Opinie

    • Clarice Gargard

De dood zou geen alternatief mogen zijn

‘Het is alsof ik een vriend heb verloren.” Dat was een veel gehoord sentiment na het overlijden van de gerenommeerde televisiechef Anthony Bourdain. De charismatische presentator pleegde tot schrik van zijn fans afgelopen week zelfmoord. Enkelen beschimpten hem vanwege de zogenaamde ‘laffe keuze’ er een eind aan te maken. Maar, zoals een van mijn naasten zegt: „Niemand wil echt dood, mensen willen vooral niet meer leven.”

Bourdain was een onvergetelijk televisiepersonage met zijn karakteristieke zware stem, sardonische humor en neiging om alles in zijn mond te stoppen. Hij verorberde eens zelfs het kloppend hart van een cobra. Maar het was vooral de menselijkheid waarmee hij verschillende culturen, gerechten en controversiële politieke onderwerpen benaderde die hem geliefd maakten.

Men vraagt zich af hoe iemand die zoveel levens raakte zijn eigen leven niet genoeg leek te waarderen. Helaas slaan zelfmoordneigingen en depressie overal toe en maken daarbij geen onderscheid tussen een avontuurlijke beroemdheid of de buurvrouw die vanachter haar geraniums naar je gromt.

Elke veertig seconden pleegt er iemand zelfmoord. Dat zijn – om een beeld te schetsen – al vier mensen in de tijd die het kost om deze column te lezen. De voornaamste aanleiding is mentale problematiek, zoals depressie. Daarvan wordt regelmatig gedacht dat die met verdriet te maken heeft, in plaats van zuigende leegte.

Na het nieuws riepen sociale-mediagebruikers op om geliefden beter in de gaten te houden, voor het geval die heimelijk zelfmoordneigingen hebben. Die alertheid is van belang, maar in de praktijk blijft het moeilijk om zelfdoding te voorkomen. Het slachtoffer deelt de plannen vaak niet. Als iemand besloten heeft niet meer te leven, is het bijna net zo onvermijdelijk als de zon die in het Westen ondergaat.

Het is noodzakelijk om hulp te zoeken en bieden bij suïcidale neigingen, maar belangrijker is misschien wel ze proberen te voorkomen. Uit onderzoek blijkt dat trauma’s of negatieve ervaringen uit de kindertijd, zoals mishandeling en verwaarlozing, voor een groot deel meespelen bij zelfmoord. Kortom; wat ons aan het begin van ons leven overkomt, kan ons voor de rest ervan kwellen.

We staren ons bij zelfdoding weleens blind op de daad, in plaats van te kijken naar de omstandigheden die ertoe hebben geleid. We zouden ons meer moeten focussen op wat we in de wereld hebben gecreëerd dat ervoor zorgt dat zovelen er niet meer in willen leven.

Een belangrijk onderdeel daarvan is het publiekelijk kunnen bespreken van je mentale gezondheid. Zoals een groep Amerikaanse veteranen deed, zij kregen niet de hulp die zij nodig hadden en richtten een netwerk op om elkaar te ondersteunen. Of dit typische fenomeen van millenials: met memes grapjes maken over de eigen depressie, als een laagdrempelige manier om erover te praten.

Uiteindelijk is het noodzakelijk dat je als hulpzoekende bij de juiste diensten terechtkomt. Maar de erkenning en herkenning van lotgenoten brengt verlichting bij het dragen van de leegte.

Het is zaak dat we elkaar niet alleen helpen bij de dood vermijden, maar ook assisteren bij in leven blijven. We hoeven onszelf niet te veranderen om in de wereld te passen, maar de wereld veranderen zodat we er allen in passen. Die taak ligt niet enkel bij naasten, maar ook bij de samenleving. Laten we ervoor zorgen dat het meest aanlokkelijke alternatief voor wie niet wil leven niet langer de dood is.

Clarice Gargard is programmamaker (BNNVARA) en freelance journalist.
Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl
    • Clarice Gargard