Historisch? Trump vindt alvast van wel

Top in Singapore

Hun gezamenlijke verklaring zou „een voorbode van vrede” zijn, maar de Kim-Trump-top draaide vooral om beeldvorming.

Kim en Trump voordat ze de gezamenlijke verklaring tekenen na hun ontmoeting. Foto EPA

Na afloop van de ondertekening van zijn ‘gezamenlijke verklaring’ met Kim vraagt de Amerikaanse president Trump of de Noord-Koreaanse leider nog iets te zeggen heeft. Kim antwoordt dat hun beider landen met deze verklaring „het verleden achter zich” laten. „De wereld gaat een belangrijke verandering zien. Ik wil president Trump bedanken dat hij deze ontmoeting mogelijk heeft gemaakt”, voegt hij daaraan toe. Eerder op de dag noemde hij de top al een „voorbode op vrede”.

Daarna is het voor de Noord-Koreanen voorbij. Zonder een gezamenlijke persconferentie vertrekt Kim naar zijn hotel, waar hij zich vermoedelijk klaarmaakt om terug te vliegen naar Noord-Korea. Anders dan in Panmunjom, waar hij de media tegemoet trad nadat de Zuid-Koreaanse president Moon en hij hun gezamenlijke verklaring hadden ondertekend, blijft hij daar dit keer niet op wachten.

Trump daarentegen doet er op de persconferentie alles aan om aan te geven dat de top wel degelijk belangrijk en historisch is. Trump spreekt nadat in het Koreaans en Engels eerst een minutenlange video is getoond, waarin met opkomende zonnen en beelden van oorlog en technologie de keus tussen een glorieuze toekomst of een nucleair Armageddon wordt voorgespiegeld. Trump heeft dit filmpje ook aan Kim getoond, zegt hij.

Lees ook het verslag van de ontmoeting tussen Amerika en Noord-Korea: Kim: vooroordelen bedekten onze ogen en oren

Hun onderhoud heeft effect gehad, meent Trump. Zo roemt hij de toezegging van Kim dat er nog meer nucleaire faciliteiten zullen worden uitgeschakeld, maar volgens Trump is dit te laat afgesproken om nog in de overeenkomst te worden opgenomen. Verder zegt Trump dat de sancties nog niet zullen worden opgeheven. De VS houden voorlopig wel op met ‘war games’ in het gebied, aldus Trump, waarmee hij de Amerikaanse militaire oefeningen in Zuid-Korea bedoelt. Dat is een bijzonder grote concessie aan Kim in ruil voor helemaal niets van de kant van Noord-Korea. Trump noemt de militaire oefeningen veel te duur en ook niet passend op dit moment. Het is niet duidelijk wat dit voor gevolgen heeft voor de veiligheid van Zuid-Korea en van de andere bondgenoten van de VS in de regio, noch of dit van tevoren met de bondgenoten is besproken of dat het gaat om een spontaan gebaar van Trump. Ook stelt hij dat Zuid-Korea en Japan de Noord-Koreanen economisch zullen steunen. „En de VS zullen hen niet hoeven helpen.”

Trump grossiert in hyperbolen

Trump benadrukt dat Kim volgens hem serieus van plan is om Noord-Korea te ontwapenen. De Amerikaanse president ziet dit als de grootste garantie dat Kim zich dit keer wel aan zijn woord zal houden en zijn kernwapens zal ontmantelen.

Relatief veel vragen op de persconferentie gaan over de mensenrechtensituatie in Noord-Korea. Trump zegt eerst dat daar relatief kort over was gesproken, omdat ‘denuclearisering’ het belangrijkste agendapunt was. Later zegt hij dat er wel degelijk uitgebreid over is gesproken.

Trump is er duidelijk veel aan gelegen de top zo veel mogelijk gewicht te geven. Hij spreekt daarbij vooral in hyperbolen. Hij noemt Kim een „heel getalenteerde man die heel veel van zijn land houdt”. Hij zegt ook zeker van plan te zijn om Kim uit te nodigen in het Witte Huis, want hij wil Kim nog „heel, heel vaak” ontmoeten.

