De regels voor reddingen op zee stammen uit 1979

Migranten

De nieuwe Italiaanse regering weigerde 629 bootvluchtelingen aan land te laten. Wat zijn eigenlijk de regels voor reddingen op zee?

Gereddemigranten aan boord van een rubberboot, op weg naar de Aquarius. Dit schip krijgt geen toestemming ze in Italië aan land te brengen. Foto Reuters

De hulporganisaties die mensen voor de kust van Libië oppikken omdat zij in de problemen zijn gekomen, werken daarbij veelal volgens internationale, wereldwijde afspraken over Search and Rescue (SAR), ook om verwijten te voorkomen dat zij bootmigranten gaan ‘ophalen’ . Die regels zijn overigens niet opgesteld met een situatie als die in Libië in gedachte, waar mensensmokkelaars migranten in niet-zeewaardige bootjes de zee op sturen.

1. Wat zijn de regels?

Het belangrijkste document voor SAR-acties is de Conventie van Hamburg uit 1979, die een paar keer is aangevuld. Daarin staat dat alle schepen mensen op zee moeten helpen als ze in ernstig en dreigend gevaar zijn. Dat nalaten is strafbaar. Daarom zijn het ook vaak koopvaardijschepen die bootmigranten in nood helpen. Dat is ook zaterdag gebeurd: SOS Méditerranée twitterde dat zo’n 400 mensen in eerste instantie waren opgepikt door koopvaardijschepen en te hulp geschoten boten van de Italiaanse marine en kustwacht. Dergelijke SAR-acties worden uitgevoerd onder regie van een Maritiem reddings-en coördinatiecentrum (MRCC). De verdragslanden hebben zich verplicht zo’n centrum op te zetten.

Lees ook: Italië voelt zich gesteund in harde lijn na Spaanse geste

2. Waarom wordt het MRCC in Rome ingeschakeld voor reddingsacties bij Libië?

Omdat Libië niet alle afspraken is nagekomen. De Middellandse Zee is verdeeld in SAR-zones waar landen eerstverantwoordelijke zijn – die van Italië en Malta overlappen elkaar enigszins. Maar in de Libische SAR-zone is geen bijbehorend centrum. Daarom wordt voor noodsituaties daar meestal contact gezocht met het MRCC in Rome. Het centrum waarmee het eerst contact wordt gezocht, is verantwoordelijk voor het verdere verloop van de operatie en het in veiligheid brengen van de geredde mensen.

3. Wordt zo bepaald naar welk land geredde mensen worden gebracht?

Niet vanzelf. In theorie kan een eerste noodsignaal ook worden verstuurd naar bijvoorbeeld het centrum in Bergen (Noorwegen) of in Den Haag. Afspraak is dat de coördinatoren op zoek gaan naar de dichtstbijzijnde veilige haven en dat de ondertekenaars van de Hamburg-conventie zo’n veilige haven bieden indien nodig. ‘Veilig’ betekent in dit verband dat de gereddenen geen kans lopen vervolgd te worden (daarom brengen hulporganisaties bootmigranten niet terug naar Libië) en dat hun eerste hulp kan worden geboden en in hun eerste behoeftes kan worden voorzien (wegens de aantallen vallen daarom ook de nabije Tunesische havens af). Ondanks dreigementen om ermee te stoppen, heeft Italië in het verleden altijd schepen met bootmigranten toegelaten in zijn havens.

4. Waarom was er dan ruzie tussen Italië en Malta?

Malta heeft niet alle elementen uit de SAR-afspraken ondertekend en heeft in de praktijk veel minder geredde bootmigranten toegelaten dan je op grond van zijn ligging tussen de Italiaanse laars en Noord-Afrika zou verwachten. Ook deze zondag gaf Malta niet thuis – de eerste reddingsacties waren in het Libische SAR-gebied. Malta aanvaardt wel helikoptervluchten met geredde bootmigranten die dringend medische hulp nodig hebben. Eind vorige week weigerde Malta nog een schip van een Duitse hulporganisatie met 126 migranten. Dat mocht toen nog aanleggen in het Siciliaanse Pozzallo.

Ook nu dreigt een poging Europees asielbeleid op te zetten weer vast te lopen: Italië wil niet meer wachten

5. Hoe verdedigt Italië zijn harde opstelling?

Minister van Binnenlandse Zaken Salvini twitterde maandag: „Het redden van levens op zee is een plicht, maar Italië veranderen in een enorm vluchtelingenkamp is dat niet. Italië is ermee gestopt het hoofd te buigen en te knielen. Dit keer IS ER IEMAND DIE NEE ZEGT.” En minister Toninelli van Infrastructuur, die formeel het besluit moet nemen over toelating van schepen, twitterde: „Het is dit keer noodzakelijk dat iedereen begrijpt dat het internationale recht niet een Italië voorziet dat aan zijn lot is overgelaten. We zullen altijd levens blijven redden, maar Malta is het waarschuwingslampje voor een Europa dat moet veranderen.”

    • Marc Leijendekker