Trump maakt nu ook zijn forum van westerse vrienden tot een boksring

G7-top

Dat Trump een onbehouwen nieuwkomer was, wisten zijn bondgenoten al. Inmiddels is hij een regelrecht gevaar voor de samenhang van het Westen.

De G7 in het Canadese La Malbaie. Van links naar rechts met de klok mee: Jean-Claude Juncker (voorzitter Europese Commissie), Donald Tusk (president Europese Raad), Theresa May (premier Verenigd Koninkrijk), Angela Merkel (bondskanselier Duitsland), Donald Trump (president VS), Justin Trudeau (premier Canada), Emmanuel Macron (president Frankrijk), Shinzo Abe (premier Japan), Giuseppe Conte (premier Italië). Foto EPA

Hij kwam te laat. Hij vertrok te vroeg. Hij paaide en hij ruziede. En toen hij al lang weg was blies hij per Twitter alsnog het diplomatieke weekend – werk van zes bevriende wereldleiders – omver en beledigde de gastheer.

Met een combinatie van boersheid en aan agressie grenzende verongelijktheid heeft Donald Trump afgelopen weekeinde op de G7-top in Canada duidelijk gemaakt dat hij de naoorlogse wereldorde van regels, overleg en een minimum aan fatsoen, definitief heeft ingeruild voor het recht van de sterkste en de stijl van een lomperik.

Nu was Trump ook eerder niet opgevallen door fijngevoeligheid en finesse, maar met de geur van een handelsoorlog in de neus en kort voor de ‘historische’ top met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un leek het alsof hij helemaal geen rem meer had.

Klaarblijkelijk heeft zijn nieuwe buitenlandteam – minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en Nationaal Veiligheidsadviseur John Bolton – daar vrede mee, of er geen greep op.

Temperatuur

Het was vooraf duidelijk dat de temperatuur in Canada hoog zou oplopen. Het was de eerste ontmoeting na de Amerikaanse aankondiging importheffingen op staal en aluminium in te zullen voeren en de dreigementen van Europa en Canada om met heffingen op Amerikaanse producten terug te slaan. De Franse president Macron en de Canadese premier Trudeau hadden vooraf al aangekondigd dat ze alles zouden doen om Trump op andere gedachten te brengen; Trump had vlak voor vertrek uit Washington al laten weten dat hij op oorlogspad was.

Het werd een weekend van snel wisselende sentimenten. Er waren amicale onderonsjes: zaterdag maakten Trump en Trudeau nog grapjes. Er waren momenten van spanning en confrontatie: op een persconferentie sprak Trump openlijk over een handelsoorlog. Zaterdagmiddag verspreidde de woordvoerder van Angela Merkel de inmiddels beroemde foto van een informeel moment, waarin Merkel, leunend op een tafel en omringd door andere leiders, Trump toespreekt: G6+1. Trump zit lager, maar hij kijkt uit de hoogte.

Lees meer over de iconische waarde van deze foto

Gezamenlijke slotverklaring

Ondanks alles werd de top verrassend afgesloten met een gezamenlijke slotverklaring – dat is gebruikelijk en vaak het enige tastbare resultaat van zo’n overleg. Onverwachts liet Trump, inmiddels op weg naar Singapore voor zijn ontmoeting met Kim, alsnog zijn handtekening onder de verklaring van La Malbaie schrappen. In het communiqué waren de leiders over hun evidente meningsverschillen over importheffingen heen gestapt en onderstreepten gezamenlijk het belang van vrije wereldhandel, gebaseerd op internationale regels.

Op een persconferentie zei Trudeau dat Canada, evenals Europa, de Amerikaanse importtarieven zou beantwoorden door de invoering van straf-tarieven op Amerikaanse producten. Trudeau: „Canadezen zijn beleefd en voor rede vatbaar, maar we laten ons niet koeioneren.”

Trump vond dat Trudeau hem in de rug had aan gevallen, door eerst „nederig en mild” te zijn in gesprekken, om dan publiekelijk uit te halen. Trump escaleerde meteen. Na heffingen op staal en aluminium dacht hij nu na over heffingen op auto’s, twitterde hij.

