‘Stedelijk moet verbinding met Amsterdam herstellen’

Advies Kunstraad Er valt veel te verbeteren bij het Stedelijk, blijkt uit het advies dat de Amsterdamse Kunstraad vandaag uitbrengt na het vertrek van Beatrix Ruf.

Foto Lex van Lieshout/ANP

Het Stedelijk Museum Amsterdam moet niet langer mee willen spelen in de hoogste internationale regionen van de hedendaagse kunst. Dat stelt de Amsterdamse Kunstraad in het advies Het museum als dynamisch geheugen, dat maandag is uitgebracht aan het gemeentebestuur van Amsterdam.

Het Stedelijk is volgens de Kunstraad sinds de verzelfstandiging in 2006 te veel als een tentoonstellingsmachine gaan functioneren. De organisatie is bovendien intern verdeeld en werd gebrekkig geleid, het toezicht schoot tekort, de band met de stad en zijn kunstenaars is verloren gegaan. De eigen collectie, de kracht van het museum, is verwaarloosd.

Zet de collectie centraal en laat het MoMA in New York niet de maatstaf zijn, schrijft de Kunstraad. Lees ook het interview met Kunstraad-voorzitter Felix Rottenberg en bestuurslid Katja Weitering

Impasse na vertrek Ruf

Het college vroeg om een advies over de positie van het Stedelijk in de stad, nationaal en internationaal, na de impasse waarin het museum in oktober raakte door het vertrek van Beatrix Ruf. De artistiek directeur stapte op na publicaties van NRC over haar bijverdiensten en mogelijke belangenverstrengeling. Met deze bevindingen loopt de Kunstraad vooruit op een onderzoek naar het bestuur van het Stedelijk en de beloning van Ruf. Dat wordt binnenkort gepubliceerd.

Het museum moet volgens de Kunstraad veel meer de rijke collectie als uitgangspunt gebruiken en daarmee inspelen op actuele ontwikkelingen. Op die manier kan het Stedelijk „een alternatief bieden voor de doorgedraaide kunstmarkt”.

Voor een goed beheer van de collectie is meer geld nodig, staat in het advies. Daarvoor zou de gemeente extra budget moeten verschaffen, naast de huidige subsidie.

Voorbeeld: Reina Sofia

Het Stedelijk kan volgens de Kunstraad een voorbeeld nemen aan het Reina Sofia in Madrid. Rond La Guernica van Picasso organiseert dat museum tentoonstellingen die een rol spelen in het culturele en maatschappelijke debat. Ook bij het aankoopbeleid kan het Stedelijk zich laten inspireren door het Reina Sofia door zich meer te richten op ondergewaardeerde en vergeten kunstenaars.

De afgelopen jaren is volgens het advies onvoldoende onderscheid gemaakt tussen individuele private belangen en het publieke belang. Toezichthouders zouden daarom geen bruiklenen uit hun privé-collecties aan het museum meer mogen geven. Ook mag het museum geen kunstwerken meer aankopen die gemaakt zijn door leden van de raad van toezicht.

Intern conflict

De functie van directeur is volgens de Kunstraad onverenigbaar met betaalde nevenfuncties. Ruf raakte vorig najaar in opspraak, nadat bleek dat zij met haar adviesbedrijf ruim 1,1 miljoen euro winst had gemaakt.

De Kunstraad stelt dat de raad van toezicht verzuimd heeft in te grijpen toen duidelijk werd dat een conflict tussen Ruf en zakelijk directeur Karin van Gilst het museum verlamde. Benoem directeuren voor termijnen van zeven jaar, stelt het advies. Conservatoren zouden na vijf jaar plaats moeten maken. Met een bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam zou het onderzoek naar de collectie kunnen worden bevorderd.

Lees over de nevenfuncties van Ruf ook: Gratis kunst die stiekem toch 1,5 miljoen kost

Reacties

Het Stedelijk Museum wil niet reageren op het advies, laat een woordvoerder weten: „Wij zijn blij dat het advies van de Amsterdamse Kunstraad er is. Gezien de samenhang, willen we wachten tot de uitkomsten van de onderzoeken openbaar zijn voor wij met een reactie komen. Over de vorm en inhoud van deze reactie kunnen we momenteel nog niets zeggen.”

Annet Gelink, eigenaresse van de Annet Gelink Gallery in Amsterdam: „Ik sta op Art Basel, leg net de laatste hand aan mijn stand op de kunstbeurs. Het Stedelijk heeft een fantastische collectie. Die collectie centraal stellen lijkt me een goed plan. Net als het voorstel om de banden met de kunstenaars in de stad aan te halen.”

Joram Kraaijeveld, voorzitter van het Platform Beeldende Kunst. Namens vijfhonderd kunstenaars herinnerde hij Beatrix Ruf op 11 september 2017 in een open brief aan haar (niet nagekomen) belofte om het SMBA, een dependance van het Stedelijk voor experimentele kunst, te heropenen: „In het advies van de Kunstraad staat dat het in 2016 door Ruf gesloten SMBA als een groot gemis wordt ervaren. Daar zijn we van harte mee eens. Waarom oude schoenen weggooien voor je nieuwe hebt? Het SMBA was een van de weinige instellingen waar kunstenaars uit Amsterdam aan een mondiaal netwerk werden verbonden. Toen dat gesloten werd was er geen alternatief. Op onze open brief kregen we antwoord van de museumdirectie: in december zouden ze met het onderzoek over een nieuw SMBA naar buiten komen. Maar ja, even later was Ruf weg. De interim-directeur van het Stedelijk heeft laten weten dat het niet aan hem is om dat onderzoeksrapport te publiceren.”

Rob Malasch, galeriehouder en initiatiefnemer van de petitie ‘Roep Ruf Terug’: „Het advies heeft veel elementen die Beatrix Ruf al in gang heeft gezet. Bijvoorbeeld dat de collectie weer centraal gesteld moet worden, dat zie je al in Stedelijk Base (de nieuwe vaste collectieopstelling, red.). Verder zie ik weinig originele ideeën in het advies. Vergeten en onbekende kunstenaars kopen? Ze zijn niet voor niets onbekend of vergeten. Je hebt een creatieve directeur als Ruf nodig die goede kunstenaars kan bewegen een werk aan het Stedelijk te schenken, dan hoef je ook niet mee te doen aan die ‘doorgedraaide’ kunstmarkt.”

Gerald van der Kaap, beeldend kunstenaar en vj, had (lang geleden) twee solotentoonstellingen in het Stedelijk: „Bij openingen vroeg ik me de laatste jaren soms af waar de kunstenaars waren; ik zag vooral mensen van de Rabobank en andere sponsors. Mijn advies is om een nieuwe directeur niet klem te zetten met allerlei eisen en richtlijnen. Heb vertrouwen in zijn of haar kwaliteiten. En hopelijk laat diegene zich niet leiden door bezoekersaantallen. Laat de toeristen maar naar het Rijksmuseum en het Van Gogh gaan.”

    • Daan van Lent
    • Arjen Ribbens