Rwanda bepaalt zelf wel of het Arsenal wil sponsoren

Ontwikkelingshulp

Nederlandse parlementariërs reageerden verontwaardigd op het nieuws dat hulpontvangend Rwanda zich heeft aangemeld als shirtsponsor van Arsenal. In Kigali begrijpt men niets van die neo-koloniale houding.

Voetballen met een plastic flesje, op een school in de Rwandese hoofdstad Kigali. Rwanda heeft een sponsorovereenkomst gesloten met de Britse voetbalclub Arsenal. Foto Doug Seeburg/The Sun

Langs de lijn van dit voetbalveld in Kigali weet niemand precies hoe de liefde zo is gegroeid tussen de Rwandezen en een Engelse voetbalclub met de naam Arsenal. Volgens sommigen, zoals de vrouwelijke voorzitter van de lokale fanclub Immaculate Kabatesi, komt dat „door Arsène Wenger”. De Franse trainer die 22 jaar aan het roer van de club stond koestert een grote belangstelling voor Afrikaanse spelers. Anderen noemen Marc Overmars en Dennis Bergkamp, „oh Bergkamp”. En wat wellicht ook een rol speelt is dat de man die al bijna een kwart eeuw aan de macht is in Rwanda, president Paul Kagame, een Arsenal-fan is.

Maar dit verhaal gaat niet over voetbal. Dit gaat over de strijd om de perceptie van Rwanda en Afrika als continent. Dat gevecht begon twee weken geleden toen bekend werd dat de Rwandese regering de nieuwe sponsor is van Arsenal. De komende drie jaar dragen de spelers ‘Visit Rwanda’ op hun hemdsmouwen.

Als reactie op dat nieuws gebeurden er twee dingen. Hier bij de fanclub van Arsenal in Kigali ging de vlag uit. „Ik ben zo blij en zo trots dat het ons gelukt is”, zegt Emmanuel Hafashimana, de coach van het elftal dat op vrijdagmiddag een partijtje speelt tegen een lokale club. „De wereld zal meer over ons land te weten komen. We zijn meer dan genocide of wat je ziet in de film Hotel Rwanda”, zegt een andere supporter, Bryan Kimenyi.

Hommeles in Den Haag

Maar in het Nederlandse parlement was het hommeles. Regeringspartijen VVD, D66, CDA en ChristenUnie eisten direct opheldering van de minister van Buitenlandse Zaken omdat Nederland nog ieder jaar 45 miljoen euro besteedt aan ontwikkelingshulp voor Rwanda . „Ik ben verontwaardigd dat een land waar wij stevig financieel hulp aan verlenen, nu voor maar liefst 30 miljoen euro shirtsponsor is geworden van een grote Engelse voetbalclub”, zei Joel Voordewind van de ChristenUnie. Hij vindt dat de hulp aan Rwanda moet worden heroverwogen.

Rwanda wil toeristen lokken, onder andere door shirtsponsoring. Foto Cyril Ndegeya/AFP

Zijn woorden hebben ook de Rwanda Development Board bereikt, het staatsagentschap dat achter de campagne Visit Rwanda zit. „We waarderen de emotionele reacties in Nederland”, zegt Emmanuel Hategeka, in zijn kantoor met uitzicht over Kigali. „Maar de reacties hier en in de regio waren juist heel positief. De mensen begrijpen wat er voor ons inzit. Buitenlandse hulp is heel goed voor ons geweest. Maar ons doel is juist om van die hulp af te komen. En om dat te bereiken moet je investeringen doen. De investering in Arsenal is een manier om dat doel te bereiken. Voor iedere dollar die wij in toerisme stoppen, krijgen we er zes terug.”’

Na de genocide van 1994 die aan 800.000 Rwandezen het leven kostte, was het land voor 100 procent afhankelijk van hulp uit Westerse landen. Een wiedergutmachung van regeringen die zich schuldig voelden te hebben weggekeken toen de massamoord zich voltrok. Volgens cijfers van de regering van president Paul Kagame financierde buitenlandse hulp in 2017 nog slechts 17 procent van de vaste overheidslasten. Kagame spreekt waar hij kan de hoop uit voorgoed met hulp te kunnen breken. De economie groeide de afgelopen jaren met 6 tot 7 procent.

Toerisme-inkomsten verdubbelden in de afgelopen zeven jaar en de regering hoopt die voor 2024 nog eens te hebben verdubbeld, met hulp van Arsenal. Rwanda zet vooral in op rijke Amerikaanse en Britse toeristen. De toegangsprijs voor het Volcanoes National Park, met gorilla’s in het noorden van het land, werd vorige maand verdubbeld tot 1.500 dollar per toerist.

Een serieuze concurrent

RwandaAir vliegt inmiddels naar 26 bestemmingen en is een serieuze concurrent geworden voor Ethiopian Airlines en Kenya Airways. „Het is tijd dat de lens waarmee jullie naar Afrika kijken verandert”, adviseert Emmanuel Hategeka van de Rwanda Development Board de Nederlandse parlementsleden. „Hou op met Afrika als een zielig continent te zien. Daar is niemand mee geholpen. Dat is het beeld van gisteren, niet van vandaag of morgen.”

Het stadscentrum weerspiegelt dat nieuwe zelfbewustzijn. Vijfsterrenhotels verdringen elkaar langs strak geasfalteerde wegen, wie het waagt op de keurig aangeharkte plantsoenen te lopen krijgt een boete. Plastic tassen zijn in Rwanda al meer dan tien jaar verboden, plastic flessen mogen ook niet meer. Het is een land van duizend heuvels en duizend regels. Oppositie is al even verboden in dit land. Kagame won de afgelopen verkiezingen met 98 procent van de stemmen en verzekerde per referendum nog tot 2034 aan te kunnen blijven.

In diplomatieke kringen wordt de sponsoring van Arsenal „een slimme zet” genoemd. Het aantal google searches voor Rwanda was in de afgelopen week hoger dan in de afgelopen twaalf maanden bij elkaar. „Eigenlijk hebben ze al bereikt wat ze hoopten”, zegt een Westerse diplomaat.

Lees ook dit opiniestuk: Sponsoring Arsenal is Rwandese meesterzet

Handel in plaats van hulp

De Nederlandse staatssecretaris voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Sigrid Kaag, verdedigde de sponsordeal eveneens. De filosofie van Kagame is een Haagse hoop: handel in plaats van hulp. De 45 miljoen euro die Nederland in Rwanda besteedt gaat vooral naar initiatieven die (Nederlandse) bedrijven en organisaties actief in watervoorziening of voedselzekerheid in Rwanda vooruit helpen. Nederland geeft sinds vorig jaar geen directe overheidssteun aan Rwanda. De Rwandese regering verzekert dat het sponsorgeld voor Arsenal uit toeristeninkomsten wordt gefinancierd.

Maar uiteindelijk is de keus niet aan Nederland wat Rwanda met zijn geld of zijn toekomst doet, vinden ze in het clubhuis van de Rwandese Arsenalfans. Arsenal Lives Here, staat er in grote letters boven het clubhuis. „We zijn een soeverein land”, zegt de boomlange Emmanuel Hafashimana, als de fans na een partijtje voetbal de warmte blussen met Nederlands bier. „We weten zelf wel wat goed is voor Rwanda.”

    • Bram Vermeulen