ECB blijft babysitter van de economie

Monetair beleid

Europese Centrale Bank wil stoppen met de omstreden opkoop van staatsschuld, maar houdt alle opties open.

De persconferentie van Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank, klonk als een ingewikkelde balanceeract Reuters

Een historisch besluit aankondigen, maar dat met zoveel mitsen en maren omkleden dat het met de minuut minder historisch klinkt. Dat deed Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank donderdagmiddag in een persconferentie die klonk als een ingewikkelde balanceeract.

Het einde van het even ingrijpende als omstreden programma van de ECB, de massale opkoop van staats-en bedrijfsleningen, komt na meer dan drie jaar in zicht. Na het einde van dit jaar moet het afgelopen zijn met de aankoop van nieuwe leningen, zo besloot het bestuur van de ECB tijdens een vergadering in de Letse hoofdstad Riga. Dat zou je, na de koop van inmiddels 2.150 miljard euro (vijf keer zoveel als de Nederlandse staatsschuld), een keerpunt kunnen noemen in het geldbeleid van de ECB, dat de rentes ultralaag houdt, tot de hypotheekrentes in Nederland aan toe.

Maar een keerpunt was het toch niet helemaal, als je goed luisterde naar Draghi. Beleggers deden dit ook en zagen vooral: blijvend lage rentes. En een blijvende rol van de ECB als babysitter van de economie. Draghi zei dat de ECB „klaarstaat” om „al haar instrumenten” (inclusief het opkoopprogramma) opnieuw in te zetten als het economisch tegen zal zitten. Prompt na Draghi’s persconferentie kelderde de koers van de euro met meer dan een procent ten opzichte van de dollar, naar 1,165 donderdag aan het einde van de middag. Dat betekent dat beleggers uitgaan van lage rentes in de nabije toekomst. Velen van hen hadden gedacht dat de ECB een scherpere breuk met het lagerentebeleid zou aankondigen.

Slag om de arm

Continuïteit, dat was de boodschap die Draghi leek te willen uitdragen. Misschien was het toeval, maar hij klonk steeds net iets vastberadener wanneer hij passages voorlas die het grote besluit om het opkoopprogramma te beëindigen, verzachtten.

Eén zo’n passage: het bestuur „verwacht” slechts dat de maandelijkse opkoop van staats-en bedrijfsleningen, die in maart 2015 begon, voor het einde van dit jaar wordt beëindigd. De huidige maandelijkse opkopen van 30 miljard euro moeten na september naar 15 miljard euro per maand en na december naar nul. Dat is een duidelijke slag om de arm: de voorwaarde is dat economische data tot die tijd de inflatieverwachtingen van de ECB „bevestigen”.

Nog een belangrijke kanttekening: de berg van meer dan 2.150 miljard euro aan leningen op de ECB-balans zal tot en met december nog oplopen met meer dan 150 miljard en zal „voor een lange periode” niet krimpen. Leningen die aflopen, worden vervangen door nieuwe. Het monetair beleid blijft dus ruim. Alleen komen er vanaf volgend jaar dus in principe geen nieuwe leningen meer bij.

Lees hier over de korte maar roerige geschiedenis van de ECB, die welvaart kan maken of breken

Rente ultralaag

En, misschien nog wel het belangrijkste: de ECB is er voorlopig nog niet aan toe zijn eigen rentetarieven te verhogen. In de verklaring staat dat die rente tenminste „tot in de zomer” van 2019 ongewijzigd blijft. De rente in de eurozone staat extreem laag: 0 procent voor commerciële banken die geld lenen bij de ECB en minus 0,4 procent voor banken die geld stallen bij de ECB. Ter vergelijking: woensdag verhoogde de Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de rente naar tussen de 1,75 en 2 procent. En met het kopen van leningen stopte de Fed al eind 2014, terwijl de balans krimpt.

De verklaring van dit nogal ambivalente besluit – de opkopen stoppen, maar communiceren dat veel hetzelfde blijft - ligt in de economische situatie. De inflatie loopt weliswaar op, richting het ECB-doel van vlak onder de 2 procent, maar de mooie economische groei van 2017 lijkt in 2018 af te zwakken en de risico’s (handelsoorlog met de VS, nieuwe regering in Italië) zijn groot. Draghi sprak van een „vermindering” van de groei en van „toenemende onzekerheid”.

Klaas Knot

Het Nederlandse bestuurslid, Klaas Knot, wil al veel langer af van het opkoopprogramma. Hij meent dat de bijwerkingen van het programma groter zijn dan de voordelen ervan. Het zou verstorend werken op de financiële markten en op de huizenmarkt. Bovendien zou het de druk op regeringen wegnemen om te hervormen.

Knot steunde het besluit van donderdag, dat volgens Draghi „unaniem” genomen werd. Knots belangrijkste winst: eindelijk is er nu een einddatum voor dat opkoopprogramma, ook al is die voorwaardelijk.

Lees ook: Nederlands stempel op ECB wordt steeds zwakker
    • Mark Beunderman