aanbod. Zo is de thriller Born to Kill totaal anders dan de andere series. Toch zijn er constanten aan te wijzen in het soort detectives dat zij toont. Vijf kenmerken van de detective, volgens Huisman:

1 Brittania heerst

De meeste series in de Detectivemaand zijn Brits. Vroeger was dat zelfs honderd procent. Volgens Huisman omdat dat de beste zijn. Ze leggen niet de nadruk op bloed, geweld en actie, maar op het denkwerk, de psychologie en de menselijke relaties. De Britse series kunnen volgens Huisman bouwen op een rijke, literaire detectivetraditie.

Huisman: „We begonnen ooit met het mooiste dat Engeland te bieden heeft. Inspector Morse was mijn allereerste aankoop. Het was altijd sprokkelen, want ITV maakte van zo’n serie maar drie of vier afleveringen per jaar. Daar gaat dan ook een behoorlijk budget in, zo’n 1,3 miljoen pond per aflevering. Nu worden er gelukkig veel meer detectives gemaakt.”

De Britten leveren wat Huisman zoekt: lange afleveringen met een afgerond verhaal – televisiefilms eigenlijk. Handig bij het aankopen is dat concurrerende videodiensten, als Netflix, dit formaat series in het schap laten staan. Die willen liever verhaallijnen die zich over een heel seizoen uitstrekken, of zelfs over meerdere, zodat de kijker wordt verleid tot bingewatchen.

2 De scandi’s zijn er bij gekomen

Sinds een jaar of tien komen er Scandinavische detectives bij. Volgens Huisman kunnen de Scandinavische landen ook bogen op een rijke traditie in misdaadliteratuur. Om aan de grote Britse budgetten te tippen, werken de Scandinavische omroepen samen. De invloed van de scandi’s zie je terug in detectives uit andere landen: duister gefilmd, koude kleuren, woeste natuur, slecht weer, vrouwelijke speurders.

De verschillen tussen de Britten en de scandi’s? Huisman: „Bij Britten gaat het over sociale ongelijkheid, om te beginnen tussen de speurder en zijn partner. De een is dan bijvoorbeeld de oude rot en ander de jongste bediende. Dat geeft een leuke dynamiek. In scandi’s zijn de verhoudingen gelijkwaardiger.”

De Britten hebben meer humor, zegt Huisman, de serieuze scandi’s hebben een duistere kijk op de menselijke geest. Dat terwijl de Scandinavische landen juist opvallend lage misdaadcijfers hebben. Huisman: „Een echte moord heb je daar zelden. Maar het is er zes maanden per jaar donker. Dan vertellen ze elkaar graag spannende verhalen.”

Verder: „Sandinaviërs worden sneller lijfelijk, Britten doen het meer met hun hoofd.” Scandi-speurders komen zelf in gevaar. Nieuwe speurder Rebecka Martinsson loopt bijvoorbeeld een fotogenieke hoofdwond op. Ook anderszins zijn de scandi’s lijfelijker. Huisman: „De seksscènes zijn organisch in het verhaal opgenomen. Dat zal je bij de Britten nooit zien.”

3 De speurder is een aimabele brombeer

Huisman: „We zoeken naar uitgesproken karakters van wie je kunt houden, al hebben ze een grumpy kant. Ze zijn dwars, volhardend en nieuwsgierig. De moord is secundair, het gaat erom hoe de hoofdpersonen zich met hun mankementen staande weten te houden. Het gaat over het menselijk onvermogen.”

Vaak hebben ze de rol van de buitenstaander. „Ze zijn bijvoorbeeld geen rechercheur, maar journalist of advocaat, en als ze wel bij de politie werken, liggen ze moeilijk bij de leiding.” Ze nemen privéproblemen mee: gescheiden, overleden dierbaren, jeugdtrauma’s.

4 De aimabele brombeer is vaker een vrouw

Van de vijf speurders van dit jaar zijn er drie vrouwen. Vroeger waren vrijwel alle speurders mannen. Ook dit is de invloed van de scandi’s. In de trendsettende series The Killing en The Bridge zijn dat nog vrouwen die de eigenschappen van de mannelijke speurder hebben overgenomen (stoer, sociaal gemankeerd, getroebleerd privéleven), tegenwoordig kunnen de vrouwen (Vera, Dicte) stoer én ‘vrouwelijk’ zijn. Kwetsbaar, bijvoorbeeld.

5 Het speelt zich af in de ruige provincie

Je hebt genoeg stadse detectives, maar opvallend vaak komt de speurder uit de stad naar de provincie gedreven – doorgaans zijn geboortestreek. Het ruige Noorden bijvoorbeeld. Vera en George Gently zitten aan de winderige kust van Northumberland. Dicte woont in Jutland in de sneeuw, Rebecka Martinsson gaat naar Lapland in de sneeuw.

Dat een speurder van buiten komt, is een handig vis-uit-de-kom-element: het maakt hem tot een buitenbeentje. En met de speurder leer je de nieuwe gemeenschap kennen.

Ook hier een verschil tussen scandi’s en Britten: „In de Britse series zie je een gecultiveerd landschap, Scandinavië heeft veel puur natuur”. Daar staat de natuur voor het duistere onbekende. Huisman: „En die eeuwige drone-shots van de bossen.”

    • Wilfred Takken