De decadente levens van de superrijken

Documentaires Opvallend veel documentaires en series draaien dit jaar om geld en de excessen van rijkdom. Wat maakt dat thema zo aantrekkelijk voor makers en kijkers?

In juli verschijnt Generation Wealth in de Amerikaanse bioscopen.

Het jaar is nog niet eens op de helft, maar 2018 is nu al het jaar van de financiële documentaire. In juli verschijnt Generation Wealth in de Amerikaanse bioscopen en niet snel daarna op Amazon Prime. De documentaire van Lauren Greenfield is het vervolg op haar bekroonde The Queen of Versailles (2012). In Generation Wealth portretteert ze op kritische wijze de meest krankzinnig decadente levens van superrijken en wat die zeggen over onze maatschappij.

In januari lanceerde Netflix ook al de zesdelige reeks Dirty Money van de meervoudig Emmy- en Oscar-winnende regisseur Alex Gibney (bekend van de Scientology-documentaire Going Clear). Hierin tackelt hij, samen met andere regisseurs, onder andere bankiers die geld witwassen voor Mexicaanse drugskartels. In Rotten krijgen Netflix-kijkers te zien welke rijken de voedingsindustrie en de kleine ondernemer kapot maken. In juli komt Dark Money uit, een film over de manier waarop een kleine club superrijken met hun geld de politiek in de staat Montana beïnvloeden.

Uit onderzoek van het Nieuw-Zeelandse marktdatabureau Parrot Analytics dat de (geheime) kijkcijfers van streamingplatforms probeert te achterhalen en te analyseren, blijkt dat deze films veel kijkers trekken. Volgens hen namen vorig jaar de kijkcijfers voor documentaires met sociale thema’s sterk toe ten opzichte van 2016.

Trump en Brexit

Volgens de Canadese filmmaakster Ina Mitchell zien we een genre volwassen worden. Haar Millionaire City, over de verwoestende maatschappelijke gevolgen van grootschalige Chinese investeringen in de krappe vastgoedmarkt van Vancouver, komt in het najaar uit in Noord-Amerika. Mitchell: „Al deze nieuwe documentaires pakken de draad op van voorgangers die corruptie blootlegden”, vertelt ze aan de telefoon. Mitchell doelt op documentaires als Enron: The Smartest Guys in the Room (2005) van Alex Gibney, over hoe de Amerikaanse energiegigant door grootschalige fraude ten onder ging. Die films openbaarden dat er problemen waren in welvarend Amerika. De meest recente golf aan documentaires als Dirty Money en Generation Wealth richten zich op de impact van die problemen en wat we er als burger tegen kunnen doen, vertelt Mitchell. „Ze gaan steeds meer over ‘het gevecht’ tegen obscene rijkdom, economisch onrecht en ongelijkheid.”

Lees het interview met Jackie Siegel: hoofdpersoon uit de documentaire The Queen of Versailles

„Trump en Brexit hebben een immens gevoel van onzekerheid gevoed onder kijkers”, legt Peter Hamilton, eigenaar van het bedrijf Documentary Business, uit. Hij helpt wereldwijde zenders als Discovery Channel, BBC en National Geographic bij het ontwikkelen van content en mediastrategieën. „Die onzekerheid verklaart de grote interesse van het publiek in dit soort producties.” Als voorbeeld noemt hij het recente succes van de biografische documentaire RBG, over de stokoude Ruth Bader Ginsburg (85). De opperrechter is houvast voor bange linkse kiezers in Trumps’ Amerika. Die film haalde sinds de première begin mei al meer dan een miljoen dollar op in de bioscoop. Een zeldzaam bedrag voor documentaires.

Dit soort producties over geld en andere maatschappelijke onrust zijn momenteel een heel veilige investering voor betaalzenders en streamingdiensten, benadrukt Hamilton. „Ze kosten ongeveer een miljoen om te maken, vele malen minder dan een speelfilm.” Zijn ze succesvol, dan is het rendement hoog. Dirty Money-regisseur Gibney haalde met zijn Enron-documentaire ruim vier miljoen euro op (budget vijf ton). Hoewel dat minder is dan de 318 miljoen euro van The Wolf of Wall Street (budget 100 miljoen) is dat nog steeds veel geld voor een ‘lowbudgetfilm’. Hamilton: „En als je er een grote naam als producer aan verbindt, trekt dat abonnees aan voor je platform.”

Daarom vechten streamingplatforms en betaalzenders als HBO harder dan ooit om de kijker, vertelt Hamilton. Welk platform kan de meest controversiële onderwerpen aanpakken? Of een Oscar in de wacht slepen, zoals Netflix met Russische dopingdocu Icarus?

Activisme

Juist het activistische en kritische karakter van de financiële documentaires zorgt dit jaar voor een pijnlijke tegenstelling. Er valt heel veel geld te verdienen aan deze producties. Ironie die de Britse producent Paul Raphael, bekend van Rogue Trader over de spectaculaire ondergang van de Barings Bank, niet ontgaat. „Deze documentairemakers spelen hetzelfde spel als hun hoofdpersonen: geld verdienen”, zegt hij in een interview met MarketWatch.

Filmmaker Mitchell pleit om die reden voor meer activisme. Zelf wil ze Millionaire City gratis vertonen aan de slachtoffers van de huizencrisis in Vancouver en hen een podium bieden om hun verhaal te vertellen. „We moeten iedereen betrekken bij de dialoog rondom onze producties. Anders blijft het bij loos idealisme dat niets verandert.”

    • Hans Klis