In Duitsland dreigt een regeringscrisis over het vluchtelingenbeleid

De belangrijke zusterpartij van bondskanselier Merkels CDU, de Beierse CSU, eist een strenger immigratiebeleid. Beide partijen onderzoeken in crisisberaad of een val van de regering kan worden voorkomen.

De positie van bondskanselier Merkel binnen CDU en CSU is aanzienlijk zwakker dan voor de vluchtelingencrisis. Foto Clemens Bilan/EPA

De positie van bondskanselier Merkel wankelt en een regeringscrisis dreigt in Duitsland. Een al lang smeulend conflict tussen Merkel (CDU) en de conservatieve Beierse zusterpartij CSU over het vluchtelingenbeleid is donderdag tot een harde machtsstrijd geëscaleerd.

Een zitting van de bondsdag werd donderdag afgebroken, om de parlementariërs van CDU en CSU in staat te stellen in eigen kring crisisberaad te voeren. Niet als één fractie, zoals ze in de bondsdag opereren, maar beide groepen apart.

Het „eindspel om de geloofwaardigheid is begonnen”, zei de minister-president van Beieren, Marcus Söder (CSU), strijdlustig tegen zijn partijgenoten. „We moeten de fouten van 2015 herstellen”, zei hij doelend op Merkels besluit van destijds om de grens niet te sluiten voor de stroom vluchtelingen.

In Beieren zijn in oktober verkiezingen voor het deelstaatparlement, waar de CSU haar absolute meerderheid dreigt te verliezen door de sterke opkomst van anti-immigratiepartij AfD. De CSU heeft sinds 2015 regelmatig afstand genomen van de vluchtelingenpolitiek van Merkel, ook al heeft de partij steeds deel uitgemaakt van haar regering. Nu zeggen kopstukken van de CSU dat hun geduld op is. Sommigen zinspelen op een breuk met de CDU.

Geregistreerde asielzoekers terug

Het huidige conflict draait om een voorstel van minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer, tevens partijleider van de CSU. Hij wil asielzoekers die al bij een andere Europees land geregistreerd zijn aan de Duitse grens meteen laten terugsturen.

Merkel is daartegen, omdat zo’n nationale maatregel in strijd is met Europees recht en de problemen alleen zou verplaatsen naar andere landen, die dan mogelijk ook gaan terugsturen waardoor er in landen als Italië en Griekenland nog meer vluchtelingen zullen zijn dan nu al het geval is. Merkel pleit voor een Europese oplossing. Ze beseft dat die moeilijker te bereiken is wanneer Duitsland, zoals de CSU wil, alvast begint om mensen aan de grens terug te sturen.

Hoe verzwakt Merkels positie is, bleek deze donderdag toen ze haar partijgenoten slechts met grote moeite kon overtuigen haar nog twee weken de tijd te geven om een Europese oplossing te vinden. De nestor van de Duitse politiek, Bondsdagvoorzitter Wolfgang Schäuble, nam het voor haar op. Maar veel partijgenoten waren sceptisch. Over twee weken vindt een Europese top plaats, waarop Merkel nieuwe afspraken over de opvang van vluchtelingen hoopt te maken.

Seehofer dreigt eigen weg te gaan

Maar of de CSU haar nog twee weken de tijd gunt, is twijfelachtig. Seehofer zinspeelde er donderdag op dat zijn partij haar eigen weg zal gaan en dat hij, als minister van Binnenlandse Zaken, ook zonder instemming van Merkel of het kabinet, kan besluiten om bij de grens asielzoekers terug te sturen als ze elders al geregistreerd zijn. Hij zou daar maandag toestemming van zijn partijbestuur voor vragen.

Gaat hij daar tegen de zin van Merkel inderdaad toe over, dan kan zij hem ontslaan – wat vrijwel zeker het vertrek van de CSU uit de coalitie zou betekenen en de val van het kabinet. Hoewel de CSU maar 46 zetels heeft in de 709 leden tellende bondsdag, tegen de CDU 200 en de SPD 153 zetels, heeft Merkel de Beierse partij nodig om zich van een meerderheid in het parlement te verzekeren. Een val van de regering zou tot nieuwe verkiezingen kunnen leiden, of tot vorming van een nieuwe coalitie, van bijvoorbeeld CDU, SPD en Groenen.