Aan het Binnenhof hoort iedereen wat hij wil horen

Reacties in Den Haag

Ook Den Haag ziet Ruttes evolutie naar ‘Europeaan’ . GroenLinks en D66 hopen dat naast de toon ook zijn daden veranderen.

Minister-president Mark Rutte tijdens zijn toespraak in het Europees Parlement over de Nederlandse visie op de toekomst van de Europese Unie. Foto Jonas Roosens

Is het een visie? Is het een bekering? Is het een sollicitatie?

Het is een toespraak van Mark Rutte in het Europees Parlement waar elke Haagse politicus in kan horen wat hij of zij wil horen.

De „kentering” is evident, zegt Anne Mulder, het VVD-Kamerlid dat over Europa gaat. Bij hemzelf, bij zijn partij en ook zeker bij de premier. „Tijdens het EU-voorzitterschap (in de eerste helft van 2016, red.) en vooral met de Turkijedeal over migratie leerden we: hé, we hebben invloed, we kunnen iets bewerkstelligen.”

De „tijden zijn veranderd”, zegt PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher, vicepremier toen Rutte nog geen visie had op Europa. Na de migratiecrisis kwam de Brexit en ontwikkelde Rutte „ambitie om de koers van de EU te bepalen”. Tel daar het gedrag van Poetin, Erdogan en Trump bij op en Europese samenwerking is weer een zaak van levensbelang.

In de loop der jaren, zo zei Rutte woensdag in zijn speech in Straatsburg, zijn zijn „persoonlijke opvattingen over het belang van de EU geëvolueerd”. Hij ziet deze niet meer alleen als een interne markt waar Nederland aan verdient, maar als „een unie van wetten en waarden” die voor „veiligheid, stabiliteit en de rechtstaat” zorgt. Rutte benadrukte ook wat hij niet wil: geen ever closer union, geen ruimere begroting en geen transferunie. Maar toch, de transformatie is zelfs voor de kameleon Rutte uitzonderlijk.

‘Nu nog macht overdragen’

Bij D66 wordt dat lachend toegeschreven aan de coalitie die sinds november regeert. „Hij is zich aan het bekeren”, zegt Kamerlid Kees Verhoeven. Al is de D66’er nog niet helemaal tevreden. „Rutte durft nog geen macht aan Europa over te dragen. En hij is nog niet bereid om meer te betalen voor een beter product.”

Rutte heeft steeds gezegd dat een lidstaat minder een evenredig kleinere begroting moet betekenen, al leek hij woensdag ruimte te laten voor een hogere Nederlandse bijdrage – als die niet „disproportioneel” is.

Lees ook: Rutte bepleit sterk Europa, maar hand blijft op de knip

Weerstand tegen verdere EU-integratie is één van de weinige onderwerpen waar VVD en ChristenUnie dichter bij elkaar staan dan bij de andere twee coalitiepartijen. Stieneke van der Graaf (ChristenUnie) ziet Rutte nog niet doorslaan in zijn eurofilie. „Hij houdt zijn realistische kijk op Europese samenwerking.” En, tot haar vreugde, „hij spreekt zich uit over de rechtstaat”, waar veel zorgen over zijn in Oost-Europese landen.

Linkse oppositiepartijen GroenLinks en PvdA zijn daar blij mee. Net als met Ruttes ambities qua klimaat.

Maar er is niet alleen maar lof. Bram van Ojik (GroenLinks) hoort „een hele nieuwe toon, maar weinig concrete voorstellen”. Asscher is ontevreden dat Rutte „zich niet uitspreekt over sociale onrechtvaardigheid”. SP en PVV zijn boos over mogelijk toch een hogere EU-rekening.

Sprak woensdag een premier die het Nederlandse belang dient, of is Rutte stiekem bezig met zijn Europese toekomst? Internationaal wordt gespeculeerd dat hij ‘EU-president’ Donald Tusk zou kunnen opvolgen. Haagse politici denken dat hij daar niet mee bezig is. Al twitterde SGP’er Roelof Bisschop: „Dit lijkt wel verdacht veel op een open sollicitatie.”

    • Emilie van Outeren