Eddie Vedder met Pearl Jam in Boston, augustus 2016.

Foto Kevin Mazur/Getty Images

Eddie Vedder, de jongen die nooit slaapt

Pearl Jam-zanger Eddie Vedder werd een rockster tegen wil en dank. Jarenlang verzette hij zich tegen het succes. Mede daardoor is de band al meer dan 25 jaar bij elkaar. Deze week spelen ze drie keer in Nederland.

Arnhem, 29 augustus 2006. Eddie Vedder stampt het podium van de Gelredome op met een masker van George W. Bush over zijn hoofd. Halverwege het nummer zet hij het masker af en spietst de toenmalige president op zijn microfoonstandaard. Vedder ontkurkt een fles wijn en zet die aan de mond, een bloedrode stroom gutst het hoofd van de president uit.

Eddie Vedder is nooit bang geweest een punt te maken, en met Trump als Amerikaanse president heeft de geëngageerde Pearl Jam-zanger genoeg om zich over op te winden. Toch is het de vraag of we deze week, wanneer Pearl Jam drie concerten in Nederland geeft, dit soort taferelen kunnen verwachten.

Vedder lijkt de laatste jaren zowaar tot rust gekomen. Met zijn 53 jaar is hij eindelijk opgenomen in het pantheon van zijn vroegere rockhelden: Neil Young, Pete Townshend en Bruce Springsteen. Die status ligt hem.

Vedder is frontman van een van de invloedrijkste rockbands van de afgelopen dertig jaar. Pearl Jam verkocht zestig miljoen albums, die voor veel fans zo’n beetje belangrijker zijn dan eten en drinken. En dan heeft hij ook nog een succesvolle solo-carrière waarmee hij vorig jaar nog drie avonden op rij de Afas Live in Amsterdam uitverkocht.

De eerste show van Mookie Blaylock, zoals Pearl Jam nog heette, in 1990.

Zanger gezocht

Als Edward Louis Severson III wordt hij geboren op 23 december 1964. Hij groeit op in Chicago en San Diego. Als tiener leert hij dat de man van het gezin, Peter Mueller, niet zijn echte vader is. Jaren voorgelogen. Zijn echte vader, een muzikant, is tegen die tijd al overleden. De jonge Eddie neemt de achternaam van zijn moeder Karen Lee Vedder aan, en stort zich op surfen en muziek.

In 1984 verhuist hij met zijn jeugdliefde Beth Liebling naar San Diego. Vedder werkt zich een slag in de rondte met bijbaantjes om zijn muziek te bekostigen. Ze noemen hem ‘de jongen die nooit slaapt’. Als hij net zonder bandje zit, krijgt hij een democassette met instrumentale nummers in handen: zanger gezocht.

Die demo komt van tweeduizend kilometer noorderlijker. In Seattle hebben gitarist Stone Gossard en bassist Jeff Ament hun moed bijeen geraapt om een nieuwe band te beginnen, nadat de zanger van hun groep Mother Love Bone, Andy Wood, aan een overdosis heroïne is bezweken. Vedder luistert ‘s ochtends vroeg eens naar hun demo, en gaat surfen. Op de golven komen teksten voor drie songs tot hem, een mini-opera over de relatie tussen een moeder en een zoon, die erachter komt dat tegen hem is gelogen over wie zijn vader is. Liedjes die uitgroeiden tot ‘Once’, ‘Footsteps’ en absolute wereldhit ‘Alive’.

De eerste video van Pearl Jam, voor ‘Jeremy’:

Vedders diepe, trillende bariton, waarmee hij keihard werkt om zijn hart uit te wringen, was precies wat Ament en Gossard nodig hadden. Vedder kiest onconventionele zanglijnen, smeert van nature zijn woorden uit, zoekt het met zijn stem vaak net iets hoger op dan comfortabel lijkt en haalt zo het maximale uit zijn bereik. Maar Vedder is in 1990 nog géén frontman. Verlegen, stil, teruggetrokken. In Seattle noemen ze hem ‘Holy Eddie’, omdat hij nooit iets zegt. Tijdens die vroege shows staart hij naar zijn schoenen en houdt hij zijn haar voor zijn gezicht.

Tot hij Chris Cornell ontmoet, de charismatische zanger van Soundgarden, en huisgenoot van de overleden Andy Wood. Cornell heeft een album geschreven voor zijn vriend, Temple of the Dog, dat hij samen met Ament, Gossard en McCready wil opnemen. Hij nodigt Vedder uit om mee te doen. Ze zingen ‘Hunger Strike’ samen, Vedders allereerste opname. Cornell zei later: „Hij zong precies zoals ik dacht dat het zou moeten, gewoon op instinct.”

Lees ook: Necrologie: Chris Cornell vond rust in de rock

Rockheld tegen wil en dank

In 1991 brengt Pearl Jam debuutalbum Ten uit, met de bedoeling om de band langzaam te laten groeien. Dat loopt anders: Ten haalt dertien keer platina. Pearl Jam zit middenin de stormachtige hype rond de grungerock – een maand later komt Nirvana’s Nevermind uit – en Vedder wordt gebombardeerd tot rockheld tegen wil en dank.

