Teruglezen: zo verliep de historische ontmoeting tussen Trump en Kim

We sluiten dit liveblog over de top in Singapore

De top in Singapore zal niet de geschiedenis ingaan als het moment waarop de knoop werd doorgehakt over denuclearisering van het Koreaanse schiereiland. Toch is de handdruk tussen Kim en Trump op zichzelf al een historisch feit. Dit is wat er vanochtend en afgelopen nacht gebeurde:

  • Omstreeks 03.00 uur Nederlandse tijd was de langverwachte ontmoeting tussen Donald Trump en Kim Jong-un. Voor het eerst in de geschiedenis schudde een Noord-Koreaanse leider de hand van een Amerikaanse president.
  • De foto die de geschiedenisboeken in kan: de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un schudt de hand van de Amerikaanse president Trump. Foto Evan Vucci / AP Photo

  • Na een privégesprek, een lunch en een korte wandeling werd aangekondigd dat er een slotverklaring ondertekend zou worden. De inhoud daarvan was tot het tekenen onbekend.
  • In de uiteindelijke verklaring stonden geen harde afspraken, maar wel een intentieverklaring en een niet-bindende overeenkomst op vier punten:
    - De banden tussen Noord-Korea en de VS worden aangehaald
    - De partijen streven naar duurzame vrede op het Koreaanse schiereiland
    - Noord-Korea bevestigt dat het zich zal inzetten voor volledige denuclearisering van het Koreaanse schiereiland
    - Er zullen stoffelijke overschotten worden gerepatrieerd van militairen die zijn gesneuveld tijdens de Korea-oorlog
  • In een persconferentie naderhand gaf Trump aan de gezamenlijke militaire oefeningen met Zuid-Korea op te zullen schorten, maar de sancties tegen Pyongyang in stand te houden. Zuid-Korea vroeg om verduidelijking.
  • Na de top kwamen internationale reacties. De Russische minister van Defensie bood hulp aan bij het ontwapenen van het Koreaanse schiereiland. De Japanse premier Abe noemde de top "een stap in een allesomvattende oplossing", de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in noemde het een "moedige stap" van beide leiders - hoewel Moon afgelopen nacht amper heeft geslapen van de spanning. Ook China was tevreden: Beijing stelde dat er een "vredesmechanisme" moet komen om de zorgen van Noord-Korea weg te nemen.

Trump neemt met gebalde vuist afscheid

Het Amerikaanse regeringsvliegtuig is opgestegen vanuit Singapore na de afsluitende persconferentie van president Trump. Met gebalde vuist en een zwaai stapte de Amerikaanse president Air Force One in. Het vertrek was iets eerder dan gepland, Trump gaf als reden dat "er niets meer te doen was".

US President Donald Trump pumps his fist and waves as he boards Air Force One to depart Singapore after the #TrumpKimSummit https://t.co/XauK3mt6H9

(Video: Reuters) pic.twitter.com/e0LnrKAaCc

— Channel NewsAsia (@ChannelNewsAsia) June 12, 2018

Donald Trump is onderweg naar huis

Trump verlaat in zijn zogenoemde motorcade het complex waar de top plaatsvond. Foto Lynn Bo Bo

Donald Trump is in de auto gestapt richting huis. Hij wordt, zoals altijd, vervoerd met The Beast. Een gepantserde dienstauto die zo'n beetje alle denkbare aanvallen moet kunnen weerstaan. Kim toonde eerder vandaag interesse in de auto, die Trump hem tijdens een wandelingetje tussen de gesprekken graag even liet zien.

Kim zelf laat zich rondrijden in een gepantserde Pullman-uitvoering van een Mercedes S-Klasse.

Noord-Korea-deskundige Casper van der Veen beantwoordde live vragen van onze lezers

Via Facebook beantwoordde onze Noord-Korea-deskundige Casper van der Veen vragen van lezers over de ontmoeting tussen Donald Trump en Kim Jong-un. Op Facebook kun je de video terugkijken. Blijven er nog vragen onbeantwoord? Stel ze in de reacties onder de video op Facebook en dan zal Casper erop reageren.

Moon: moedige stap van Trump en Kim

Zuid-Korea is zeer verguld met de "historische" bijeenkomst van dinsdag en zal alles in het werk stellen om samen met de Verenigde Staten, Noord-Korea en de internationale gemeenschap "ervan verzekerd te zijn dat de overeenkomst volledig geïmplementeerd kan worden". Dat zegt president Moon Jae-in in een verklaring, die gedeeld werd door een Amerikaanse journalist.

"Toen ik met Leider Kim Jong-un sprak in het Huis van Hereniging (...) en gisteren aan de telefoon zat met president Trump, zag ik het succes van de top al voorzichtig aankomen. Zeventig jaar verdeeldheid en vijandigheid hebben echter een duistere schaduw geworpen die het moeilijk maakt om te geloven wat er eigenlijk voor onze ogen gebeurt."

Moon prijst de "moed en toewijding" die Kim en Trump aan de dag hebben gelegd om "zich niet neer te leggen voor de verouderde en bekende realiteit, maar een moedige stap richting verandering te zetten". Ook Kim heeft voor een "historisch moment" gezorgd door "een eerste moedige stap richting de wereld" te zetten, aldus Moon:

"Dit is nog maar een begin en er zullen vele moeilijkheden voor ons liggen, maar we zullen nooit terugkeren naar het verleden en deze dappere reis nooit opgeven. Geschiedenis is een weerspiegeling van mensen die actie ondernemen en een uitdaging aangaan."

Abe: verklaring een stap richting een oplossing

De Japanse premier Shinzo Abe is blij dat er een gezamenlijke verklaring ligt van Trump en Kim Jong-un, maar hij beschouwt het als een "een stap in een allesomvattende oplossing", meldt persbureau Reuters.

