Italië tart EU met migrantenboot

Impasse Door een reddingsboot met 629 migranten te weigeren zet Italië de discussie over het oppikken en in veiligheid brengen van migranten op scherp.

Archiefbeeld uit april van het reddingsschip Aquarius Foto Christophe Petit Tesson/EPA

In een ongekende verharding van haar migratiebeleid bleef de Italiaanse regering maandagmorgen een schip met 629 opgepikte bootmigranten toegang weigeren tot een Italiaanse haven. Italië daagt daarmee de Europese Unie uit.

Het schip, de Aquarius van hulporganisatie SOS Méditerranée, heeft zaterdag bij zes verschillende reddingsoperaties voor de kust van Libië migranten opgepikt die door mensensmokkelaars met niet-zeewaardige bootjes vanuit Libië de Middellandse Zee op waren gestuurd.

Italië wil de volgepakte Aquarius, die onder de vlag van Gibraltar vaart, niet toelaten en zegt dat Valletta in Malta de dichtstbijzijnde veilige haven is. Maar ook Malta weigert het schip, zoals het in het verleden vaker heeft gedaan.

Minister Salvini van Binnenlandse Zaken gebruikt op Twitter de hashtag ‘We sluiten de havens’ en schreef zondag op Facebook: „In de Middellandse Zee varen schepen onder de vlag van Nederland, Spanje, Gibraltar en Groot-Brittannië, er zijn Duitse en Spaanse ngo’s, Malta neemt niemand op, Frankrijk stuurt ze terug bij de grens, Spanje verdedigt zijn grenzen met wapens; heel Europa denkt aan zijn eigen zaken. Vanaf vandaag begint ook Italië NEE te zeggen tegen de mensenhandel, NEE tegen de business van illegale immigratie.”

Verschillende hulporganisaties waarschuwen dat een aantal personen aan boord van de Aquarius dringend medische hulp nodig heeft. Vanuit Italië zijn wel artsen en hulpgoederen naar het schip gestuurd.

Het Italiaanse besluit is zondagavond genomen in overleg tussen het driemanschap dat het nieuwe populistische kabinet in Rome leidt: premier Conte, minister Salvini van de antimigratiepartij Lega, en minister Di Maio van Arbeid, politiek leider van de Vijfsterrenbeweging.

Rome zoekt de confrontatie met Brussel over het migratiebeleid. Italië stelt dat de meeste andere EU-landen doen alsof de grote aantallen migranten uit Afrikaanse landen die naar Europa willen komen, een Italiaans probleem zijn.

In opiniepeilingen in Italië zegt een meerderheid van de ondervraagden deze kritiek op Brussel te delen – illustratie daarvoor is dat de Lega het zondag goed deed bij tussentijdse lokale verkiezingen in een aantal plaatsen. Maar de krant La Repubblica opende maandag met de kop ‘629 personen gegijzeld door Salvini’ en de burgemeesters van de havensteden Palermo en Napels hebben gezegd dat de Aquarius bij hen welkom zou zijn.

In de discussie over de vraag waar de Aquarius naartoe moet, spelen de internationale Search and Rescue-afspraken (SAR-afspraken) een grote rol – al zijn die opgesteld voor individuele schepen in nood, niet voor de bijna voorspelbare noodsituaties van niet-zeewaardige bootjes met migranten. De belangrijkste regel: opgepikte mensen moeten naar de dichtstbijzijnde veilige haven worden gebracht. ‘Veilig’ houdt ook in dat mensen daar verzorgd kunnen worden en niet vervolgd worden.

Lees ook: Duizenden migranten weg uit Libië, VN ziet ‘doorbraak’
Twitter avatar mwleijendekker Marc Leijendekker Aquarius niet enige boot met opgepikte migranten. Salvini (BiZa) zegt dat ook SeaWatch niet naar #Italië mag. Tegen EU: ‘We zijn gestopt het hoofd te buigen en te gehoorzamen. https://t.co/a8XRKrhtDj

Noodsituaties

De situatie voor de kust van Libië is juridisch ingewikkeld omdat Libië zijn SAR-verplichtingen nooit volledig is nagekomen. Daarom wordt voor noodsituaties voor de Libische kust bijna standaard contact gezocht met het Maritieme Reddings- en Coördinatiecentrum (MRCC) in Rome.

Volgens de internationale afspraken is het eerst-gecontacteerde MRCC-centrum verantwoordelijk voor de afwikkeling van de reddingsactie. Dat betekent niet dat als het eerste verzoek om hulp naar het MRCC in Den Haag zou gaan, de opgepikte mensen ook naar een Nederlandse haven gebracht zouden moeten worden.

Een aantal buitenlandse hulporganisaties is met schepen aanwezig in het zeegebied net buiten de territoriale wateren van Libië om migranten in nood te kunnen redden en te voorkomen dat mensen verdrinken. Dit jaar zijn volgens een UNHCR-schatting 784 mensen op de Middellandse Zee verdronken, vorig jaar 3.139.

In een tweet schreef SOS Méditerranée zondagmiddag: „Ons enige doel is de mensen die we gisteren in moeilijke omstandigheden hulp hebben geboden, aan land te brengen in een veilige haven.”

Het schip Aquarius vaart op en neer voor de kust van Malta. Ook het schip SEA-WATCH 3, voor de kust van Libië, mag van Salvini niet naar Italië.

Correctie (11 juni): in een eerdere versie van het intro van dit artikel stond dat Italië internationale afspraken schendt. Dat is onjuist en hierboven aangepast.

    • Marc Leijendekker