Trump beloont autocraten, verzwakt zijn bondgenoten

Na de top in Singapore

Trump heeft de machtspositie van landen als Noord-Korea, China en Rusland versterkt en die van zijn belangrijkste bondgenoten in de regio – Zuid-Korea en Japan – juist verzwakt.

Kim Jong-un (L) en Donald Trump (R) lopen samen rond tijdens een pauze tussen de gesprekken in Singapore. Foto Kevin Lim/AFP Photo

Na de historische top tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in Singapore ziet de wereld ziet er plots anders uit. Niet doordat beide leiders met hun ontmoeting een doorbraak wisten te forceren in het proces van denuclearisering van Noord-Korea, want die ontbrak volledig. Ze wisten ook niet tot afspraken te komen over hoe een nucleaire ontwapening van Noord-Korea eruit zou moeten zien. Of op welke termijn die zou moeten plaatsvinden. Ze wisten zelfs geen nieuwe datum voor een vervolgafspraak af te spreken.

Maar er was wel sprake van een belangrijke wijziging in het beleid van de Verenigde Staten. Trump meldde op zijn persconferentie na afloop van de top dat hij van plan was geen gezamenlijke militaire oefeningen met Zuid-Korea meer te houden. Hij noemde die oefeningen ‘war games’: veel te duur en veel te provocerend.

Lees ook: Historisch? Trump vindt alvast van wel

Slecht nieuws voor Zuid-Korea

Zuid-Korea leek overvallen door deze aankondiging van Trump. Uit een verklaring van het Zuid-Koreaanse presidentiële paleis valt op te maken dat Seoul wel bereid is de nieuwe situatie te accepteren, maar blij kan president Moon Jae-in er nauwelijks mee zijn. De man die de top in belangrijke mate mogelijk maakte, wordt als beloning voor zijn inspanningen door Trump in een moeilijke positie gebracht. Zuid-Korea kan niet meer automatisch rekenen op de VS als sterke en betrouwbare militaire bondgenoot. Zeker niet omdat Trump ook aangaf dat hij op den duur denkt aan het terugtrekken van zijn ongeveer 28.500 manschappen uit Zuid-Korea.

Goed nieuws voor China

Eén land dat daar heel blij mee zal zijn, is China. Beijing was bang dat een toenadering tussen Kim en Trump er uiteindelijk toe zou kunnen leiden dat de Amerikaanse troepen rechtstreeks aan de grens met China kunnen komen te staan. Die kans is nu alleen maar kleiner geworden. China hoeft minder bang te zijn dat de rol van Noord-Korea als ideologische bondgenoot en als buffer tussen China en de Amerikaanse troepen wegvalt. China is ook blij dat de militaire oefeningen voorlopig van de baan zijn: die zijn ook bedoeld als afschrikking van China in de regio, maar stoppen nu ineens.

China sprak dinsdag ook voor het eerst hardop het idee uit dat de sancties tegen Noord-Korea nu wel kunnen worden verlicht of opgeschort. Geng Shuang, woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, stelde dat de VN-Veiligheidsraad „zijn best zou moeten doen om de huidige diplomatieke inspanningen te ondersteunen”. Dat zou kunnen door de sancties te heroverwegen, want „sancties zijn een middel en geen doel”. China krijgt daarvoor zeker ook de steun van Rusland.

Als de sancties inderdaad worden verlicht of opgeheven, of als China en Rusland zich er in de praktijk niet meer aan houden, valt voor Noord-Korea alle druk weg om vaart te zetten achter een vervolg op de onderhandelingen. Zeker als het land weer toegang krijgt tot voldoende olie is er geen reden tot haast meer.

Lees ook: Trump gunt leider van ‘As van het kwaad’ plek op wereldtoneel

Beangstigend nieuws voor Japan

Grote verliezer van deze top lijkt ook Japan. De Japanse premier Shinzo Abe zei dat hij blij was dat Trump met Kim gesproken heeft over het lot van in de jaren zeventig en tachtig door Noord-Korea ontvoerde Japanse burgers. Hij moet Trump daarvoor op zijn woord geloven, want in de slotverklaring is ook daarover niets terug te lezen.

Dat Trump niet alleen de militaire oefeningen staakt, maar dat hij op den duur ook het liefst zo weinig mogelijk Amerikaanse troepen in Azië stationeert, is beangstigend nieuws voor Japan. Het land is voor zijn defensie zeer afhankelijk van de VS. Japan mag sinds de Tweede Wereldoorlog geen offensief militair apparaat hebben en het voelt zich in toenemende mate bedreigd. Niet alleen door Noord-Korea, maar vooral ook door China, dat steeds agressiever en zelfverzekerder opereert in de Oost- en Zuid-Chinese Zee. Ook heeft het land geen enkele duidelijkheid gekregen over de mogelijke ontmanteling van de Noord-Koreaanse kernwapens die Japan kunnen bereiken.

Reputatiewinst voor Kim

Al met al heeft Trump zo juist zijn trouwe bondgenoten in de regio ondergraven. Hij heeft de positie van China, Noord-Korea en ook van Rusland in de regio versterkt. Het is moeilijk te zien wat de VS daar nu precies voor terugkrijgen: in elk geval geen volledige, controleerbare en onomkeerbare nucleaire ontwapening van Noord-Korea.

Trump liet zich in Singapore vooral positief uit over Kim. Hij bleek bereid om hem zonder ook maar één harde toezegging op zijn woord te geloven. Hij noemde Kim een „heel getalenteerde man die heel veel van zijn land houdt”. Hij zei ook zeker van plan te zijn om Kim uit te nodigen in het Witte Huis, want hij wil Kim nog „heel, heel vaak” ontmoeten.

Lees ook: Trump en Kim hanteren obligate formuleringen en retorische trucs

Kim heeft handig gebruikgemaakt van Trumps honger om de geschiedenisboeken in te gaan als de man die een eindelijk vrede stichtte op het Koreaanse Schiereiland. Kim kreeg zo – zonder ook maar iets in te leveren – bovendien de status van een internationaal gerespecteerd staatsman. Een leider die op voet van gelijkheid omgaat met de president van de Verenigde Staten. Die gelijkheid was ook zichtbaar in de zorgvuldig geregisseerde beelden van de top: Noord-Koreaanse vlaggen hingen om en om met Amerikaanse vlaggen. Beide leiders waren te zien in een decor dat erg leek op hoe president Trump wereldleiders ontvangt op het Witte Huis. Ze gaven elkaar een aantal keer de hand en Trump legde vriendschappelijk zijn hand op de arm van Kim, die even later hetzelfde bij Trump deed. Het waren historische beelden die bijna vloekten met de magere inhoud van de korte slotverklaring.

Hoe nu verder?

Het is gebleven bij een eerste kennismaking tussen beide leiders die de bondgenoten van Trump verzwakt heeft achtergelaten. Hoe het nu verder moet, blijft onduidelijk. Daarvoor is zelfs geen tijdschema vastgelegd. De wereld is door de top veranderd: Trump heeft de machtspositie van autocratische landen als Noord-Korea, China en Rusland versterkt en zijn belangrijkste bondgenoten in de regio, Zuid-Korea en Japan, verzwakt.

    • Garrie van Pinxteren