Het is de muziek die mensen raakt, maar ook Vedders gewonnen zelfvertrouwen op het podium: zijn schroom ingeruild voor gevaar. Lichtmasten, plafondbalken – als het hoog is, klimt Vedder erin. Beroemd is zijn klimpartij in de hefboom van een camera op Pinkpop, 1992, voor 60.000 man, waar hij van enorme hoogte het publiek in springt.

De sprong van Vedder op Pinkpop 1992:

Vedder ontpopt zich al gauw tot een soort anti-rockster. Tot afgrijzen van de platenmaatschappij, en rest van de band, weigert hij het gevoelige liedje ‘Black’ als single uit te brengen – al draaien de radiostations het alsnog grijs. (Het staat nog altijd in de toptien van de Top 2000.) „Sommige liedjes zijn niet bedoeld om tussen hitje 2 en hitje 3 gedraaid te worden”, zei Vedder in 1993 tegen tijdschrift Rolling Stone. „We didn’t write to make hits.”

Vedder lijkt het succes van zijn band te willen ontkennen. Hij geeft geen interviews. Blijft stug met een rammelend busje naar optredens rijden. Tijdens de opnames van opvolger Vs. (1993) slaapt hij op de vloer van de badkamer om het proces maar ‘echt’ te maken. Videoclips wil hij niet opnemen, wat gezien wordt als commerciële zelfmoord in de hoogtijdagen van MTV.

Vs. wordt zonder noemswaardige promotie uitgebracht, maar breekt toch verkooprecords. Vedder belandt, terwijl hij met Nirvana-zanger Kurt Cobain een pact had gesloten niet mee te doen aan de publicatie, op de cover van Time: niet de band, hij alleen. Vedder trekt zich steeds meer terug en begint een kluizenaarsbestaan te leiden, helemaal nadat een vrouwelijke stalker een zelfmoordpoging doet door haar auto zijn huis in te boren.

Lees ook: Dit Nederlandse strijkkwartet mag mee met Eddie Vedder

De platen van Pearl Jam worden steeds ontoegankelijker. Catchy liedjes worden geweerd, en anders zéker niet als single uitgebracht. Als ze met Vitalogy (1994) desondanks een Grammy winnen, mompelt Vedder dwars in de microfoon: „Ik denk niet dat dit iets betekent.” Zijn bandleden drijft hij tot wanhoop. Als drummer Dave Abbruzzese wat hem betreft te veel geniet van het succes, ligt hij pardoes uit de band. De rest heeft zich in te schikken. Vedder stuurt het schip gestaag weg van de mainstream.

Een meesterzet, zullen de leden van Pearl Jam pas later toegeven. Zo wist de band, in tegenstelling tot generatiegenoten als Nirvana, Alice in Chains en Soundgarden, de druk te weerstaan, te overleven. Pearl Jam blijft bij elkaar – intussen al ruim 26 jaar. Ook het rampjaar 2000 doorstaat de band, het jaar van de scheiding van Liebling en Vedder, maar vooral van de ramp op het Deense festival Roskilde. Door een combinatie van slecht weer en uitgevallen speakers aan één kant van het veld komt de mensenmassa in beweging, en in de verdrukking: er vallen negen doden, tientallen gewonden. Je had Pearl Jam voor Roskilde, en Pearl Jam na Roskilde, zeggen de bandleden later. Ze zeggen alles af, denken over stoppen - maar houden vol.

Eddie Vedder stopt een concert om een agressieve fan de zaal uit te sturen:

Onvoorspelbare setlists

Pearl Jam heeft bewezen dat succes ook mogelijk is op hún voorwaarden. De fans zijn gebleven, de band blijft toeren. Hun reputatie in het livecircuit is, met uren durende shows en onvoorspelbare setlists, inmiddels legendarisch. De concerten zijn van de angstige chaos van de jaren negentig veranderd in een viering, met een vaak zowaar vrolijke Vedder aan het roer – al dan niet geholpen door een excessieve wijnaanvoer.

Naast rock vergrijpt Vedder zich nu ook aan meer ingetogen muziek. Met zijn eerste soloalbum, soundtrack Into The Wild (2007), wint hij een Golden Globe en een Grammy. Op Ukelele Songs (2011) begeleidt hij zichzelf uitsluitend met, inderdaad, de ukelele. Hij lijkt de laatste jaren rustiger, tevredener. Vader van twee kinderen, liefhebber van honkbal, getrouwd met model Jill McCormick. Niets meer te bewijzen.

Toch was de afgelopen tijd juist bewogen voor zijn band. Pearl Jam werd opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame, maar verloor ook huisvriend Chris Cornell.

In 2018 leek het oude, woeste engagement ook weer even op te vlammen. Opeens was daar de vurige single ‘Can’t Deny Me’, in een opwelling door de band opgenomen zonder begeleidend album – schijnbaar door het presidentschap van Donald Trump uit de kast gelokt. „Your lies are sick”, krast Vedder met overslaande stem. „You may be rich, but you can’t deny me.”

Luchthartig zal Eddie Vedder nooit worden.

Pearl Jam speelt 12 en 13/6 in de Amsterdamse Ziggo Dome. 15/6 zijn ze headliner op festival Pinkpop.
    • Thomas Rueb
    • Peter van der Ploeg