Nucleair jargon staat bol van de strategische spraakverwarring

Kernwapens

Welke termen zullen Kim en Trump gebruiken tijdens hun topontmoeting, vannacht in Singapore? Van ‘denuclearisering’ tot ‘verticale proliferatie’.

Noord-Koreaanse soldaten richten hun blik op leider Kim Jong Un tijdens een ceremonie. (AP Photo/Wong Maye-E, File) Foto Wong Maye-E/AP Photo

In Singapore begint maandagnacht de top tussen de leiders van de Verenigde Staten en Noord-Korea. De inzet is volgens de Amerikaanse president Donald Trump en zijn diplomaten hoog: zij nemen alleen genoegen met „complete, controleerbare en onomkeerbare denuclearisering”. Wat betekent dit nucleaire jargon?

‘Denuclearisering’ volgens Trump

In de turbulente aanloop naar de ontmoeting liet Kim Jong-un weten bereid te zijn te praten over denuclearisering. Het bracht Trump en zijn team terug naar de onderhandelingstafel. Kim Jong-un moet zijn nucleaire wapens opgeven (‘complete’) en internationale inspecteurs toegang geven voor de controle (‘controleerbare’) op vernietigde faciliteiten (‘onomkeerbare’). Als de Noord-Koreaanse leider daarmee instemt, volgt verlichting van de economische sancties door de VS. Dat is de deal volgens Trump.

‘Denuclearisering’ volgens Kim

Noord-Korea hanteert een andere definitie van de „denuclearisering van het Koreaanse Schiereiland”, zoals de volledige term luidt. Die werd voor het eerst gehanteerd in een gezamenlijke verklaring die in 1992 door de twee Korea’s werd opgesteld, schrijft de gezaghebbende website Arms Control Wonk in een historische uiteenzetting van het diplomatieke getouwtrek over dit agendapunt.

Kim wil dat geen van de landen op het Schiereiland kan beschikken over kernwapens. Hiertoe zouden de VS niet alleen hun militairen uit Zuid-Korea moeten weghalen, maar ook de regionale nucleaire ‘paraplu’ (de defensiegarantie voor de bondgenoten Zuid-Korea en Japan) moeten intrekken. Pas dan zegt Pyongyang het eigen kernarsenaal ook op te willen geven. In de afgelopen weken heeft Kim geen blijk gegeven van een veranderde interpretatie van dat eisenpakket.

Officiële nucleaire staat

De wereld telt vijf landen die ‘officieel’ in het bezit zijn van kernwapens: de Verenigde Staten, Rusland (ooit de Sovjet-Unie), het Verenigd Koninkrijk, China en Frankrijk. Deze kernmachten stammen van vóór 1968, toen het Non-Proliferatieverdrag (NPT) werd gesloten. Alle vijf de landen zijn ook permanent lid van de VN-Veiligheidsraad. Het is niet de bedoeling dat landen die niet traditioneel tot ‘nucleaire staten’ worden gerekend, proberen een nucleair arsenaal te ontwikkelen.

De Noord-Koreaanse atoomproeven zijn daarmee een provocatie op het politieke wereldtoneel, waar de norm is dat het bezit van kernwapens zoveel mogelijk wordt tegengegaan. Met de ongeoorloofde proliferatie is Noord-Korea de internationale gemeenschap daarom een doorn in het oog.

In het verleden liepen onderhandelingen met Noord-Korea hierover vaker spaak. Die diplomatieke ontmoetingen kostten veel tijd en moeite, zodat Pyongyang tijd rekte voor het eigen kernwapenprogramma. Een enkele keer werd wel een handtekening gezet onder een verdrag over ontwapening, zoals in 2012 het geval was bij een bilateraal akkoord met de VS. Maar juist daarna volgden toch nieuwe kernproeven en werd duidelijk dat het Noord-Koreaanse kernwapenprogramma verre van ‘teruggedraaid’ werd.

Non-proliferatie

Het internationale akkoord NPT moet de verspreiding, ofwel proliferatie, van kernwapens in de wereld beperken. De landen met zogeheten nucleaire kennis mogen die technologie niet zomaar doorgeven aan staten die niet beschikken over een atoomwapen. De kernmachten zullen hun arsenaal niet inzetten, tenzij ze eerst met atoomwapens worden aangevallen. En ze moeten hun arsenalen reduceren, of helemaal ontmantelen.

Bij twijfel kan het Internationaal Atoomenergieagentschap van de VN (IAEA) worden ingeschakeld om te verifiëren of het Non-proliferatieakkoord wordt nageleefd.

Nadat het akkoord van kracht ging, schrapten enkele landen hun kernwapenprogramma’s. Zo ontmantelde Zuid-Afrika de paar atoombommen die het bezat. Maar een omgekeerde reactie was er ook: India en Pakistan weigerden toe te treden en ontwikkelden hun eigen atoomwapens. Ook Israël heeft het akkoord niet ondertekend. Het land ontkent noch bevestigt in het bezit te zijn van kernwapens, maar vermoed wordt dat dat wel het geval is.

Verticale/horizontale proliferatie

Noord-Korea ondertekende het NPT, maar trok zich er in 2003 ook weer uit terug. Het maakte toen bekend in het geheim een nucleair arsenaal te hebben ontwikkeld. Het regime had zich ook al teruggetrokken uit het IAEA. Het land is verder zo gesloten, dat zonder zijn medewerking moeilijk kan worden nagegaan of alle onderzoeksfaciliteiten zijn gedeclareerd en of al het nucleaire materiaal is vernietigd, zelfs al mocht Kim instemmen met de Amerikaanse versie van denuclearisering.

Behalve de horizontale proliferatie die Noord-Korea heeft nagestreefd, werken veel kernmachten overigens wél aan verticale proliferatie: zij ontwikkelen hun arsenalen verder door en moderniseren hun kernwapens. Volgens de onafhankelijke defensiedenktank SIPRI hebben alle kernmachten het afgelopen jaar geld vrijgemaakt voor dergelijke programma’s.