Japan wil dat Noord-Korea volledig, controleerbaar en onomkeerbaar denucleariseert. Dat was ook de inzet van de Verenigde Staten. De landen zijn overeengekomen dat er aan "volledige denuclearisering van het Koreaanse schiereiland" gewerkt wordt, maar wat dat wat Pyongyang behelst ten aanzien van buitenlandse strijdkrachten, is vooralsnog onduidelijk.

Verder heeft Abe Trump bedankt voor het ter sprake brengen van de "ontvoeringskwestie", zoals hij het noemde. Japan heeft geëist dat Kim alle Japanners vrijlaat die het land heeft ontvoerd om Noord-Koreaanse spionnen op te leiden.

Premier Abe spreekt in zijn ambtswoning in Tokio met de pers. Foto Issei Kato/Reuters

'Rusland wil helpen bij denuclearisering'

Rusland is bereid te helpen bij de denuclearisering van Noord-Korea. Dat heeft de Russische onderminister van Defensie Jevgeni Serebrennikov gezegd tegen persbureau RIA, meldt Reuters.

Moskou zegt optimistisch te zijn over de uitkomst van de gesprekken en zegt te hopen dat ze gevolg zullen krijgen. Wel wijst Serebrennikov erop dat nog onduidelijk is hoe de beloften van dinsdag ingevuld zullen worden. De Amerikaanse president kan wispelturig zijn, zegt hij:

"De Amerikaanse president heeft zekere mate van onvoorspelbaarheid aan de dag gelegd, hij kan zijn beslissingen meerdere keren per dag drastisch veranderen."

Trump beëindigt de top

De persconferentie van Donald Trump zit er op. Hij sprak ruim een uur met de pers over zijn ontmoeting met Kim, maar het werk zit er nu op, aldus de president:

"Ik heb het lang niet rustig aan kunnen doen, en nu ga ik het min of meer rustig aan doen."

Met het einde van de persconferentie komt ook een einde aan de top, die volgens Trump, hoewel er nog veel werk te verzetten is, een doorslaggevend succes was:

"We hebben goed werk geleverd, maar als je de bal niet over de doellijn krijgt, is dat niet genoeg. Bedankt, en soort van gefeliciteerd allemaal."

'Noord-Korea zou een mooie plek zijn voor een hotel'

Donald Trump heeft ook met Kim Jong-un gesproken over de vastgoedkansen in Noord-Korea. De leiders spraken over hoe modern Singapore is, aldus de Amerikaanse president. Dat hoeft Noord-Korea niet direct over te nemen, zei hij:

"Misschien wil je een kleinere versie, zonder de treinen en alles zo goed als het maar zijn kan. Misschien wil je dat niet, dat is aan de mensen."

Toch ziet Trump wel mogelijkheden voor wat projectontwikkeling:

"Bijvoorbeeld: ze hebben geweldige stranden. Dat zie je toch altijd als ze hun kanonnen afvuren op de oceaan? Ik zei: zou dat geen geweldig appartement kunnen opleveren? Ik heb gezegd: in plaats van dat je dat doet, zou je daar de beste hotels ter wereld neerzetten. Bekijk het vanuit een vastgoedperspectief: je hebt Zuid-Korea, je hebt China, en jij bezit het land halverwege. Nou, hoe erg is dat? Het is geweldig."

Foto Saul Loeb/AFP

Trump: top had zonder dood van Warmbier niet plaatsgevonden

Trump sprak tijdens de persconferentie met bewondering over de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. “Hij is zeer getalenteerd. Hij nam op 26-jarige leeftijd een situatie over en heeft het volgehouden”, aldus Trump. “Ik zei niet dat hij aardig was.”

Trump sprak ook over de dood van Otto Warmbier, een student die in 2016 naar Noord-Korea reisde en werd gearresteerd na het stelen van een vlag. In 2017 werd de man in comateuze toestand vrijgelaten, enkele dagen later overleed hij.

Volgens Trump zou de top van dinsdag nooit hebben plaatsgevonden zonder de dood van Warmbier: “Hij is niet voor niets gestorven.”

Twitter avatar CBSNews CBS News Reporter: Why are you so comfortable calling Kim Jong Un "very talented?" President Trump: "Well, he is very talented. Anybody that takes over a situation like he did at 26 years of age and is able to run it and run it tough. I don't say he was nice." https://t.co/0GKdLYDYlc https://t.co/iyreFRsWTJ

Trump: VS en Zuid-Korea schorten gezamenlijke legeroefeningen op

President Trump zei naar aanleiding van vragen dat hij de Amerikaanse militairen die gestationeerd zijn in Zuid-Korea naar huis wil halen. Hij benadrukte dat dit geen onderdeel van de afspraken van dinsdag was, maar dat het wel iets is waar de VS naar zullen streven.

Wat Trump wel toezegde was dat hij de gezamenlijke legeroefeningen met Zuid-Korea voorlopig staakt. “Die kosten een hoop geld en om eerlijk te zijn, vind ik ze provocerend”, aldus Trump. Seoul heeft nog niet gereageerd op het besluit.

De beslissing is opmerkelijk, omdat zowel de VS als Zuid-Korea altijd juist vasthielden aan het laten doorgaan van de gezamenlijke militaire trainingen. Toen vorige maand de bondgenoten zeiden dat ze de oefeningen door zouden laten gaan, dreigde Noord-Korea nog de top af te blazen.

Ontmanteling

Trump zei dat Kim Jong-un hem verteld heeft dat de Noord-Koreanen een grote rakettestfaciliteit aan het afbreken zijn. "De plek wordt zeer snel vernietigd", aldus Trump. Dit onderschrijft een analyse die vorige week gedeeld werd door onderzoeksinstituut 38 North. Het betreft een faciliteit bij de stad Kusong, waarvandaan vorig jaar nog langeafstandsraketten werden gelanceerd.

