Opinie

    • Hans Beerekamp

Netflix-docu’s als Evil Genius zijn gemaksvoedsel

Cliffhanger True crime-documentaires kijken lekker weg, maar met Truman Capote heeft het weinig meer te maken, stelt.

Marjorie Diehl-Armstrong in Evil Genius Foto Netflix

Fijn dat de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) documentaires wil laten maken die het ook op videodiensten goed zouden doen. De voorkeur voor een verhalend karakter, herkenbare hoofdpersonen en een seriestructuur verwijst natuurlijk naar de alom bekroonde en bewonderde Nederlandse reeks Schuldig (HUMAN) van Ester Gould en Sarah Sylbing. Maar er wordt ook met meer dan een scheef oog gekeken naar het succes van de documentaireseries van betaaldiensten als Netflix.

Verreweg de meeste van die series zijn Amerikaans en passen in het stramien van de zogeheten true crime: documentaire-reconstructies van misdaden, die bij voorkeur spectaculair, bizar of beide zijn, dan wel van een gerechtelijke dwaling.

Neem nu het recent op Netflix verschenen vierdelige Evil Genius, met een ondertitel die vrij exact omschrijft wat de kijker verwachten kan: The True Story of America’s Most Diabolical Bank Heist (Het Ware Verhaal van Amerika’s Meest Duivelse Bankoverval). Gedoeld wordt op de ook internationaal enigszins bekende zaak van de halsbandbom. In de zomer van 2003 werd een bank in Erie, Pennsylvania overvallen door een 46-jarige pizzabezorger met een bom vastgeklonken aan zijn nek. Toen de politie hem voor de deur onder schot hield, smeekte de man om hem te bevrijden van de bom, die onbekenden hem zouden hebben omgedaan. De explosievendienst werd gebeld, maar arriveerde enkele minuten nadat de tijdbom een fataal gat had geslagen in de borstkas van de onvrijwillige bankrover. Dit alles speelde zich af voor het oog van camera’s, die de laatste minuten van Brian Wells gedetailleerd vastlegden.

De trailer van Evil Genius.

In vier afleveringen van drie kwartier probeert regisseur Barbara Schroeder te ontrafelen hoe deze vork in de steel zat. Het helpt dat in de Amerikaanse beeldcultuur alles wat met misdaad te maken heeft op video wordt vastgelegd, ook veel politieverhoren, het betreden van een rechtbank door verdachten, die op dat moment vragen van journalisten beantwoorden, de talloze verslagen van lokale en landelijke tv-stations, gesprekken met gewillige rechters, aanklagers, advocaten, opsporingsambtenaren, getuigen en familieleden van betrokkenen.

Lees ook: Hoe Netflix de documentaire verandert

Je kunt ook telefoneren met verdachten en veroordeelden in de gevangenis en mag dat zo verkregen geluidsmateriaal vrijelijk gebruiken. Dat deed vooral de co-regisseur van Evil Genius, Trey Borzillieri, die een jarenlange, bijna intieme relatie onderhield met de gedetineerde Marjorie Diehl-Armstrong, mogelijk het meesterbrein achter de hele operatie: een hyperintelligente, maar diep getroebleerde ziel, die kan liegen alsof het gedrukt staat en aan de filmmaker meldt dat ze van hem houdt. Of zij de hoofddader was, dan wel haar boezemvriend Bill Rothstein, daar laat de serie ons lang over in spanning, maar het integraal in de film verwerkte materiaal van Borzillieri trekt uiteindelijk een ondubbelzinnige conclusie, ook al lijkt het bewijs niet helemaal overtuigend.

Weinig te maken met de grootheden

Maar waarom zouden wij dit allemaal zo precies willen weten en bekijken? True crime hapt lekker weg en het is verslavend lekker, als het gemaksvoedsel van de documentaireserie. Zoals je in een Amerikaans strafproces een jury moet zien te overtuigen van schuld of onschuld, met alle uiterlijk vertoon en effectbejag dat op leken de grootste indruk maakt, zo wordt in de true crime ons de ene vette kluif na de andere toegeworpen. Met de grote literaire voorbeelden van het genre, zoals Truman Capotes In Cold Blood of Norman Mailers The Executioner’s Song, die vooral probeerden de waarheid te achterhalen, heeft de huidige hausse weinig meer te maken. Maar te vrezen valt dat de mediaobsessie met criminaliteit, slachtoffers en daders, ook hier steeds verder zal oprukken, zelfs in de documentaireseries.

Evil Genius: The True Story of America’s Most Diabolical Bank Heist. Regie en scenario: Barbara Schroeder. Afl. 1-4. Netflix.
    • Hans Beerekamp