Profiel

Frans Klein, Topman publieke omroep

Frans Klein, gedecideerde maar buigzame straatvechter

Frans Klein is de machtigste man van Hilversum. Omroepen en makers dingen naar zijn gunsten.

Doet hij het of doet hij het niet? De geruchten over het mogelijke vertrek naar RTL van Frans Klein, tv-directeur van de publieke omroep, zorgden voor onrust in Hilversum. Eerst Paul de Leeuw naar RTL en nu Klein? Na een lange radiostilte maakte hij dinsdag een einde aan de speculaties. Niks transfer.

Klein is de machtigste man van Hilversum. Hij bepaalt wat er op de netten 1, 2 en 3 komt – een positie waarmee hij carrières kan maken en breken. Het succes van Jinek en De wereld draait door (DWDD) wordt vaak aan hem toegeschreven. Maar Klein haalde ook populaire programma’s als Man bijt hond, Lingo, 24 uur met en 5 jaar later van de buis. Omdat ze volgens hem scherpte misten of onvoldoende impact hadden. „Frans is heel leuk, en een goede crisismanager, hem krijg je niet snel gek,” zegt bevriend programmamaker Sinan Can. „Maar als je hem tegen je hebt, is het lastig”. Humor is zijn krachtige wapen in moeilijke gesprekken. Zijn luide lach overstemt veel, wat hem ook iets onaantastbaars geeft.

Diplomatiek schipperen tussen de belangen van de elf publieke omroepen, zoals zijn voorgangers deden, is aan Klein niet besteed. De macht van koepelorganisatie NPO neemt al jaren toe ten koste van de losse omroepen, maar Klein heeft nóg meer naar zich toegetrokken, mede door zijn dubbelfunctie: directeur video én zendermanager van NPO 1. Tegenover ieder programmavoorstel dat hij honoreert, staan tientallen die hij afwijst. Hij noemt zichzelf dan ook „makelaar in teleurstellingen.”

Lees ook over het jaarplan van Frans Klein: Grote schoonmaak op tv-zenders publieke omroep

Kleins (53) directheid verklaren zijn vrienden en collega’s uit zijn jeugd. Hij groeide op in de Hilversumse Vogelbuurt in een arm gezin met veertien kinderen. Zijn vader overleed toen hij negen was. „Hij was het slimme jongetje dat met zijn moeder meeging naar de ouderavond om haar bij te staan”, zegt Sander van den Eeden, hoofd informatieve programma’s van BNNVARA. Klein begon op de financiële afdeling van die omroep. Als directeur vertrok hij in 2014 naar de NPO.

Door die jeugd kan ‘straatvechter’ Klein niet alleen goed knokken, hij kent zo ook de voorkeuren van ‘het volk’. Oud-VARA-bestuurder Mark Minkman: „Dat maakt hem tot iemand die begreep hoe je van de VARA een omroep kon maken die een groot publiek aanspreekt. Hij kan moeilijke inhoud toegankelijk maken.” Het beste voorbeeld, zegt Minkman, is de sandwichformule van DWDD: een luchtig programma voor anderhalf miljoen mensen, met grappige filmpjes én het Concertgebouworkest. „Daar zit de verheffingsgedachte achter: wetenschap en kunsten brengen naar het volk.” Ook nu Klein bij de NPO zit, is dat leidend. Hij wil een zo groot mogelijk publiek bereiken, maar niet vanuit een commerciële gedachte.

Alles van Maarten ’t Hart

Klein is een trouwe bezoeker van het Concertgebouw, de opera en het ballet – maar eet net zo lief een broodje warm vlees in de snackbar met vrienden. Als scholier had hij al een brede interesse, zegt Marianne Cramer, oud-docent Nederlands aan het A. Roland Holst College, waar Klein zijn havo-diploma haalde. „Hij stond een keer naast me in de conciërgerie en vroeg zich vol verbazing af of ik de boeken van Maarten ’t Hart echt állemaal gelezen had. Hij was stomverbaasd dat zoiets mogelijk was. Het leek hem een immense prestatie.”