Vorige maand werd onder het oog van buitenlandse journalisten nog een tunnelcomplex opgeblazen waar alle zes Noord-Koreaanse kernproeven werden uitgevoerd.

Mensenrechten

Verder zei Trump dat mensenrechten kort besproken zijn. “Ze gaan dingen doen en hij wil dingen doen, hij wil het juiste doen”, aldus de president. Desondanks worden de sancties voorlopig niet afgebouwd. "De strafmaatregelen worden pas opgeheven als kernwapens geen factor meer zijn." Trump zei uit te kijken naar dat moment.

Trump tijdens de persconferentie. Foto Saul Loeb/AFP

Trump: er gaat iets veranderen in Korea

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un heeft een unieke kans om zijn land tot een plek te maken van vrede en welvaart, als hij bereid is tot nucleaire ontwapening. Dat heeft Donald Trump gezegd in een persconferentie over zijn ontmoeting met de dictator. "Noord-Korea heeft de potentie een geweldige plek te zijn, als je erover nadenkt, tussen Zuid-Korea en China." Trump zei ervan overtuigd te zijn dat er een proces in gang is gezet waarmee er nu daadwerkelijk iets gaat veranderen op de Koreaanse schiereiland.

"We hebben zeer intense uren doorgebracht samen", zei de president. Hij dankte onder andere gastland Singapore en de premier, "een goede vriend van me", voor de ontvangst. Volgens Trump was het een "eerlijke, correcte en productieve" ontmoeting. Trump beloofde een einde aan de impasse die al zeventig jaar heerst op het Koreaanse schiereiland. Vandaag is een begin gemaakt met een grote, duurzame verandering, zoals die nooit eerder tot stand is gekomen.

"Dit is niet het verleden, dit is geen regering die er nooit aan begonnen is en het daardoor nooit heeft kunnen afmaken."

Trump gaf een toelichting op de verklaring die hij en Kim eerder op de dag ondertekenden. De VS en Noord-Korea zijn het eens over volledige denuclearisering, zei hij tegen de aanwezige journalisten. Daarbij benadrukte hij keer op keer dat dit een kans is voor het land, en prees hij herhaaldelijk de moed die Kim toonde.

Noord-Korea-deskundige Casper van der Veen beantwoordt live vragen

Heeft u vragen over de ontmoeting tussen Donald Trump en Kim Jong-un? Om 11.30 uur beantwoordt onze Noord-Korea-deskundige Casper van der Veen live via Facebook vragen over de nucleaire top. Daarnaast geeft hij duiding bij de ontmoeting in Singapore, zoals hij overigens ook in dit liveblog doet.

U kunt nu al vragen achterlaten in de reacties op het bericht op onze Facebookpagina.

'Amerika levert', twittert Pompeo met #swagger

"Team BuZa levert op de Singapore-top voor Amerika #swagger", twitterde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken na ondertekening van de verklaring.

Twitter avatar SecPompeo Secretary Pompeo State Dept team at #singaporesummit delivers for America #swagger @StateDept https://t.co/r7zuXRWORh

Ook Donald Trump heeft inmiddels getwitterd. Hij hield het bij een filmpje, zonder tekst.

Hier hebben Trump en Kim hun handtekening onder gezet

Deze vier punten hebben Kim Jong-un en Donald Trump dinsdag ondertekend:

  1. De Verenigde Staten en de DPRK [de officiële naam van Noord-Korea, red.] zetten zich in om tot nieuwe banden tussen de VS en de DPRK te komen, overeenkomstig de behoefte van de bevolking van de twee landen aan vrede en welvaart.
  2. De Verenigde Staten en de DPRK zullen samen werken aan een duurzame en stabiele vredesorde op het Koreaanse Schiereiland.
  3. De DPRK herbevestigt de Panmunjom-verklaring van 27 april 2018 en zet zich in voor de volledige nucleaire ontwapening van het Koreaanse Schiereiland.
  4. De Verenigde Staten en de DPRK zetten zich in om de stoffelijke resten van krijgsgevangenen en gesneuvelden te bergen, waaronder de onmiddellijke repatriëring van resten die al geïdentificeerd zijn.

De volledige tekst van de verklaring is hier te lezen.

Verklaring uit 1993

De verklaring lijkt op een verklaring die ondertekend werd in juni 1993. Toen spraken de Noord-Koreaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Kang Sok-ju en de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken e Robert L. Gallucci met elkaar. Zij gingen akkoord met de volgende "principes":

  • Garanties tegen de dreiging en het gebruik van geweld, waaronder kernwapens;
  • Vrede en veiligheid op een niet-nucleair Koreaans Schiereiland, waaronder de onafhankelijke toepassing van allesomvattende waarborgen, wederzijds respect voor elkaars soevereiniteit en geen inmenging in elkaars interne aangelegenheden, en;
  • Steun voor de vreedzame hereniging van Korea.

De verklaring uit 1993 is te downloaden op de website van de Colombia University.

Persconferentie Trump nog niet begonnen

De persconferentie van Donald Trump heeft vertraging opgelopen. De Amerikaanse president zei bij de ondertekening van de gezamenlijke verklaring om 08.30 uur (Nederlandse tijd) een toelichting te geven, maar vooralsnog is dat er nog niet van gekomen. Hoe lang de persconferentie nog op zich laat wachten, is niet duidelijk.

Trump en Kim hebben het hotel waar ze hun handtekeningen zetten verlaten, twitterde persvoorlichter Sarah Sanders van het Witte Huis.

