Mag Zijlstra naar de Wereldbank?

Oud-minister van Buitenlandse Zaken

Ex-minister Halbe Zijlstra zoekt nieuw werk, maar op steun van zijn vroegere coalitiegenoten lijkt hij niet te kunnen rekenen.

Halbe Zijlstra verlaat de Tweede Kamer. De voormalige minister van Buitenlandse Zaken moest zich verantwoorden over de leugen die hij heeft verteld over zijn ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin. Foto Martijn Beekman / ANP

Voor de coalitiepartners van de VVD kwam het op dinsdag als een verrassing: oud-minister Halbe Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) is een van de kandidaten voor de functie van bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington. Volgens het AD heeft premier Mark Rutte hem naar voren geschoven.

D66-leider Alexander Pechtold reageerde publiekelijk. Hij leek onaangenaam verrast en wees erop dat zo’n benoeming „transparantie vereist”. Het ging, zei hij, om een „prestigieuze post voor Nederland” en nu was het aan Rutte om aan te tonen dat „Zijlstra de beste papieren heeft”.

Als het zover komt.

Dat Zijlstra’s kandidatuur nu bekend is, heeft zijn kansen op de baan volgens betrokkenen aanzienlijk verkleind – vooral ook door het beeld dat hij wordt geholpen door Rutte. Daar komt bij: minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA), die samen met collega Sigrid Kaag van Ontwikkelingssamenwerking (D66) over de voordracht van een kandidaat gaat, zou bezwaren hebben tegen Zijlstra. Niet omdat de ex-minister loog over een bezoek aan de datsja van de Russische president Poetin, de aanleiding voor zijn vertrek als minister, maar omdat hij financiële expertise mist.

Rutte wilde op dinsdag niets zeggen over de mogelijke kandidatuur van zijn partijgenoot. Zijlstra zelf zegt: „Ik reageerde vroeger al nooit op speculaties over benoemingen. Dat doe ik nog steeds niet. En al helemaal niet als ik zelf word genoemd.”

De selectiecommissie, met ambtenaren van Algemene Zaken, Buitenlandse Zaken en Financiën, is nu klaar met de eerste ronde: de brieven zijn beoordeeld, de kandidaten zijn uitgenodigd voor een gesprek. Daarna worden er twee of drie gegadigden voorgedragen en uiteindelijk beslist het kabinet. Formeel moet ook nog de groep landen die Nederland bij de Wereldbank vertegenwoordigt ermee instemmen. Daarin zitten landen als Oekraïne, Armenië, Bosnië, Bulgarije, Roemenië en Cyprus.

Ploumen had geen interesse

De bewindvoerder die sinds 2013 namens Nederland bij de Wereldbank zit, oud-staatssecretaris Frank Heemskerk (Economische Zaken, PvdA), vertrekt deze zomer. Eerder dit voorjaar werd Tweede Kamerlid en oud-minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Lilianne Ploumen (PvdA) al benaderd door de selectiecommissie met de vraag of ze interesse had voor de functie. Dat had ze niet.

Dat Ploumen werd gevraagd, is opvallend: zij heeft ook geen financiële achtergrond. Haar PvdA-achtergrond maakt haar wél een logischer kandidaat dan VVD’er Zijlstra. De Wereldbank ondersteunt ontwikkelingslanden, de VVD wil het liefst minder geld besteden aan ontwikkelingshulp.

Dat Zijlstra door zijn leugen over Poetin reputatieschade opliep, wordt door een ingewijde niet ingeschat als een probleem voor deze baan. „Met Russen heb je daar weinig te maken. En of je nog wel geloofwaardig bent na zo’n soort kwestie, dat speelt in die financiële wereld niet zo.”

De coalitie werd overvallen

Zijlstra’s aftreden als minister, in februari, is bij de coalitie hard aangekomen. In de onderhandelingen over Rutte III had hij namens de VVD het meeste werk gedaan: hij wist precies wat was afgesproken – en wat niet. Hij wordt soms nog gemist in de coalitie.

Ineens moest Halbe Zijlstra (VVD) aftreden. Vreemd genoeg zag niemand in Den Haag het aankomen. Lees ook: De ontploffing van een leugen-datsja

Dat maakt het extra bijzonder dat Zijlstra’s kandidatuur daar nu weerstand oproept. Wat meespeelt: de andere partijen werden door het nieuws overvallen. Als Rutte echt een rol had in de kandidatuur, heeft hij er blijkbaar niet vooraf steun voor geregeld.

Wat het voor Zijlstra extra ingewikkeld maakt, is dat de baan bij de Wereldbank eerder al eens een duidelijke vluchtroute leek te zijn: voor Ad Melkert. De oud-PvdA-leider vertrok in 2002 naar Washington, midden in de hectische periode na de moord op Pim Fortuyn. Melkert werd bedreigd en besloot de politiek te verlaten.

Maar of de baan nu ook voor Zijlstra een vluchtroute is of niet, dat zijn naam wordt genoemd versterkt het beeld dat Haagse politici elkaar topbanen toespelen. Zelfs als iemand het Binnenhof op een vervelende manier heeft verlaten. De coalitie weet: dat is geen fraai beeld.

    • Petra de Koning
    • Barbara Rijlaarsdam