Na de havo meldde Klein zich aan bij de Hogeschool voor Economische Studies (HES) in Rotterdam. Hij staakte zijn studie in het derde jaar, omdat zijn broer maagkanker kreeg, vertelde hij in een interview met de Volkskrant. Enkele jaren later ging hij aan de slag bij de VARA.

Aan VARA-coryfee Sonja Barend vertelde hij eens dat zij zijn heldin is en dat hij door haar bij de televisie is gaan werken. Barend: „Dat ontroert mij nog steeds. Door de manier waarop in mijn programma werd gesproken over homoseksualiteit, durfde Frans uit de kast komen.” Later zou Klein als baas haar contracten regelen. Barend: „Zijn bewondering voor mij voorkwam niet dat ik het gevoel kreeg dat hij mijn contract altijd onder op de stapel legde en dat daardoor mijn salaris pas aan het eind van het seizoen, na veel gezeur mijnerzijds, werd overgemaakt.”

Rijksbouwmeester

Frans Klein is als tv-directeur veel minder zichtbaar dan je op basis van zijn functie zou verwachten. „Ik denk dat ik onder de radar moet blijven om dingen te kunnen veranderen”, zei Klein tegen de Volkskrant. „Als ik belangrijker word dan de presentatoren of de omroepen, komt er een moment dat ze je te weinig meer gunnen.”

Gedecideerd, maar buigzaam. Zo zou je Klein het beste kunnen typeren. Directeur Jan Slagter van Omroep MAX maakte mee dat Klein binnen een kwartier van standpunt veranderde over een programmavoorstel. Zijn eerste reactie: „Helemaal niks.” Vervolgens bestelde hij zes afleveringen bij Slagter.

Volgens DWDD-presentator Matthijs van Nieuwkerk opereert Klein „als een Rijksbouwmeester”. Omroepen en makers verdringen zich om zijn troon in de bange hoop op gunst en zegen. „De lenigheid en het tempo van veranderingen bij de publieke omroep zijn dan ook nog nooit zo hoog geweest. En het succes van NPO 1 nooit groter. Dat is toch echt veel beter dan de tijd dat ik een blauwe maandag net-coördinator was en alle spelers in Hilversum elkaar in een grauwe, vreugdeloze houdgreep hielden omdat iedereen evenveel in de melk te brokkelen had.”

Programmamakers lijken Klein te respecteren, ook al heeft hij zelf nooit programma’s gemaakt. Toch schrikken ze ook van zijn „scherpe directheid”, zegt Shula Rijxman, bestuursvoorzitter van de NPO. „Dat maakt hem niet altijd populair.” Volgens Rijxman heeft Klein „een korte spanningsboog en een kort lontje”. Net als zijzelf is Klein „streetwise”.

Bij RTL ‘voor het altaar’

Tegen NRC wilde Klein vorige week niet zeggen of hij bij RTL had gesolliciteerd. Denken mensen in zijn omgeving dat hij met de gedachte heeft gespeeld om over te stappen? „Frans zal met RTL gepraat hebben”, denkt Van Nieuwkerk. „Waarom niet? Het is daar uitdagend koffie drinken.”

Van Nieuwkerk kan zich de verleiding voorstellen, maar een overstap zou hem hebben verbaasd. „Frans is volgens mij echt verknocht aan een deel van het repertoire van de publieke omroep, en dat is nou net dat deel dat de commerciële omroep niet zo snel zal uitzenden. En geld interesseert hem niet. Dat scheelt.”

Van Nieuwkerk vermoedt dat Klein afhaakte „voor het altaar” toen hij „de volle omvang van zijn verhuizing voor zich zag”. „Dat zijn van die idiote celebrale momenten, dan staat de tijd een seconde stil en dat was het moment dat de olifant Ganesh zijn werk deed. Frans zei nee. En ik denk dat hij op dat moment opgelucht adem haalde. Ik ook trouwens.”
Mocht Klein ooit genoeg van tv krijgen, dan hoeft hij zich geen zorgen te maken. Barend: „Hij kan altijd nog gaan werken in het Thaise restaurant dat hij heeft, samen met een van zijn vele broers.”

Frans Klein wilde niet meewerken aan dit artikel.