Trumps tweetstorm:

Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Just left the @G7 Summit in beautiful Canada. Great meetings and relationships with the six Country Leaders especially since they know I cannot allow them to apply large Tariffs and strong barriers to…
Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Great to be in Singapore, excitement in the air!
Twitter avatar realDonaldTrump Donald J. Trump Sorry, we cannot let our friends, or enemies, take advantage of us on Trade anymore. We must put the American worker first!

Geen de-escalatie maar escalatie

De topontmoeting was daarmee op hoofdlijn mislukt, de bijeenkomst leidde tot escalatie, niet de-escalatie.

De G7 is eigenlijk een vriendenclub van rijke geïndustrialiseerde landen (VS, Canada, Duitsland, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, Japan en Italië). De jaarlijkse bijeenkomsten verliepen dan ook veelal in goedlachse harmonie. Als sterkste onder de sterken hadden de Verenigde Staten er per definitie een vooraanstaande positie.

Het is veelzeggend dat Trump ook dit overzichtelijke ‘Amerikaanse forum’ omtovert in een boksring. Vorig jaar, op Sicilië, probeerden de G7-landen Trump al tevergeefs aan het klimaatakkoord te houden. Toen bleef als visuele herinnering dat de leiders gezamenlijk een wandelingetje maakten en Trump er in zijn eentje in een golfkarretje achteraan kwam.

Eerder nam Trump al de VN op de korrel, waar de VS een grote financiële bijdrage leveren, maar veel kritiek oogsten en, vindt Trump, te weinig dankbaarheid. Vorig jaar joeg hij de NAVO-partners in de gordijnen door ze als profiteurs af te schilderen die zich lage defensie-uitgaven kunnen veroorloven omdat ze blindvaren op de militaire macht van de VS.

Volg het laatste nieuws over Donald Trump in ons Trumpblog

Nu was dus de economie aan de beurt. Wat tot voor kort gelijkgestemden op de wereldmarkt waren, zijn nu profiteurs. Trump: „Wij zijn de spaarbank die iedereen berooft. En dat is afgelopen.”

Nijpend probleem

De bijeenkomst in Canada onderstreepte ook hoe nijpend het probleem-Trump voor de traditionele bondgenoten van de VS is geworden. Vorig jaar vloog Merkel na de G7 naar Beieren voor een campagnebijeenkomst in een biertent. Teleurgesteld over Trump zei ze daar dat Duitsland niet meer als vanzelfsprekend kon rekenen op oude vrienden, dat Europa sterker moest staan.

Van een onbehouwen nieuwkomer is Trump inmiddels een regelrecht gevaar voor de westerse samenhang geworden. Na het klimaatverdrag heeft Trump ook de internationale Iran-deal vaarwel gezegd, het Westen op de rand van een handelsoorlog gebracht en het onderling vertrouwen wéér een knauw gegeven. De volgende krachtmeting is de NAVO-top, over vier weken, in Brussel.

Vooralsnog slagen de Europeanen en Canada erin gezamenlijk een lans te breken voor het internationale stelsel van regels en overleg en een front te vormen tegen Trump. Vraag is of dat op den duur houdbaar is. De Europeanen hebben immers ook onderling aanzienlijke meningsverschillen – ze zijn een gemakkelijke prooi voor een machtige tegenspeler die baat heeft bij verdeeldheid.

Afbrokkelend front

Hoe eenvoudig het front kan afbrokkelen bleek toen Italië zich als enige achter het idee van Trump schaarde om Rusland weer toe te laten tot de G7. Moskou was in 2014 na annexatie van de Krim de deur gewezen.

Trumps opening naar Poetin verbaasde ook nogal wat Amerikanen. Dan Coats, de baas van de Amerikaanse inlichtingendiensten, zei dit weekend in Frankrijk juist dat Rusland systematisch probeert de westerse democratie te ondermijnen. Terwijl Trump zich in Canada vervreemdde van zijn democratische bondgenoten en Poetin paaide, riep spionnen-chef Coats in Normandië het Westen op toch vooral een eenheid te blijven vormen tégen Poetin.