Twitter avatar PressSec Sarah Sanders Leader Kim departs Hotel Capella after signing joint statement with @POTUS. https://t.co/W6LQ5ZX8d3

Intussen belde de Amerikaanse buitenlandminister Pompeo met zijn Japanse collega Kono en Koreaanse ambtgenoot Kang. Hij gaf hen een "kort verslag" van de gesprekken, schrijft hij in een tweet. Nadere details over de inhoud van de gesprekken zijn niet bekendgemaakt.

Twitter avatar SecPompeo Secretary Pompeo Just spoke with FM Kono & FM Kang to provide a brief readout of today’s meeting btw @POTUS & Chairman Kim at #singaporesummit https://t.co/YRHgvf0V94

De colonne met daarin Kim Jong-un vertrekt van de top met Donald Trump. Foto Lynn Bo Bo/EPA

Gezamenlijke verklaring stelt geen harde eisen aan Noord-Korea

De eerste informatie uit de verklaring die Trump en Kim getekend hebben komt naar buiten. Het document bevat vier punten, waar beide partijen zich achter hebben geschaard. Het betreft een “gezamenlijke verklaring”, wat neerkomt op een intentieverklaring en geen bindend akkoord.

Allereerst wordt afgesproken dat de Verenigde Staten en Noord-Korea nieuwe betrekkingen aangaan, waarbij beide landen naar vrede en voorspoed streven. Ten tweede werd afgesproken toe te werken naar een “stabiel vredesregime” op het Koreaanse schiereiland.

In punt drie wordt denuclearisering genoemd, maar niet de eenzijdige ontmanteling van het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma die Washington eerder nog stevig bepleitte. “[Noord-Korea] zet zich in voor het werken aan de complete denuclearisering van het Koreaanse schiereiland”, zo staat er te lezen.

Die term wordt vaker gehanteerd door Pyongyang. NRC-journalist Lisa Dupuy schreef dinsdag hierover:

"Kim wil dat geen van de landen op het schiereiland kan beschikken over kernwapens. Hiertoe zouden de VS niet alleen hun militairen uit Zuid-Korea moeten weghalen, maar ook de regionale nucleaire ‘paraplu’ (de defensiegarantie voor de bondgenoten Zuid-Korea en Japan) moeten intrekken. Pas dan zegt Pyongyang het eigen kernarsenaal ook op te willen geven. In de afgelopen weken heeft Kim geen blijk gegeven van een veranderde interpretatie van dat eisenpakket."

Instemmen hiermee zorgt er in feite voor dat Kim niets hoeft te doen voordat de VS hun militairen en nucleaire paraplu terugtrekken, wat zeer onwaarschijnlijk is. Als laatste punt werd afgesproken dat Noord-Korea de stoffelijke overschotten van in de Koreaanse Oorlog (1950 – 1953) gesneuvelde Amerikaanse militairen zal helpen identificeren en repatriëren.

Dit bevestigt de verwachtingen dat de ontmoeting van dinsdag eerder een start was van betere betrekkingen tussen de VS en Noord-Korea, zonder dat direct harde afspraken worden gemaakt. Over eventuele toekomstige ontmoetingen en besprekingen is nog niets bekend. De verklaring is vooral een overwinning voor Noord-Korea, dat streefde naar een overeenkomst zonder al te veel harde eisen en een verlies voor de VS – die stelde met niet minder genoegen te nemen dan “complete, verifieerbare en onomkeerbare denuclearisering”, maar die eis dinsdag nog niet hard maakten.

Lees de volledige verklaring hier.

Trump houdt de door hem en Kim ondertekende verklaring omhoog. Foto Saul Loeb/AFP

Geeft Noord-Korea écht zijn kernwapens op?

Het is nog niet bekend wat er in de drie documenten staat die Trump en Kim dinsdag getekend hebben. Voor Trump was één zaak het belangrijkste: denuclearisering. Hoe groot is de kans dat dit werkelijk gaat gebeuren?

Allereerst de definitie. Trump en zijn minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo hebben in de afgelopen weken gezegd dat ze enkel genoegen nemen met “complete, verifieerbare en onomkeerbare denuclearisering”. Pas daarna zal sanctieverlichting volgen, niet eerder.

Lees meer over de gevoelige semantiek rond deze top: Nucleair jargon staat bol van de strategische spraakverwarring

Andere definities

Alle drie adjectieven zijn ingewikkeld als het om Noord-Korea gaat. Compleet en verifieerbaar is lastig in een land waarop de buitenwereld weinig zicht heeft. Inspecteurs kunnen nooit zeker weten dat bestaande kernwapens niet ergens geheim ondergronds liggen opgeslagen, zeker omdat niet bekend is hoeveel atoombommen Noord-Korea precies bezit. Ook het onomkeerbare is complex: Noord-Korea heeft de kennis hoe een nucleair wapen te produceren immers al in huis.

Noord-Korea definieert denuclearisering anders. Het land bezigt de term geregeld, maar refereert dan aan het toewerken naar een kernwapenvrije wereld – waarin de VS zijn atoomwapenarsenaal als eerste ontmantelt en Noord-Korea als laatst.

Lees meer over de Noord-Koreaanse onderhandelingsstrategie: De familie Kim doet beloftes en gaat er met de buit vandoor

Decennia werk

Pyongyang heeft decennia gewerkt aan haar kernwapenprogramma. Het land deed zes kernproeven, waarvan de laatste in 2017. Het nucleaire programma is opgenomen in de Grondwet van Noord-Korea en het Kim-regime heeft kernwapenbezit gekoppeld aan zijn overleving. De Noord-Koreaanse overheid vreest dat wanneer zij hun atoombommen inleveren ze in de toekomst door een buitenlandse interventie uit het zadel worden gewipt.

