Rutte komt nu op voor Europa

Nieuwe visie

In het Europees Parlement in Straatsburg sprak premier Mark Rutte woensdagochtend gepassioneerd over Europese samenwerking.

De Europese Unie moet meer dan ooit worden verdedigd en versterkt in het licht van recente wereldgebeurtenissen. Dat heeft premier Rutte woensdag gezegd in het Europees Parlement in Straatsburg. „De multilaterale orde wordt uitgedaagd op een manier die we in decennia niet gezien hebben en de geopolitieke machtsbalans is aan het schuiven.”

In zijn meest pro-Europese toespraak tot nu toe waarschuwde Rutte voor onliberale en protectionistische tendensen in de wereld, onder meer aangezwengeld door de Amerikaanse president Trump. „De EU is het meest succesvolle voorbeeld in de wereldgeschiedenis van hoe multilateralisme en compromisbereidheid kunnen leiden tot ongekende veiligheid, stabiliteit en welvaart.” Maar „we kunnen onze manier van leven en zakendoen niet langer voor lief nemen”.

Tegenover het Europarlement, dat geregeld regeringsleiders uitnodigt om de toekomst van de EU te bespreken, bekende Rutte dat zijn kijk op Europa is veranderd. Vroeger zag hij vooral een gemeenschappelijke markt, nu ziet hij ook een waardengemeenschap. „Ik moet zeggen: mijn persoonlijke opvattingen over het belang van de EU zijn in de loop der jaren geëvolueerd.”

Rutte uitte kritiek op Trumps besluit zich terug te trekken uit internationale afspraken over klimaatverandering en Iran, alsmede op de Amerikaanse importheffingen op Europees staal en aluminium. Die laatste hebben een discussie veroorzaakt „waarvan we dachten dat die achterhaald was”. Rutte stelt voor op klimaatgebied de Europese ambities juist flink op te schroeven: de CO2-uitstoot moet niet met 40 procent omlaag, zoals EU-landen eerder overeenkwamen, maar met 55 procent in 2030.

De premier ging ook in op de volgende EU-begroting (2021-2027). Nederland vindt dat die na het vertrek van de Britten uit de EU kleiner moet worden. Andere EU-landen pleiten juist voor een stijging, gezien de grote uitdagingen op het gebied van migratie en defensie. Rutte herhaalde woensdag dat de begroting omlaag moet, maar erkende dat rijke landen binnen die kleinere begroting relatief meer zullen moeten betalen. „Maar niet disproportioneel meer. Nederland is bereid zijn deel te betalen, maar landen met een vergelijkbaar welvaartsniveau moeten per hoofd van de bevolking netto vergelijkbaar bijdragen.”

Koele minnaar

Rutte stond tot nu toe bekend als koele minnaar van de EU. ‘Niet méér EU, maar een betere EU’, is al jaren zijn slogan. Europarlementariërs hadden vooraf het gevoel dat Rutte kwam spreken in het hol van de leeuw. Ze herinnerden zich dat hij hun parlement omschreef als een ‘feestcommissie op zoek naar een feestje’. „Men is dat niet vergeten”, aldus GroenLinks-europarlementariër Bas Eickhout.

Maar in zijn toespraak durfde Rutte meer dan ooit gepassioneerd te spreken over de noodzaak tot meer Europese samenwerking. Het was PvdA-eurofractieleider Paul Tang vooraf al opgevallen dat Rutte spontaan kwam opdraven in het parlement. „Hij kwam altijd met een geladen pistool naar de Europese onderhandeltafels.”

Eurocommissaris Frans Timmermans: „Ik zie bij Rutte steeds meer het besef dat onder die pragmatische benadering van de EU het fundament moet zitten van de waarden die we als Europeanen delen.”

De omslag in Ruttes denken over de EU was de deal met Turkije in maart 2016, waarmee de explosieve instroom van vluchtelingen werd ingedamd. Rutte sleutelde mee aan die deal – Nederland was op dat moment roulerend voorzitter van de EU. „Tijdens het voorzitterschap heeft Rutte geleerd dat de EU niet alleen maar iets is dat je thuis in eigen land afschildert als iets lastigs”, zegt Eickhout. „Plots bleek voor hem dat je met de EU ook iets kunt bereiken.”

Uit angst voor eurofiel te worden uitgemaakt door partijen als de PVV „heeft Rutte zich jarenlang te mild opgesteld tegenover anti-Europeanen”, aldus de Belgische ex-Eurocommissaris Karel De Gucht, politiek familiegenoot van Rutte in de partij van Europese Liberalen. Inmiddels dicht hij Rutte een Europese hoofdrol toe, als mogelijke opvolger van EU-raadspresident Donald Tusk. „Áls hij het wordt, dan gaan we eindelijk die andere, pro-Europese Rutte leren kennen. Want dat is hij, in zijn diepste wezen.”

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée