Dit is het ergste jargon in de rechtspraak

Japke-d. vraagt door Er zijn ook rechters die strijden voor heldere taal. Japke-d. Bouma sprak met één van hen: Joyce Lie.

Illustratie Tomas Schats

Je hebt dorre, stoffige rechters die vanuit hun ivoren toren over de burger oordelen – Joyce Lie is anders. Zij is ook rechter, bij de rechtbank Oost-Brabant, maar zij vertelt daar elke dag over op Twitter, midden in de samenleving. Haar missie is de rechtspraak voor iedereen begrijpelijk te maken.

Vorig jaar bedacht ze daarom, samen met de landelijke ‘werkgroep Klare Taal’ van de rechtspraak, een prijs: de Klare Taalbokaal, voor het duidelijkst geschreven vonnis van het jaar. Afgelopen donderdag werd de prijs voor de tweede keer uitgereikt, aan drie rechters en een griffier van de Bossche rechtbank, voor een uitspraak over gedumpt drugsafval. Vorig jaar zat ik zelf in de jury van die prijs, dit jaar niet. Ik was dus ‘onafhankelijk’ en belde Joyce Lie over haar missie: rechtspraak zonder jargon en jeukwoorden.

Vonnissen zijn soms zo droog – niet om dóór te komen, als leek.

„Ja, dat moet dus anders.”

Mijn favoriete schrijver Michael Connelly schrijft heel sappig over rechtszaken. Het kan dus wél.

„Een vonnis is geen entertainment, het hoeft geen jongensboek te worden. Maar ik vind wel dat het toegankelijk geschreven moet zijn, zodat iedereen het makkelijk kan lezen.”

Hoe schrijf je saaie materie helder op?

„Het ís dus niet saai, dat is het misverstand. Wat ik op Twitter probeer te laten zien is dat heel veel zaken veel interessanter zijn dan je denkt, en vooral dat ze ons allemaal aangaan.”

Zaken zijn vaak ingewikkeld.

„Rechters zeggen dat soms ook tegen me: dit is te ingewikkeld om helder uit te leggen. Dat klopt niet, je kunt álles helder uitleggen. En dat moet ook, want je schrijft voor de burger, niet voor de rechters of voor de advocaat.”

Het winnende vonnis van de Klare Taalbokaal dit jaar gaat over drugsafval in een weiland. Dat had ik zelf sexyer opgeschreven.

„Een rechter moet zich aan de gepresenteerde feiten houden en reageren op het verweer. Hij kan het natuurlijk niet spannender maken op punten waar de zaak niet over gaat.”

Het is ook een vrij lang vonnis.

„Soms wordt een vonnis langer als je juridisch jargon wat beter uitlegt. Dat vind ik niet erg. Als het maar helder is.”

Je noemt jezelf op Twitter een ‘taalzeloot’, een taalfanaticus. Voer je een heilige oorlog?

„Bijna wel, haha. Ik hou erg van taal. Maar het is ook een noodzakelijke strijd, vind ik. Zeker sinds ik op Twitter zit, weet ik dat burgers veel zaken die wij rechters heel normaal vinden, volstrekt niet begrijpen. Neem alleen al het woord ‘gerecht’. Dat is de verzamelnaam voor rechtbanken en hogerberoepscolleges. Maar de meeste mensen zullen aan een bord eten denken. Ik tenminste wel.”

Ik vind ‘in eerste aanleg’ altijd heel grappig. Dan denk ik aan borstvoeding.

„Ha, ja! Het betekent: de eerste rechtbank waar een zaak dient.”

Wat vind je jouw ergste jeukwoorden?

„O, dat zijn er een hoop! Vooral van archaïsche woorden krijg ik jeuk: thans, reeds, voorts, onderhavige, hetgeen, omtrent, blijkens, tevens en voormelde, als in: het ‘voormelde rapport’. Maar ook: vorenstaande, vorenoverwogene.”

Vorenstaande, vorenoverwogene? Euh, wat?

„Ja, pff, hou maar op, dat betekent: wat eraan voorafging. Je kunt in veel gevallen net zo goed ‘dus’ zeggen.”

Ik hoor ook nog weleens: ‘heden verscheen voor mij ter zitting’.

„Ja, vreselijk! Dan denk ik altijd aan een toverstokje. Zo van: poef! Daar stond de verdachte ineens. Schrijf gewoon: hij is naar de zitting gekomen.”

Je houdt niet van ouderwetse taal?

„Nou, daar hou ik juist heel érg van. Een woord als ‘mitsgaders’ bijvoorbeeld, prachtig. En ik hou ook van lange, meanderende zinnen. Maar niet in een vonnis.”

Maar je vindt één woord het allerergst, toch? Daar heb je het héél vaak over, op Twitter.

„Haha, ja. Dat is ‘welke’. Als in: de man welke door de verdachte op zijn hoofd werd geslagen. AF-SCHU-WE-LIJK! Ik denk dat mensen het gebruiken om slimmer over te komen. Maar ik vind het een potsierlijk woord. Zeg gewoon: de man die op zijn hoofd geslagen werd. ‘Welke’ is zo lelijk. Ik noem het gebruik ervan de ‘verwelking’ van de Nederlandse taal.”

Weg ermee.

„Dat lijkt me duidelijk.”

Jeuktweets van de week

    • Japke-d. Bouma