Om die reden is het onwaarschijnlijk dat Noord-Korea werkelijk zijn kernwapens zal opgeven. Wel is het mogelijk dat Pyongyang dinsdag belooft dit te doen, zonder daar uiteindelijk gevolg aan te geven. Noord-Korea beloofde in het verleden vijf keer eerder te denucleariseren, maar deed het nooit.

China is blij met de toenadering

De Chinese regering is blij dat de leiders van de Verenigde Staten en Noord-Korea met elkaar gesproken hebben, en sprak de hoop uit dat ze het eens kunnen worden over denuclearisering. Dat heeft de Chinese topdiplomaat Wang Yi gezegd, meldt persbureau Reuters:

"Tegelijkertijd moet er een vredesmechanisme zijn voor het [Koreaanse] schiereiland als antwoord op de legitieme Noord-Koreaanse veiligheidszorgen."

Kim en Trump nemen afscheid met een verklaring in de hand

Kim en Trump nemen afscheid van elkaar en de aanwezigen in Singapore, met de getekende verklaringen in hun hand. Foto Susan Walsh/AP

Trump en Kim: historische ontmoeting

“We tekenen een belangrijk document, een veelomvattend document”, aldus Trump. De Amerikaanse president zei dat de betrekkingen beter zullen worden.

Toen een verslaggever aan Trump vroeg of Noord-Korea zou denucleariseren, zei Trump dat “dit proces snel zal beginnen". Meer wijdde Trump niet uit over dit voor Pyongyang gevoelige onderwerp.

'We gaan het verleden achter ons laten'

Kim Jong-un sprak kort tijdens de ondertekeningsceremonie. “We gaan dit historische document tekenen en het verleden achter ons laten”, zei de Noord-Koreaanse leider. “De wereld zal een grote verandering zien. Ik wil mijn dank uitspreken aan Trump voor het mogelijk maken van deze bijeenkomst.” Ook Kim zei niet wat er in het document stond.

Na het ondertekenen van het document zei Trump tegen Kim: “Dank je wel, dit was geweldig”. Beide leiders lachten en de aanwezigen applaudisseerden. Trump zei dat de toekomst er na dinsdag anders uit zal zien voor Noord-Korea en zijn betrekkingen met de Verenigde Staten.

Trump noemde Kim "een waardige slimme onderhandelaar" die "veel van zijn land houdt". Hij zinspeelde op nog een ontmoeting met Kim in het Witte Huis, maar wijdde hier niet verder over uit.

Een verslaggever vroeg Trump in bijzijn van Kim naar Otto Warmbier, de Amerikaanse toerist die in 2016 werd opgepakt in Noord-Korea na een vlag te hebben gestolen. In 2017 werd Warmbier in comateuze toestand vrijgelaten uit Noord-Korea, enkele dagen later overleed hij. Patholoog-anatomen hebben nooit kunnen vaststellen waardoor de jongeman is overleden.

Twitter avatar ddale8 Daniel Dale Trump stayed silent when asked, in front of Kim, if they talked about Otto Warmbier.

Trump geeft om 14.30 uur een persconferentie, dat is 8.30 uur Nederlandse tijd.

Trump en Kim tekenen een verklaring. Foto Saul Loeb/AFP

Trump en Kim tekenen gezamenlijke verklaring

De twee leiders hebben een gezamenlijke verklaring ondertekend. "Hij is vrij veelomvattend", zei Trump. "We hebben een geweldige verstandhouding."

Ook Kim sprak van een historische overeenkomst. "We gaan het verleden achter ons laten", zei Kim. De Noord-Koreaanse leider zei verder dankbaar te zijn dat Trump de ontmoeting mogelijk had gemaakt.

"Van harte bedankt, het is fantastisch", aldus de Amerikaanse president, die zei een "zeer bijzondere band" te hebben met Kim:

"Het is een eer om bij u te zijn."

Trump en Kim nemen plaats voor de ondertekening van een gezamenlijke brief. Foto Evan Vucci/AP

Kim feliciteert intussen Rusland met onafhankelijkheidsdag

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un had dinsdag niet alleen zijn hoofd bij de Amerikaanse president Donald Trump. Op dezelfde dag stuurde hij felicitaties naar de Russische president Vladimir Poetin, die dinsdag de Russische onafhankelijkheidsdag viert. Pyongyang en Moskou onderhouden betrekkingen sinds de stichting van Noord-Korea in 1945.

Twitter avatar JChengWSJ Jonathan Cheng KCNA: Kim Jong Un…sent a message of greeting to Vladimir Vladimirovich Putin, president of the Russian Federation, on June 12. The message extended warm congratulations to the president and the friendly people of the Russian Federation on the occasion of its national day."

Kim zei dat de Russen “een krachtig Rusland onder [Poetins] leiderschap” hebben gekregen, waarbij uitdagingen en geschillen overwonnen werden. Kim zei betere banden met Rusland te willen.

Twitter avatar JChengWSJ Jonathan Cheng KCNA: "It said that the Russian people have achieved successes in the cause of building powerful Russia under his leadership, braving all challenges and difficulties."
Twitter avatar JChengWSJ Jonathan Cheng KCNA: "Expressing the belief that the strategic and traditional DPRK-Russia relations would grow stronger as required by the new era…, the message wished the Russian people…prosperity and the Russian president success in his responsible work for building powerful Russia."

Voorafgaand aan de top in Singapore bezocht de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov Kim in Pyongyang. Daar bracht hij een uitnodiging over van Poetin aan Kim, die vroeg of de Noord-Koreaanse leider in Rusland wilde langskomen.

Voor de beeldvorming is de top vast een succes

NRC-correspondent Garrie van Pinxteren doet vanuit Singapore verslag van het topoverleg. Hoe het eruit ziet lijkt voorlopig het belangrijkst, valt haar op:

"Dat delen Kim en Trump in elk geval: het verlangen om de top te gebruiken om hun imago internationaal, maar zeker ook nationaal, in één klap enorm op te vijzelen."

