Macedonië heet straks waarschijnlijk ‘Noord-Macedonië’

Macedonië mocht van Griekenland niet bij de EU en de NAVO als het zijn naam niet zou veranderen. Daarom gaat het land na een historisch compromis nu waarschijnlijk ‘Noord-Macedonië’ heten.

Tijdens een protest begin maart schreeuwen Macedonische demonstranten in de hoofdstad Skopje leuzen tegen de mogelijke naamsvernadering van hun land. Foto GEORGI LICOVSKI/EPA

De Macedonische premier Zoran Zaev en zijn Griekse ambtsgenoot Alexis Tsipras kondigden dinsdag een volgens Zaev „historisch” akkoord aan over een nieuwe naam voor de Republiek Macedonië. Het noordelijke buurland van Griekenland moet in de toekomst ‘Severna Makedonija’ of ‘Republiek Noord-Macedonië’ heten, een naam die zowel in het buiten- als het binnenland gebruikt zal worden. Met het akkoord, dat verankerd moet worden in de Macedonische grondwet, staan beide landen dichter dan ooit bij de eindoplossing van een vreedzaam, maar al 27 jaar lang opspelend conflict. Hun complexe dispuut versperde de weg richting het Macedonische NAVO- en EU-lidmaatschap en politieke stabiliteit op de Balkan.

Nadat de republiek Macedonië in 1991 ontstond uit het verbrokkelde ex-Joegoslavië, hield Athene vol dat haar naam een claim impliceert op het grondgebied en het antieke erfgoed van de Griekse landstreek Macedonië. In die Griekse regio ligt de geboorteplaats van Alexander de Grote en lag ooit het zwaartepunt van zijn Macedonische koninkrijk. Als EU-en NAVO-lid blokkeerde Griekenland de toenadering van Skopje tot beide internationale allianties. Het verplichtte de Macedoniërs ertoe zichzelf in de VN ‘Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië’ (FYROM) te noemen.

Sprong voorwaarts

De doorbraak in de naamskwestie is een grote sprong voorwaarts voor Skopje en voor westerse hoofdsteden, die Macedonië in de westerse invloedssfeer willen houden. De afgelopen jaren laten grootmachten als Rusland, China en Turkije hun politieke en economische aanwezigheid steeds nadrukkelijker voelen op de Balkan.

„We geloven dat Macedonië een uitnodiging zal krijgen om het dertigste lid van de NAVO te worden op de top van 12 juli”, verklaarde de Macedonische premier Zaev dinsdag op een persconferentie in Skopje. Eind juni hopen de Macedoniërs ook toetredingsonderhandelingen met de EU te beginnen. De Russische ambassadeur bij de EU, Vladimir Chizhov, verklaarde begin juni dat zijn regering „blij zou zijn om de naamskwestie opgelost te zien, maar we zullen niet applaudisseren als Macedonië onderdeel van de NAVO wordt”.

Hernieuwde hoop op toekomstig EU-lidmaatschap zou ook voor een nieuw elan zorgen in de binnenlandse politiek in Skopje. Onder de voorgaande regering van de rechts-conservatieve VMRO-partij verzandde Macedonië verder in internationaal isolement, corruptie en autoritair getint nationalisme. Ex-premier Nikola Gruevski liet het stadscentrum van Skopje ombouwen tot een pseudo-antiek pretpark met beelden van Alexander de Grote en zijn familieleden.

Linkse regeringen

Dat was de Grieken, die Alexander voor zichzelf claimen, een doorn in het oog. Gruevski staat inmiddels voor de rechter wegens diverse vormen van corruptie. Met linkse regeringen aan het roer in Athene en, sinds mei 2017 ook in Skopje, werden de gestolde onderhandelingen de afgelopen maanden opnieuw vloeibaar.

Mogelijke obstakels zijn er evenwel nog steeds. De naams- en grondwetsverandering moet nog goedgekeurd worden door de Macedonische bevolking in een referendum in de herfst. Daarna moet ook het Griekse parlement erover stemmen. Aan Griekse zijde bestaat veel weerstand.

Honderdduizenden mensen demonstreerden de afgelopen maanden in talrijke Griekse steden tegen een naam voor hun buurland waarin de term ‘Macedonië’ voorkomt. Zij vinden dat zij een monopolie hebben op de naam, verbonden aan het koninkrijk van Alexander.

Ook in Skopje protesteerden duizenden Macedoniërs begin juni tegen het aannemen van een nieuwe naam die hun nationale identiteit zou aantasten. Al blijft de naam van hun taal dezelfde: Macedonisch. Wel zal het akkoord formeel aangeven dat het om een Slavische taal gaat.

Lees ook: De Grieken eisen ‘Macedonië’ voor zichzelf op

Steun van de oppositie

De Griekse Defensie-minister Panos Kammenos, leider van Onafhankelijke Grieken, de rechtse coalitiepartner van Tsipras, verklaarde al dat hij tegen een akkoord zou stemmen in het parlement. Dat betekent dat Tsipras op zoek moet naar steun van de oppositie.

De conservatieve Macedonische president Gjorge Ivanov, van VMRO-signatuur, sprak zich voor het bekendmaken van het akkoord uit tegen de grondwetswijziging die nodig is om de naamsverandering permanent te maken en bindend voor binnenlands gebruik.

Maar nu beide regeringen hun politieke kapitaal ingezet hebben om tot een akkoord te komen, lijkt een duurzame uitkomst toch dichtbij. Op zijn persconferentie verklaarde Zaev dinsdag: „Er is geen weg terug.”

    • Roeland Termote