Trump wordt ook gevraagd of hij Kim als een gelijke beschouwt. Hij antwoordt: „Ik zie dat niet zo. Ik zal doen wat in mijn vermogen ligt om de wereld een veiliger plek te maken.” Hij zegt ook: „Ik moet zeggen als het feit dat ik naast Voorzitter Kim op een podium zit, ons 30 miljoen gespaarde levens oplevert, en misschien meer, dan ben ik zeker bereid op dat podium te zitten en zeker bereid om naar Singapore te reizen.”

Lees ook: Applaus, emoties en scepsis in Seoul

De top overziende kan gezegd worden dat sprake is van een eerste kennismaking tussen beide leiders, en niet meer dan dat. Er is zelfs geen tijdschema op papier vastgelegd dat specificeert wanneer beide leiders of hun vertegenwoordigers elkaar weer ontmoeten; de verklaring stelt alleen dat het van Amerikaanse kant minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo zal zijn die verdere besprekingen gaat leiden, en dat Noord-Korea een „passende hooggeplaatste functionaris” zal afvaardigen om „zo snel mogelijk” te werken aan een nadere uitvoering van de afspraken.

Van een specifiek tijdpad voor denuclearisering is al helemaal geen sprake, noch van een definitie van wat beide landen precies bedoelen met die term. Wat Noord-Korea daarvoor moet doen en wat eventueel de VS, is nog net zo onduidelijk als voor de top. Van de term „complete, volledige en controleerbare nucleaire ontwapening” van Noord-Korea is in de verklaring al helemaal geen sprake.

De top is in ieder geval niet mislukt

Dat alles lijkt vooral in het belang van Noord-Korea: het land heeft niets hoeven waar te maken van de grote beloftes waarmee het (samen met Zuid-Korea) Trump wist te verleiden tot de topontmoeting: het opgeven van zijn nucleair arsenaal. Kim is op het internationale toneel behandeld als een gelijke van Trump: op zich voor Kim al een belangrijk resultaat.

Maar misschien blijkt het beperkte concrete resultaat van de top voor het moment voldoende: de top is niet mislukt, Trump kan de top internationaal presenteren als een doorbraak: beide landen gaan verder praten. Daarmee lijkt in elk geval de mogelijkheid dat de landen met elkaar in oorlog raken voorlopig van de baan.

Opvallend is de reactie van China. De woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, stelde dat na de top de VN-Veiligheidsraad „haar best zou moeten doen om de huidige diplomatieke inspanningen zou moeten ondersteunen”, en wel door de sancties te heroverwegen, want „sancties zijn een middel en geen doel”. Ook Rusland maakte eerder duidelijk dat de sancties moeten worden opgeheven omdat er vooruitgang zou zijn in het vredesproces. Als China er ondertussen toe overgaat om de sancties vast eenzijdig te verlichten, dan kan dat cruciaal blijken voor Noord-Korea.

Lees ook wat Trump en Kim voorgeschoteld kregen in Singapore: Een lunchmenu vol politieke gestes

Over de beeldvorming van de top is van te voren duidelijk zorgvuldig nagedacht. Kim en Trump lopen tegen een achtergrond van een dozijn Noord-Koreaanse en Amerikaanse vlaggen over een rode loper naar elkaar toe en schudden elkaar langdurig de hand. Hierna lopen ze samen naar de onderhandelingsruimte, Trump klopt Kim op de schouder, later raakt Kim even Trumps arm aan. Vervolgens zitten Trump en Kim samen, met een laag tafeltje tussen hen in: een decor dat niet anders is dan bij topontmoetingen in het Witte Huis. Kim krijgt een opgestoken duim van Trump en opnieuw reikt de Amerikaan hem de hand.

Zo sluit Trump voor het oog van de camera’s vriendschap met misschien wel de meest beruchte dictator van de wereld, terwijl hij kort daarvoor nog zijn westerse partners schoffeerde op de G7 in Canada.

Correctie (13 juni 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de plaats Panmunjom foutief gespeld als Panmunjon. Dat is hierboven aangepast.

    • Garrie van Pinxteren