Lees een verslag uit Singapore: Kim: ‘vooroordelen bedekten onze ogen en oren’

Moon: het was een slapeloze nacht

In Zuid-Korea wordt de top ook met veel interesse gevolgd. Tijdens een kabinetsbijeenkomst was te zien hoe de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in breed lachend keek naar hoe Trump en Kim elkaar voor het eerst de hand schudden. Moon hield eerder zelf twee tops met Kim en zei dat hij vannacht “een slapeloze nacht” heeft gehad.

Twitter avatar JChengWSJ Jonathan Cheng More photos of a joyous Moon from the presidential Blue House in Seoul. https://t.co/rYdLAC4C5f

Moon is een van de drijvende krachten achter het huidige diplomatieke offensief richting Noord-Korea. Toen Trump de top met Kim wilde afzeggen, bemiddelde de Zuid-Koreaanse president tussen Washington en Pyongyang. Moon heeft opgeroepen om Trump de Nobelprijs voor de Vrede toe te kennen voor het verbeteren van de betrekkingen met Noord-Korea

Ook elders in Zuid-Korea keken burgers naar de top:

Twitter avatar NoonInKorea Noon in Korea This was the scene in South Korea's Seoul Station where the summit is being televised live. Thumbs up during the warm up session when Trump and KJU shook hands for 10 seconds. The homeless and passengers following the summit avidly.
https://t.co/Rkz7i0ckTl https://t.co/EuhTGFMauB

In Koreatown in Los Angeles, waar veel burgers van Koreaanse komaf wonen, werden de beelden emotioneel ontvangen.

Twitter avatar KyungLahCNN Kyung Lah Tears, hope and skepticism in LA’s Koreatown as the historic #TrumpKim summit unfolds. https://t.co/VfxcaX5CZm

Dennis Rodman is tot tranen geroerd

Emotionele beelden van basketballer Dennis Rodman op CNN dinsdag, die het niet droog hield en herhaaldelijk “het is geweldig” stamelde. Rodman bezocht de afgelopen jaren de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un meerdere malen in Noord-Korea en noemde de dictator “een vriend voor het leven”. De voormalig topsporter is ook bevriend met president Donald Trump.

Bekijk de beelden van Rodman hier

Twitter avatar politico POLITICO Dennis Rodman, who famously calls Kim Jong Un “a friend for life,” got emotional talking about the North Korean leader's historic meeting with Trump today: "I knew things were going to change. I knew it." https://t.co/MykOCf1DD4

Rodman droeg op CNN een pet van de Trump-campagne. De basketballer zei dat het eerst kritiek regende toen hij Noord-Korea en Kim bezocht. Rodman noemde dinsdag “een geweldige dag” en verwacht goede resultaten van de onderhandelingen. “Ik ben zo blij”.

Trump en Kim maken een wandelingetje

De twee leiders hebben na hun lunch een kort wandelingetje gemaakt over het terrein. Na afloop zei Trump tegen aanwezige journalisten dat er een document getekend zal worden. Wat voor document wilde hij niet zeggen, maar het zou "zeer snel" plaatsvinden, zei hij tegen aanwezige journalisten.

Trump and Kim walk and talk after lunch. Trump says they’re signing something. pic.twitter.com/TVOlMCxjDf

— Jim Acosta (@Acosta) 12 juni 2018

Nieuws druppelt ook Noord-Korea binnen

Een conductrice hangt de nieuwste editie van de staatskrant op in een metrostation in Pyongyang. Op de voorpagina veertien foto's van de ontmoeting tussen Kim en Trump. Foto Ed Jones/AFP

De burgers in Noord-Korea die benieuwd zijn wat hun leider doet en zegt vandaag, zullen nog even op die informatie moeten wachten. De Noord-Koreaanse staatstelevisie staat nog op zwart

Twitter avatar martyn_williams Martyn Williams In case you're wondering, North Koreans haven't seen any of this yet. State TV isn't due on the air until 3pm. https://t.co/vTyOrfIh3T

Over het algemeen is staatszender KCTV alleen in de avonduren en weekenden in de lucht. Voor grote evenementen wordt soms een uitzondering gemaakt en is langere zendtijd beschikbaar. Het is niet ongebruikelijk dat groot nieuws pas een dag later in Noord-Koreaanse media behandeld wordt.

De Noord-Koreaanse staatskrant Rodong Sinmun berichtte dinsdagmorgen over de avondwandeling van Kim Jong-un door Singapore. Het medium drukte veertien foto's van de tour van de leider af:

Twitter avatar ByChunHan Chun Han Wong 王春翰 North Korean ruling party's official newspaper, Rodong Sinmun, runs 14 front-page photos of Kim Jong Un's nighttime summit-eve escapade in Singapore. https://t.co/8YhkTutB7n #TrumpKimSummit https://t.co/waXg4Z5q3Q

Nu op het programma: de lunch

Donald Trump en Kim Jong-un zijn begonnen aan het laatste onderdeel op hun gezamenlijke programma voor vandaag: de lunch. De gesprekken zijn, net als alle gesprekken, vertrouwelijk. Wel weten we wat er op het menu staat: een garnalencocktail, mangosalade met octopus, of gevulde komkommer vooraf, rundvlees met rodewijnsaus, knapperig varkensvlees met rijst en chilisaus of kabeljauw als hoofdgerecht en een chocoladetaartje, Häagen-Dazs (vanille) met kersensaus of tropézienne toe.

