5-0. Maar gedoemd te mislukken op het WK

WK-openingswedstrijd Opluchting in Rusland: het gastland begint het WK met een riante overwinning op Saoedi-Arabië. Maar na afloop van het doelpuntrijke openingsduel overheerst in Moskou bij de Russische voetbalfans boven alles de realiteitszin.

De Rus Joeri Gazinski (links, in rood shirt) maakt in de openingswedstrijd tegen Saoedi-Arabië het eerste doelpunt van het WK 2018. Foto Abedin Taherkenareh/EPA

Het metershoge standbeeld van Vladimir Iljitsj Lenin stijgt ver boven de massa uit. Vanaf zijn sokkel overziet de eerste leider van de voormalige Sovjet-Unie – zijn blik iets naar rechts gericht – de toegangslaan naar het Loezjniki-stadion, waar duizenden voetbalfans hun weg naar de openingswedstrijd van het 21ste WK voetbal vinden. Velen houden halt bij Lenin. Om bij een van de talrijke stalletjes rondom hem een Coca-Cola te kopen. Of een Bud-biertje, verplicht alcoholvrij, dat dan weer wel. Allerminst uitingen van de heilstaat die Lenin als revolutionair voor ogen stond; de (Amerikaanse) commercie kust bijna zijn voeten.

Het volk consumeert terwijl de verstilde Lenin ‘lijdzaam’ toekijkt. De laan naar het stadion leidt door een haag van sponsors, van Visa tot Vivo, van Gazprom tot Qatar Airways. Alsof een onweerstaanbare stem roept: kom, kom, koop, koop. En de fans komen én kopen, vooral bij de fanshops met T-shirts en caps. Alsof zij niet de hoofdprijs voor een toegangskaartje voor Rusland-Saoedi-Arabië hebben betaald. Dimitri Sergejev, een Moskouse werknemer van Siemens die met regelmaat Rotterdam bezoekt, wil na licht aandringen kwijt dat hij 12.000 roebel (circa 165 euro) voor een ticket heeft betaald. Maal drie, want hij is in gezelschap van vrouw en dochter. Het is ’t hem waard, zegt hij beschroomd – „om het voetbalfeest in mijn stad mee te maken”.

Russische vlaggen

Even voorbij Lenin hebben Elena en Sergej Feoktistova plaatsgenomen op een bankje. Hij een Russische vlag om zijn schouders, zij de wangen geschminkt in kleuren van de Russische vlag. Ja, ook de Feoktistova’s hebben zo veel geld neergeteld voor een kaartje. En nee, ze komen niet uit Moskou, maar uit Jakoetië, een deelrepubliek in het uiterste oosten van Rusland, noordelijk van China. Maar als ware patriot wilde vooral Elena het eerste WK voetbal in Rusland meemaken. Op acht uur vliegen van hun woonplaats, maar dat deert hen niet. Het echtpaar combineert de openingswedstrijd in Moskou, waar ze zelden komen, met een vakantie op Cyprus. De zoontjes van vier en anderhalf zijn voor twee weken aan de zorg van opa en oma toevertrouwd.

Nee, Lenin heeft zij niet gezien, verontschuldigt de voortreffelijk Engels sprekende Elena zich. Waar-ie is? Oh, daar als standbeeld. Ja, ze is er langsgelopen. Maar Lenin is van ver voor haar tijd, maar de ironische botsing van communisme met kapitalisme begrijpt ze. Om onmiddellijk over te gaan tot de orde van de dag. Rusland op het WK zien voetballen, dát wil de liefhebster. Dat het nationale elftal matig, om niet te zeggen ronduit slecht presteert, is Elena een zalige zorg. Vanaf nu kan het alleen maar beter. Haar pleziertje in Moskou wil ze er niet door laten bederven. En weg is ze, met echtgenoot opgelost in de menigte.

Diezelfde mensenmassa kenmerkt zich voor de wedstrijd door ingetogenheid. Eigenlijk schamen de Russen zich een beetje voor hun nationale ploeg, de laagste op de FIFA-ranking van alle WK-landen. De scepsis was tastbaar, de dagen voorafgaande aan het WK in Moskou, evenals op de eerste wedstrijddag in en rond het Loezjniki-stadion. De Russische fans hadden ook weinig om trots op te zijn. Een aanloop naar het WK met zeven oefenwedstrijden waarin niet werd gewonnen, een miserabele track record op de WK’s sinds de val van de Muur en weinig spelers van wie de klasse afdruipt. Waar zijn de tijden gebleven van de legendarische doelman Lev Jasjin of de kleine balkunstenaar Andrej Arsjavin?

Russische voetbalharten

Hoe anders is de stemming na afloop. Met 5-0 winnen van Saoedi-Arabië, het olieland dat zich aan de hand van de Nederlander Bert van Marwijk voor het WK kwalificeerde, balsemt de smachtende, Russische voetbalharten, zeker. Een uitslag die stáát, helemaal op een WK. Maar om nu te zeggen dat de Russische fans zich na afloop opeens diametraal anders gedragen, niet bepaald. Natuurlijk zijn er gebalde vuisten, gezang in het stadion en een eruptie van vreugde bij alle vijf doelpunten, maar na afloop overheerst de realiteitszin. De Russische voetbalfan begrijpt dat de slag gewonnen is, maar nog niet de oorlog. Daarvoor was de tegenstand van de Saoedi’s te matig en de het spel van de Russen verre van hartverwarmend.

De geschiedenis heeft de Russische fans terughoudend gemaakt. Zij kennen de achtergronden van de matige prestaties en zij weten dat de historie niet door één gewonnen wedstrijd wordt herschreven. Feit is dat Russische voetballers zich blijven pamperen in de eigen competitie. De sterren die er zijn, mijden de struggles in vreemde, sterke voetballanden. Waarom zouden ze? In Rusland worden uitbundige salarissen betaald en kunnen ze thuis hun bord borsjtsj naar binnen blijven lepelen. De Russische voetballer komt niet, of heel moeilijk, uit zijn comfortzone. Allerminst profijtelijk voor hun ontwikkeling, voor dat laatste stapje naar de absolute top. Een Rus wil niet bloeden. Typerend: van de 23 geselecteerden voor de WK-ploeg spelen er twee in het buitenland. Eén van hen is Denis Sjerisjev, invaller tegen Saoedi-Arabië, die bij Villarreal in Spanje onder contract staat en zich met twee gave doelpunten tot man of the match promoveerde. Toeval? Volgens de internationale voetbalwetten niet.

Russische oligarchen

Ander probleem is de structuur van het Russische voetbal, dat bijna dertig jaar na opheffing van de Sovjet-Unie nog steeds sterk staatsgestuurd is. Van de 36 professionele clubs in de twee topliga's, worden er 31 gerund door lokale overheden of semi-overheidsbedrijven. Dat systeem weerhoudt Russische oligarchen van investeringen in de eigen voetbalcompetitie. Een miljardair als Roman Abramovitsj steekt zijn miljoenen liever in Chelsea en blijft wijselijk weg uit eigen land, temeer omdat hervormingen niet hoog op de agenda staan.

De Russische voetbalstructuur is evenmin een speeltuin waarin talenten zich kunnen ontwikkelen. Een clubcoach kiest voor resultaat en biedt jongeren amper ruimte voor opleiding. ‘Consumptievoetbal in plaats van ontwikkelingsvoetbal’, omschreef de krant The Moscow Times donderdag die situatie in een artikel waarin werd verklaard waarom het Russische team gedoemd is te mislukken op het eigen WK.

    • Henk Stouwdam