Deze twee Brexitdebatten gaan de koers van May bepalen

Met twee lange debatten over de Brexit op het programma, worden het spannende dagen voor premier Theresa May. Wat staat er op het spel?

Gezien het feit dat de datum van uittreding — 29 maart 2019 — vaststaat, betekent dit dat May tot eind november heeft om een akkoord met de EU te sluiten. Foto AFP Photo

Het Britse Lagerhuis is begonnen met de eerste van twee marathondebatten over de Brexit. Premier Theresa May wil er alles aan doen om de eenheid te bewaren en haar Brexitkoers door te drukken. Door middel van vijf vragen laat onze correspondent Melle Garschagen het belang van deze debatten zien.

1. Waarom is dit debat belangrijk?

Het Lagerhuis behandelt deze dinsdag en woensdag de Brexitwet, die het Britse uittreden uit de EU mogelijk maakt. Het is taaie en technische materie, die eveneens politiek explosief is. De inhoud van de wet bepaalt voor een deel hoe de Brexit eruitziet: hard of zacht. In de uittredingswet worden zaken behandeld zoals hoe EU-bevoegdheden worden overgeheveld en welke procedures gelden om EU-regels weer Brits te maken. Aanvankelijk wilde de regering van Theresa May alles in een sessie van twaalf uur proppen, maar dat vonden Lagerhuisleden te gortig. Nu trekken ze twee dagen uit voor de behandeling van de Brexitwet.

Lees ook: Na de Brexit toch maar het Noorse model?

2. Waarom is het Lagerhuis nu aan zet?

Britse politici zijn aan het pingpongen. Zo heet het als een wet heen en weer wordt gestuurd tussen het Lager- en Hogerhuis. In mei rondde het Hogerhuis de behandeling van de wet af. Dat leverde politiek vuurwerk op. De benoemde Lords en Baronessen zijn een stuk mondiger over de Brexitkoers dan de gekozen volksvertegenwoordigers in het Lagerhuis. Ze voerden tegen de wil van May vijftien amendementen door, een krachtig signaal.

Het is nu weer aan het Lagerhuis om over die amendementen te stemmen. Een paar van die voorgestelde veranderingen kunnen grote gevolgen hebben voor de koers van May. Zo eist het Hogerhuis dat May de onderhandelingen met Brussel vroegtijdig aan het parlement voorlegt voor een „betekenisvolle stemming”.

Britse volksvertegenwoordigers moeten het onderhandelingsresultaat kunnen afschieten en May opdragen terug naar Brussel te gaan voor nieuwe gesprekken. Daar moet ruimte voor worden gemaakt. Gezien het feit dat de datum van uittreding — 29 maart 2019 — vaststaat, betekent dit dat May tot eind november heeft om een akkoord met de EU te sluiten.

May zegt dat zo’n deadline haar onderhandelingspositie ondermijnt. De Europese Commissie komt dan pas over de brug met een realistisch voorstel nadat het Lagerhuis een eerste akkoord heeft afgeschoten. May is bang dat de EU-commissie haar dan niet meer serieus neemt.

3. Waar moeten wij op letten?

Op de totalen. Alles heeft te maken met de rekensom die Britse politici momenteel maken. Op het eerste gezicht is er in het Lagerhuis een meerderheid om een zachte Brexit door te drukken. Tel de fracties van Labour, de Schotse nationalisten, de LibDems en de Green Party op en je komt op 305 zetels. Dat is geen meerderheid (er zijn 650 zetels in totaal) om een zachte Brexit door te duwen. Er zijn echter pakweg twintig Conservatieven, de zogenoemde rebellen, die ook willen dat een meer pro-Europese koers gevaren wordt. Met hun stem erbij is er wél een meerderheid. Klinkt rechtdoorzee, maar dat is het niet.

Kranten zoals The Sun voeren de druk op het lagerhuis flink op.

De twintig Tory-rebellen willen geen harde Brexit, maar ze weten ook dat meestemmen met de oppositie paniek oplevert binnen de partij. De kans is aanzienlijk dat May dan moet aftreden, dat er verkiezingen plaatsvinden, Labour aan de macht komt en Jeremy Corbyn 10 Downing Street betreedt. Het spel dat nu gespeeld wordt, is dat de dwarsliggers binnen de Tories zo veel mogelijk invloed proberen uit te oefenen op de Brexitkoers van May, zonder dat ze gedwongen worden openlijk tegen haar plannen te stemmen. Tegelijkertijd duwen Brexiteers terug. Zij kunnen rekenen op circa zeventig fractieleden die juist een harde Brexit willen. Zij zijn in het Lagerhuis in de minderheid, maar beschikken wel over genoeg stemmen om een interne leiderschapsverkiezing bij de Tories te ontketenen.

Het risico is dus groot. Dat beseffen de Tories ook. Vooralsnog proberen ze de zaak te sussen. Enkele rebellen als Nicky Morgan en Stephen Hammond bereikten een compromis met hardliners Jacob Rees-Mogg en Bill Cash. Het Hogerhuis wil dat de regering stappen onderneemt om te zorgen dat het Verenigd Koninkrijk na de Brexit een douane-unie vormt met de EU, zodat goederen tariefvrij verhandeld kunnen worden. Het compromis van de Tories rept nu over een douane-arrangement, een formulering die inhoudelijk weinig betekent maar wel een uitweg biedt die de lieve vrede bewaart.

Lees ook: Britten willen na Brexit niet uit Europees satellietproject

4. Kan het echt spannend worden voor Theresa May?

De kans is het grootst dat zij de stemming over de ‘betekenisvolle stemming’ in het parlement verliest. De andere amendementen van het Hogerhuis zijn minder kansrijk, ook omdat de Labourpartij intern verdeeld is.

Labourleider Jeremy Corbyn weigert bijvoorbeeld zich achter het amendement te scharen waarin de regering oproept na de Brexit zoals Noorwegen onderdeel te blijven van de Europese interne markt. De meeste pro-Europese Labourpolitici zien deze optie wel zitten. Met een verdeel-en-heers-tactiek en wat semantische trucjes kan May goed wegkomen, maar zal ze inhoudelijk geen centimeter opschieten.

5. Als dit voorbij is, heeft het Verenigd Koninkrijk een definitief Brexitstandpunt?

Nee. Dat is het probleem met de tactiek van de Britse politiek: telkens schuiven zij het probleem voor zich uit. Het partijbelang — Labour en de Conservatieven bijeen houden — is belangrijker dan het landsbelang, namelijk een breed gedragen en coherent standpunt formuleren om zo goed mogelijk in Brussel te onderhandelen.

Het parlement moet nog een nieuwe handels- en douanewet behandelen en zal zich over het eindresultaat van de onderhandelingen moeten buigen. De netelige Brexitkwesties die nu vakkundig weggemasseerd worden zullen terugkomen.

    • Melle Garschagen