Aan tafel zit naast Trump en Kim ook een aantal hoge functionarissen van de beide landen. Namens Noord-Korea zijn vice-voorzitters Kim Yong-chol en Ri Su-yong van de heersende Arbeiderspartij, minister van Defensie No Kwang-chol, minister Ri Yong-ho en onderminister Choe Son-hui van Buitenlandse Zaken, Kims zus Kim Yo-jong en hooggeplaatst partijlid Han Kwang-sang aanwezig. Kim Yong-chol is de topdiplomaat die eerder een bezoek bracht aan de Verenigde Staten en aan Zuid-Korea.

Namens de Verenigde Staten praten buitenlandminister Mike Pompeo, stafchef John Kelly, veiligheidsadviseur John Bolton, persvoorlichter Sarah Sanders, Amerikaans ambassadeur in de Filippijnen Sung Kin en de in Azië gespecialiseerde adviseur Matthew Pottinger mee.

Vlaggen zij aan zij een "overwinning" voor Kim

Op Twitter nemen velen aanstoot aan de positionering van de Amerikaanse en Noord-Koreaanse vlaggen, zij aan zij, suggererend dat de twee landen elkaar ontmoeten als gelijken.

"Een verbazingwekkende propaganda-overwinning voor Kim", meent Christina Wilkie, Witte Huis-correspondent van de Amerikaanse zender CNBC.

The two flags, the American and DPRK’s, side by side are a stunning propaganda victory for Kim. https://t.co/olzM0sZ2Eq

— Christina Wilkie (@christinawilkie) June 12, 2018

Een voormalige functionaris van de CIA noemde het "walgelijk". De Conservatieve commentator Jonah Goldberg schreef dat de Noord-Koreaanse vlag en wat hij vertegenwoordigt "in geen geval op gelijke basis naast die van ons zou moeten staan".

FWIW, I think the North Korean flag is a piece of vile filth that stands for the dynastic rule of a racist cult that subjugates, tortures and enslaves it's own people. Ideally it would spontaneously combust when it even touches our flag. But nfw should it stand equal to ours. pic.twitter.com/GIhhYQenEd

— Jonah Goldberg (@JonahNRO) June 12, 2018

Trumps lichaamstaal met Kim is contrast met G7

President Trump vertoont een positieve lichaamstaal tegen Kim Jong-un, met schouderklopjes en een opgestoken duim. Dat is een goed teken, menen waarnemers.

Tegelijkertijd staat de positieve houding van Trump tegenover een wrede dictator als Kim Jong-un in scherp contrast met zijn negatieve opstelling in het gezelschap van leiders van trouwe bondgenoten als Canada en Duitsland, zoals afgelopen weekend bij de G7, merken sommigen op.

The man who wouldn't shake the hand of Angela Merkel and called Justin Trudeau "weak" is giving a thumbs up to a brutal dictator who kills dissidents and even his own family while that same dictator laughs at him.#TrumpKimSummit (AP Photo/Evan Vucci) pic.twitter.com/grNovm5LOH

— Victoria Brownworth (@VABVOX) June 12, 2018

Trump: "Het komt voor elkaar"

Na een ontmoeting van Trump en Kim van ongeveer een half uur, verschenen de twee leiders en liepen ze gezamenlijk naar een andere zaal van het complex voor de sessie met hun adviseurs.

Trump en Kim stopten onderweg kort en zwaaiden vanuit een overdekte wandelgang naar aanwezigen buiten. Samen met de vertalers liepen ze naar de zaal voor het groepsgesprek.

President Trump en Kim Jong-un staan in een overdekte wandelgang van het Capella Hotel in Singapore op dinsdag. Foto Saul Loeb / AFP

Trump zat bij de ontmoeting aan een kant van de tafel met minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton en John Kelly, stafchef van het Witte Huis, alsmede een vertaler.

Kim zat aan de andere kant van de tafel met leden van de Noord-Koreaanse delegatie, onder wie de minister van Buitenlandse Zaken en een stafchef.

"Ik verheug me erop hieraan met u te werken", zei Trump tegen Kim terwijl vertegenwoordigers van de media toekeken. "Het komt voor elkaar."

President Trump en Kim Jong-un schudden elkaar de hand aan de onderhandelingstafel. Twordt vergezeld door stafchef John Kelly, minister van Butenlandse Zaken Mike Pompeo, en Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton,. Foto Jonathan Ernst / Reuters

Kim: "We overwonnen obstakels om hier te komen"

Nadat Trump en Kim elkaar de hand schudden, was er een tweede mediamoment in het vertrek waar de twee leiders elkaar spreken, dat deed denken aan een ontmoeting van de president met een wereldleider in het Witte Huis. Beide leiders zaten op stoelen, opnieuw voor vlaggen van beide landen.

Trump voorspelde "een geweldige discussie" en zei te verwachten "dat we veel succes zullen hebben".

"Het is een eer en we zullen een uitstekende verstandhouding hebben, daar twijfel ik niet aan", aldus de president.

President Trump en Kim Jong-un spreken met de media voorafgaand aan hun besprekingen in het Capella Hotel in Singapore op dinsdag. Foto Jonathan Ernst / Reuters

Kim zei in het Koreaans: "Het was niet makkelijk om hier te komen. Voor ons hield het verleden ons tegen. Er waren obstakels op onze weg vooruit, maar we hebben die obstakels overwonnen."

"Dat is waar", zei Trump knikkend, voordat hij Kim een hand reikte en zijn duim opstak. "Dank u", zei hij tegen Kim, voordat de media uit het vertrek werden geleid.

Trump en Kim schudden elkaar de hand

De Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un hebben elkaar ontmoet bij het Capella Resort in Singapore. Ze hebben elkaar de hand geschud, voor een reeks Amerikaanse en Noord-Koreaansevlaggen.

De twee leiders liepen elkaar tegemoet en gaven elkaar een hand voor een groep fotografen. Trump legde een hand op de arm van Kim en sprak hem toe in het Engels. Het is onduidelijk wat hij zei, en of Kim hem kon verstaan. Vervolgens poseerden Trump en Kim voor een foto. Ze keken elk met een ernstige blik.

De Amerikaanse president Donald Trump (rechts) en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un schudden elkaar de hand in het Capella Resort in Singapore op dinsdag. Foto Evan Vucci / AP

Na het fotomoment hebben Trump en Kim zich teruggetrokken voor een één-op-één ontmoeting met alleen vertalers erbij, om te praten over denuclearisering van Noord-Korea.

Trump en Kim komen aan bij Capella Resort

De Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un zijn beiden aangekomen bij het Capella Resort in Singapore, de plaats van hun historische topontmoeting.

De stoet van Trump verliet het Shangri-La hotel in Singapore, waar hij logeert, voor de rit naar het Capella Resort. Kim vertrok uit het St. Regis hotel, waar zijn entourage verblijft.

De stoet van president Trump rijdt door Singapore, op weg naar de plaats van de top. Foto Feline Lim / Reuters

De stoet van Kim Jong-un rijdt door Singapore op weg naar het Capella Resort. Foto Tyrone Siu / Reuters

De ontmoeting tussen Trump en Kim, de eerste tussen een zittende president van de Verenigde Staten en een leider van Noord-Korea, moet om 09.00 uur plaatselijke tijd (03.00 uur in de ochtend in Nederland) beginnen.

Kim op de foto met ministers Singapore

De minister van Buitenlandse Zaken van Singapore, Vivian Balakrishnan, ging tijdens de tour van Kim Jong-un door Singapore op de foto met de Noord-Koreaanse leider. Hij publiceerde zijn selfie, samen met de minister van Onderwijs van Singapore, op Twitter.

Het luchtige moment toont de verandering van het imago dat Kim Jong-un sinds begin dit jaar cultiveert. Sinds enkele maanden probeert hij hij zichzelf niet meer te profileren als wrede dictator met kernwapens, maar als bevriende leider.

Selfie van de minister van Buitenlandse Zaken van Singapore Vivian Balakrishnan (links) met Kim Jong-un (midden) en de minister van Onderwijs van Singapore, Ong Ye Kung (rechts) op de Jubilee bridge in Singapore. Foto Vivian Balakrishnan / EPA via Ministerie Buitenlandse Zaken Singapore

Trump haalt uit naar critici van top

President Trump heeft op Twitter uitgehaald naar critici die twijfelen aan de wijsheid van zijn topontmoeting met Kim Jong-un. Volgens deze "haters en verliezers" is de ontmoeting "een groot verlies voor de VS", aldus de president. Hij gaf zo de kritiek weer dat hij de Noord-Koreaanse leider ontmoet zonder strenge voorwaarden vooraf.

Die kritiek is verkeerd, meent Trump. "We hebben onze gijzelaars, de testen, research en raketproeven zijn gestopt", aldus de president. De critici hebben volgens hem "niets anders te zeggen".

The fact that I am having a meeting is a major loss for the U.S., say the haters & losers. We have our hostages, testing, research and all missle launches have stoped, and these pundits, who have called me wrong from the beginning, have nothing else they can say! We will be fine!

— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) June 11, 2018

De agenda voor dinsdag

Dit is hoe de dag er ongeveer gaat uitzien:

  • Om 9.00 uur (3.00 uur Nederlandse tijd) schudden Trump en Kim elkaar voor de eerste maal de hand. Direct daarna zonderen ze zich af voor een tweegesprek, waarbij alleen hun tolken aanwezig zijn. Het rendez-vous onder vier ogen zal vermoedelijk ongeveer drie kwartier duren. De entourages van de leiders wachten vlakbij.
  • Na het privégesprek krijgen de Amerikaan en de Noord-Koreaan gezelschap van hun adviseurs. In het geval van Trump zijn dat Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, stafchef John F. Kelly en Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton.
  • Het volgende programmapunt is een werklunch, waarbij nog een aantal extra gesprekspartners aanschuift. Onder hen Trumps perschef Sarah Huckabee Sanders, de Amerikaanse ambassadeur in Zuid-Korea Sung Kim en topadviseur Matt Pottinger.
  • Wanneer alle gesprekken erop zitten, volgt een officieel afsluitend mediamoment. Tenminste: als Trump dan niet al van de onderhandelingstafel is weggelopen. De Amerikaanse president zegt zonder aarzelen direct te vertrekken als hij denkt dat er bij Kim niks te halen valt.
  • Trump vertrekt om 20.00 uur (14.00 uur Nederlandse tijd) weer naar de VS. Kim zou er al eerder vandoor willen gaan: verschillende media melden dat de Noord-Koreaanse leider van plan is na vijf uur vergaderen (om 14.00 uur plaatselijke tijd) op huis aan te gaan.
De twee leiders hadden de afgelopen dagen tijd om Singaporese leiders te ontmoeten en de stadstaat te bezoeken. Bekijk de beelden: De aanloop naar een unieke ontmoeting

Welkom in het Koreablog!

Foto Nicholas Yeo/AFP

Hier leest u alles over de topontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Na weken van hooggespannen verwachtingen en twijfels (de top werd afgeblazen, en toen toch weer niet) vindt het historische treffen dinsdag dan eindelijk plaats.

In Singapore zullen Trump en Kim het hebben over het Noord-Koreaanse nucleaire programma. Trump wil dat Noord-Korea al zijn kernwapens wegdoet. Kim zou daartoe bereid zijn, in ruil voor onder meer een groot pakket aan sanctieverlichtingen. Maar wat de leiders écht hopen en denken te bereiken, wordt pas duidelijk nadat ze elkaar dinsdag voor het eerst recht in de ogen hebben gekeken.

Lees hier alles over de aanloop naar de Koreatop en wat er op het spel staat: Twee macho’s met een rode knop